56 devlet şirketinden 36'sı 2024 yılında kâr ederken, 20'si ise toplamda 400 milyon avronun üzerinde zarar açıkladı. Enerji ve savunma sektöründeki 6 şirket, kamu sektöründeki ciddi kârların neredeyse tamamını oluştururken, diğer 30 şirketin kârı mütevazı kaldı.
Kamu İşletmeleri ve Kontrol Ajansı'nın 2024 yılı raporuna göre 56 devlet işletmesinden 36'sı kârda, 20'si zararda.Son günlerdeki birkaç skandal, devlet şirketlerinin yönetimlerinin ne kadar kazandığı sorusunu gündeme getirdi. En büyük 56 şirket 2024 yılını yaklaşık 1,17 milyar leva net kârla kapattı. Ancak bu rakamın parlaklığının ardında büyük bir adaletsizlik yatıyor: bir avuç enerji şirketi kârın neredeyse tamamını sağlarken, yirmi kadar işletme zarar biriktiriyor ve yönetimlerin çoğu, sonuçtan bağımsız olarak yılda yüz binlerce leva alıyor.
Kamu İşletmeleri ve Kontrol Ajansı'nın (APPK) 2024 yılı raporuna göre, 56 işletmeden 36'sı kârda, 20'si ise zararda. Henüz avroya geçilmediği için değerler analizde olduğu gibi leva cinsinden korunuyor. Toplam olumlu mali sonuç yaklaşık 2 milyar leva iken, toplam zarar 823 milyon leva. Aralarındaki fark net olumlu sonuç olan 1,17 milyar leva. Durum o kadar pembe değil çünkü çoğu enerji ve savunma alanındaki sadece altı şirket, toplam 2 milyar levalık kârın 1,8 milyar levasından fazlasını oluşturuyor. Geri kalan 30 kârlı işletme nispeten mütevazı meblağlar eklerken, 20 zarar eden işletme 800 milyon levanın üzerinde bir rakamı yok ediyor.
Gerçek şu ki, şirket büyük kârdayken yönetim gideri bunun ihmal edilebilir bir parçasıdır. Enerji sektöründeki en kârlı şirketlerde gelir, mali sonucun yüzde yarısından azını oluşturuyor. Bu en iyi firmaların çoğunda yönetim kurulu üyeleri, tıpkı zarar edenlerin bir kısmında olduğu gibi, ayda 6-7 bin leva dağıtmış durumda.
Örneğin Bulgargaz'da gelirler 2023'te 2,5 milyar levadan 2024'te 1,5 milyar levaya keskin bir düşüş gösterdi. Aynı zamanda 52 milyon levalık zarar 315 milyon levaya yükseldi. Muhtemelen bu nedenle daha zayıf geçen 2024 yılında, beş kişilik yönetim kurulu ve üç kişilik denetim komitesi olmak üzere toplam sekiz kişi 699 bin leva gelir elde etti.
En kaba karşılaştırmayı yapmak için, doğruluk iddiasında bulunmadan, yaklaşık olarak karşılaştırılabilir olmaları adına tutarı yönetim sayısına mekanik olarak böleceğiz. Bu şekilde Bulgargaz'da kişi başına aylık 7.281 leva çıkıyor. 2023'te aynı sekiz kişi yönetim kurulu ve denetimde 579 bin leva, yani kişi başına aylık ortalama 6.031 leva almıştı.
Zararın 2023'teki 135 milyon levadan 2024'te 269 milyon levaya çıktığı Maritsa-Iztok Madenleri'nde durum farklı. Yönetim kurulu ve denetimin ortalama geliri aylık 4.492 levadan 5.896 levaya yükseldi.
2023'te 57 milyon leva kâr eden Maritsa Iztok 2 Termik Santrali de bir yıl sonra 101 milyon leva zarara geçti. Bu dönemde organların gelirleri 418 bin levadan 591 bin levaya yükseldi. 2024'te bu tutar, beş kişilik yönetim kurulu ve üç kişilik denetim komitesi olmak üzere sekiz kişiye dağıtıldı ve bu da aylık 6.156 leva ediyor.
NKZHI'de 2024'te zarar 28 milyon levaya iki katına çıkarken, 3 kişilik yönetim kurulu ve 3 kişilik denetim komitesi 393 bin leva gelir elde etti. Kişi başına yıllık yaklaşık 65.500 leva veya aylık 5.458 leva. Karşılaştırıldığında, 2023'te 329 bin leva gelir dağıttılar ve bu da altı kişi için aylık 4.569 leva ediyor.
Liman Altyapısı'nda 2024'te negatif mali sonuç da 11 milyondan 19 milyon levaya yükseldi, ancak yönetim kurulu ve denetim komitesindeki 6 kişi 511 bin leva aldı. Aylık ortalama 7.097 leva. 2023'te toplam 459 bin leva almışlardı. Tutar yönetim kurulu ve denetim komitesindeki 7 kişiye bölünürse aylık 5.464 leva ediyor.
Buna karşılık Varna Limanı 2024'te 8,3 milyon leva kâr bildirdi ve bir yıl önceki kâr daha da büyüktü, 14,7 milyon leva. Şirket, 5 kişilik bir yönetim kurulu tarafından yönetiliyor ve bağımsız bir denetçi tarafından denetleniyor. 2024'te altı kişinin maaş kalemi 456 bin levaydı ve bu da aylık 6.333 leva ediyor.
Negatif sermayeli şirketlerin bulunduğu su tedarik sektöründe durum farklı. Bunlardan biri, sermayesinin eksi 14,7 milyon leva ve zararının 22 milyon leva olduğu VİK Smolyan. Buna rağmen yönetim organlarının geliri 172 bin leva olup, dört kişiye (tek bir yönetici ve üç kişilik denetim komitesi) dağıtılmıştır veya en kaba hesapla kişi başına aylık yaklaşık 3 bin leva. Bu durumda, bu şirketlerin fiyatları EWRC tarafından düzenlenen fiyatlarla çalıştığı ve tüm yerleşim yerlerinde kâr etmelerinin mümkün olmadığı akılda tutulmalıdır.
Aynı durum VİK Şumen için de geçerli. Şirket, sahip olduğundan daha fazla borçlu. 2024 sonu itibarıyla toplam varlıklar 119,3 milyon leva, toplam yükümlülükler ise 151,8 milyon leva. Aradaki fark, eksi 32,5 milyon leva olan ve negatif olan öz sermayedir. Bu, bugün her şey satılsa borçları karşılamaya yetmeyeceği anlamına geliyor. 2024 zararı 3,3 milyon leva. Burada şirket, yıl içinde 101 bin leva, yani aylık 8.417 leva alan tek bir yönetici tarafından yönetiliyor. Elbette Şumen'deki bu zarar son yılda oluşmadı çünkü 2023'te de şirket 8,9 milyon leva eksi ile zarardaydı. Bu nedenle 2024'te ajans, mali hedefler açısından “yetersiz” ve mali olmayan hedefler açısından “çok iyi” notu verdi. Başka bir deyişle şirket idare ediyor ve su tedarikini %100 sağlıyor ancak zarar ediyor.
Diğer VİK şirketlerinin sermayesi eksi değil, ancak bazıları da negatif sonuç üretiyor. 2023'te 197 bin leva kâr eden VİK Kırcaali'de, ertesi yıl bu rakam 4,5 milyon leva zarara dönüştü. Yönetim ve denetim organları (tek yönetici artı 3 üyeli denetim komitesi) 141 bin leva aldı. Dört kişi için aylık ortalama 2.938 leva.
VİK Sliven'de 2023'teki 6,7 milyon levalık zarar 2024'te 3,5 milyon levaya düşürülürken, yönetimdeki 4 kişi 96 bin leva aldı ve bu da aylık ortalama yaklaşık 2.000 leva ediyor.
Pernik'teki VİK OOD'da negatif mali sonuç 2023'teki 2,6 milyon levadan 1,6 milyon levaya düşürüldü. Dört kişilik yönetim, 82 bin leva gelir paylaştı veya aylık 1.708 leva. Ancak tüm VİK şirketleri zararda değil.
Bulgar VİK Holding'de 2024 kârı 3 milyon levanın üzerindeyken, 9 denetçi ve yönetim kurulu üyesi 739 bin leva veya aylık ortalama 6.843 leva aldı. 2023'te holding 810 bin leva kâr ederken, yönetim ve denetimin geliri 336 bin leva veya kabaca aylık ortalama 3.111 leva idi. Kâr 3 kattan fazla arttığı için bu mantıklıdır.
VİK EAD Burgas'ta pozitif mali sonuç 3 milyon levanın üzerindeyken, yönetim kurulu ve denetim komitesi (sekiz kişi) 2024 için 462 bin leva paylaştı. Veya mekanik olarak bölündüğünde bu aylık ortalama 4.812 leva ediyor. Önceki yıl kâr 7,7 milyon leva ile iki kattan fazlayken, yönetim ve denetimin geliri 337 bin leva ile daha düşüktü, ancak sadece 4 kişiye (4 kişilik yönetim kurulu) dağıtıldığı için aylık 7.021 leva ediyordu.
VİK Varna'da kâr 5,9 milyon leva iken, 4 kişilik yönetim (tek yönetici ve üç kişilik denetim komitesi) 162 bin leva gelir bildirdi veya aylık ortalama 3.375 leva. 2023'te şirket 5,6 milyon leva kâr ederken, tek yönetici 121 bin leva ücret aldı ve bu da aylık 10.083 leva ediyordu. Filibe, Stara Zagora ve Silistre'deki şirketlerde bir yönetim kurulu üyesinin ortalama aylık geliri 3 bin levanın biraz üzerinde çıkıyor.
Sulama Sistemleri'nde 2024 geliri 62 milyon leva, kâr ise 134 bin leva. Yönetim ve denetim organları (7 kişilik yönetim kurulu artı 3 üyeli denetim komitesi) 524 bin leva gelir bildirdi. Tutar mekanik olarak on kişiye bölünürse aylık 4.367 leva ediyor. Öte yandan 2023'te şirketin geliri 11 milyon daha düşüktü, yani 51 milyon ve kâr 4 bin leva ile son derece mütevazıydı. O zaman yönetim kurulu daha küçük bir miktar olan 475 bin leva aldı, ancak 7 kişiye dağıtıldığında bu aylık 5.565 leva ediyor.
Rumen Radev hükümetinin Devlet Konsolidasyon Şirketi'ne (DKK) yöneldiği gerçeğini de göz ardı etmemeliyiz. Ekonomi Bakanı Aleksander Pulev'in kararıyla, devasa mega holdingin yönetim kuruluna, Rumen Radev'in bir kayyum kabinesinde eski Enerji Bakanı olan Rosen Hristov atandı. Hristov, Türk şirketi Botaş ile 13 yıllık sözleşmeyi imzalayan kişidir ve çatısı altında 15 devlet şirketi bulunan DKK'ya girişi birçok yoruma yol açtı. Aynı kararla Pulev, eski yönetim kurulu üyelerini görevden aldı ve Hristov, Daniela Uzunova, Zdravko Şuşkov ve Borislav Andonov'u atadı. Önceki yapıdan yerini koruyan tek kişi, hakkında Pulev'in şirketin iyileştirilmesinden sorumlu olarak kaldığını belirttiği DKK İcra Kurulu Başkanı Konstantin Stoyçev oldu.
Hristov'un DKK'ya girdiği haberinin ardından Değişime Devam Başkanı Asen Vasilev, yönetim kurulu üyesi olarak ayda 18 asgari ücret veya 11.160 avro alacağını hesapladı. Ancak Pulev, Vasilev'i yalanladı...
