Küçük olaylara verilen büyük tepkiler, profesyonel tükenmişlik sendromunun (burnout) habercisi olabilir.
Bir iş arkadaşınız telefonu yüzünüze kapatıverdi, 'acil işim var' diyerek. Siz o kadar alındınız ve üzüldünüz ki, gözleriniz doldu. Yarım saat boyunca kendinize gelemediniz, işinize odaklanamadınız. Üstelik bir de patronunuza sinirlendiniz; tamamen gereksiz olduğunu düşündüğünüz bir toplantı için herkesi çağırdı.
Oysa bu duygulara yol açan iki olay da aslında çok önemsizdi. İşte tam da bu yüzden, profesyonel tükenmişliğe (burnout) yaklaşıp yaklaşmadığınızı sorgulamanız gerekiyor. Uzmanlara göre tükenmişliğin en sinsi işaretlerinden biri, olumsuzluktur. Bunun yanında başka belirtiler de var ve asıl tehlikeli olan, bunların daha ağır semptomların habercisi olması.
1. Küçük Şeylere Büyük Tepkiler
Önemsiz bir şeye üzülüyorsunuz. Normalde dikkatinizi bile çekmeyecek bir olay sizi sinirlendiriyor. Alaycılığa boğuluyorsunuz: "Ne kadar önemliymiş, toplanacağız, bu aptal projeden bir şey çıkmaz zaten." Kısacası, her şey kötüden daha kötüye gidiyor ve düzelme umudu yok.
Bazı insanlar doğası gereği olumsuzdur. Ama siz onlardan değilseniz, küçük şeylerin sizi bu kadar olumsuz etkilemesi, pillerinizi şarj etmek için bir tatile ihtiyacınız olduğunu gösterir. Tatil sonrası da bu durum devam ediyorsa, bir değişiklik yapmayı düşünmelisiniz. Hele bir de tükenmişliğin ikinci sıra dışı işaretini kendinizde fark ediyorsanız.
2. Kendini Verimsizlikle Suçlama
Her gün sıkı çalışıyor, düşünüyor, çabalıyor, elinizden gelenin en iyisini yapıyorsunuz. Ama ne yaparsanız yapın, yeterince iyi olmuyor. Patronunuz veya iş arkadaşlarınız sizi suçlamıyor; hatta övgü bile alıyorsunuz. Ama siz kendinizden memnun değilsiniz. Yetenekleriniz ve harcadığınız emekle daha büyük işler başarmanız gerektiğini düşünüyorsunuz.
Uzmanlar, bu verimsizlik hissinin ve beraberindeki tatminsizliğin tükenmişlik riskine işaret ettiğini söylüyor. Düşünce şeklinizi hızla değiştirmeye çalışmanızı tavsiye ediyorlar. Ama önce dürüstçe kendinize sorun: Gerçekten verimsiz misiniz, yoksa işiniz için gereken bazı yetkinlikler mi eksik? Ya da ekip içindeki kötü koşullar mı buna neden oluyor?
Durum böyle değilse, mükemmeliyetçiliğinizi biraz törpülemeniz ve sabrınızı artırmanız gerekiyor. Her hafta büyük başarılar elde etmek zorunda olduğunuzu düşünmeyin; ilerlemeye odaklanın. Bakış açınızı değiştirirseniz, tükenmişliğe götüren kendini verimsizlikle suçlamalardan kurtulursunuz.
Bu, çoğu insanda işe yarıyor. Harvard'dan bir ekibin 12.000 çalışan üzerinde yaptığı araştırma, "işte iyi bir gün" tanımının büyük zaferlerden çok, işin ilerlediği hissine dayandığını gösteriyor.
Ne kadar hırslı olursanız olun, her gün büyük hedeflere ulaşamazsınız. İşler yavaş yavaş, istikrarlı çabalarla ve küçük adımlarla ilerler. Başarıyı ilerleme olarak yeniden tanımlayın, böylece tükenmişlik tehdidinden uzaklaşırsınız. Uzmanlar, düşünce yapınızı değiştirmezseniz, bu sorunu her yere yanınızda taşıyacağınızı ve iş yerinizi değiştirseniz bile yine tükenmişlik yaşayabileceğinizi söylüyor.
Kariyer gelişimi danışmanı Loli Daskal şu öneride bulunuyor: "Kendinize karşı ne zaman çok sert olduğunuzu fark etmeyi öğrenin. Böylece kendi üzerinizde yarattığınız yükü azaltırsınız. Bu, stresle daha etkili başa çıkmanıza ve tükenmişlikten kaçınmanıza yardımcı olacaktır."
3. Dejavu Hissi
Psikologlara göre, daha önce hiç yaşamadığınız bir durum karşısında "bunu daha önce de yaşamıştım" hissine kapılmak, genellikle yorgunluk ve bitkinlik belirtisidir. Ama iş yerinde her gün aynı şeyleri yapıyorsanız, bu gerçek bir dejavu olabilir. Zamanla bu durum, kendinizi kafese kapatılmış gibi hissetmenize, anlam kaybına ve tükenmişliğe yol açar. Çünkü her insanın gelişime ihtiyacı vardır.
Bu dejavu hissinin size zarar verdiğini fark edip işte daha farklı şeyler yapmanın yollarını aramakla kendinize iyilik yapmış olursunuz. Ama deneyiminiz olan işler değil, sizi zorlayacak görevler ve projeler için gönüllü olun. Yeni beceriler ve bilgiler edinmek için çaba gösterin. Psikologlar, öğrenme eyleminin kişiye büyüme hissi verdiği için bir ödül gibi algılandığını söylüyor.
Yine de işte rutinden kurtulmanın bir yolunu bulamazsanız, boş zamanlarınızda yeni bir şeyler öğrenme fırsatları arayın. Dans kursuna veya yemek kursuna gidin. Bu, boş zamanınızı azaltabilir ama sizi zihinsel ve fiziksel olarak tazeleyecek, size direnç kazandıracaktır. Hayatınızın döngüye girdiği hissinden kurtulmak için hızlı bir adım atmak önemli.
Tükenmişlik mi, Sıkıntı mı?
Bir fıkra vardır: Adam doktora gider, migren ağrısından şikayet eder. Doktor ne iş yaptığını sorar. 'Duvar ustasıyım' der adam. Doktor, 'Ne migreni, kafan zonkluyor' diye keser atar.
Siz de tükenmişliğin, işten sıkılmanın süslü bir adı olduğunu düşünmeyin. Bu, Dünya Sağlık Örgütü'ne göre tam bir bitkinlik ve enerji yoksunluğu sendromudur ve başarıyla yönetilememiştir.
İşten sıkılma da var elbette. Uzmanlar bunu da zararsız görmüyor. Adına 'boreout' (sıkıntıdan tükenme) diyorlar. Hatta boreout'ın sık sık burnout'a yol açtığını söylüyorlar. Bu yüzden hafife alınmamalı.
Araştırmalar, tükenmişliğin meslek veya pozisyona bağlı olmadığını gösteriyor. Her yerde işkolikleri, mükemmeliyetçileri, sürekli yüksek başarı peşinde koşan hırslıları ve erkeklerden geri kalmadıklarını kanıtlamaya çalışan kadınları daha sık vuruyor.
İş görevlerinize başlama isteği, enerji ve işi bitirdiğinizde tatmin duygusu hissetmiyorsanız, nereye gittiğinizin farkına varmanız önemli. Birçok kişi, tamamen tükenene ve sadece işin değil, hayatın da anlamsız olduğuna inanana kadar durumun farkına varmıyor.
İşte tükenmişliğin belirtileri:
Sürekli fiziksel yorgunluk, zihinsel ve duygusal bitkinlik
Konsantrasyon güçlüğü
Düşük verimlilik
Yapılan işin miktarında ve kalitesinde düşüş
Alışılmadık hatalar
Motivasyon eksikliği
Tatminsizlik
Yapmanız gereken her şeye karşı olumsuzluk ve alaycılık
Patrona ve iş arkadaşlarına karşı tahammülsüzlük, hatta nefret
İletişim kurma isteksizliği
İşteki her şeyin memnuniyetsizlik kaynağı olması
Özel ve profesyonel hayatı ayıramama - işte ailevi meseleleri düşünmek, evde iş sorunlarını hatırlamak
Sürekli sinirlilik veya üzüntü
Gelecek perspektifi olmadığı hissi
Sık sık baş ağrısı, uykuya dalmada zorluk, huzursuz uyku, uykusuzluk ve/veya düşük bağışıklık gibi sağlık sorunları belirtileri
