Bulgaristan'da gıda denetimi yalnızca firmalardan gelen ihbarlara dayanmamalı, sürekli ve önleyici olmalı. Bu uyarı, Aktif Tüketiciler Derneği İcra Direktörü Bogomil Nikolov'dan geldi. Nikolov, BNT'ye yaptığı açıklamada taklit süt ürünleri sorununun sistemik ve yıllardır süren bir mesele olduğunu, artık sadece market raflarında değil, hazır gıdalarda, restoranlarda ve hatta kamu mutfaklarında boy gösterdiğini söyledi. Gündemdeki son vaka, neredeyse tamamen süt dışı yağ içeren ve tereyağı olarak sunulan ürünler.
Sahteler kaybolmadı, sadece giriş yolu değişti
Nikolov'un en çarpıcı sorusu şuydu: Madem devlet resmî olarak taklit süt ürünleri üretildiğini raporluyor, o zaman tüketiciler neden marketlerde bu ürünlerin etiketlerini neredeyse hiç görmüyor? "Tarım Bakanlığı her yıl bir rapor yayımlıyor. Orada resmî olarak yaklaşık 12-13 bin ton taklit süt ürünü üretildiğini görüyoruz. Peki siz bir tüketici olarak en son ne zaman etiketinde 'taklit ürün' yazan bir ürün gördünüz?" diye sordu.
Nikolov'a göre bu ürünler piyasadan kaybolmadı. Böreklere, Şopska salatasına, patates kızartmasına ve belki de anaokullarına girdiler. Yani insanın elinde ambalaj olmadığı ve ne yediğini okuyamadığı yerlere.
Resmî rakamlar iç açıcı değil
Tarım Bakanlığı'nın 15 Haziran 2026 tarihli bilgi panosuna göre 2025 yılında 12.574 ton, 2026'nın ilk dört ayında ise 3.639 ton salamura ve çedar tipi taklit ürün üretildi. Bu ürünlerin inek sütü içerdiği belirtiliyor.
İhbar rakibinden gelince devlet çoktan gecikmiş oluyor
Nikolov, denetimin çoğunlukla rakip firma ihbarıyla harekete geçmesini yanlış buluyor. O noktada ihlal çoktan gerçekleşmiş, ürün piyasaya sürülmüş ve tüketiciler yanıltılmış oluyor. Bu nedenle Bulgaristan Gıda Güvenliği Ajansı'nın bir rakibin uyarısını beklemeden kendi kendine önleyici denetim yapması gerektiğini savunuyor. Aksi takdirde denetim, halkı korumak değil, dolandırıcılık sofraya ulaştıktan sonra firmalar arasında hakemlik yapmak anlamına geliyor.
Rekabet Kurumu'ndan 309 bin euro ceza
Rekabet Kurumu (CPC) geçtiğimiz günlerde iki firmaya, bir ürünü tereyağı olarak yanıltıcı şekilde sundukları için toplam 309.689 euro idari para cezası verdi. Soruşturma sonucunda "Deutsche Markenbutter" adlı ürünün tereyağı olarak satıldığı, ancak içeriğinin yüzde 95'ten fazlasının süt dışı yağlardan oluştuğu tespit edildi. Bu yağlar arasında palm yağı, hindistan cevizi ve palm çekirdeği yağları, soya ve ayçiçek yağı ile domuz yağı bulunuyor.
Yüzde 60'tan yüzde 98'e: Denetimsizlikteki artan özgüven
Nikolov, 2016 yılında CPC'nin yine tereyağı diye satılan ancak büyük oranda palm yağı içeren ürünlerle ilgili üç firmaya yaptırım uyguladığı bir vakayı hatırlattı. "O zamanlar çekinerek tereyağına yaklaşık yüzde 60 oranında palm yağı katıyorlardı. Tırnak içinde tereyağı yani. Şimdiyse bu oran yüzde 98'e ulaştı" dedi.
Nikolov'a göre bu durum, sahte ürün üreticilerinin artık kimsenin kendilerini yakalayamayacağına dair giderek artan bir özgüvene sahip olduğunu gösteriyor. İroni yaparak "Geriye sadece kimin yüzde 100'e ulaşacağını görmek kaldı" ifadelerini kullandı.
CPC önlem alıyor ama neden bu savaşı CPC yürütüyor?
Rekabet Kurumu'nun 19 maddelik önlem paketiyle ilgili Nikolov, yaklaşımı doğru bulmakla birlikte önemli bir soru yöneltti: Bu konuyu neden tam da gıdadan sorumlu kurumlar değil de CPC yürütmek zorunda kalıyor?
"Sonuçta gıda politikasından Tarım Bakanlığı sorumlu değil mi? Uzman inisiyatifi onlardan gelmeli" dedi. CPC, 24 Haziran 2026'da gıda sektörü için beş alanda 19 önlem ve yasal düzenleme önerisi açıkladı. Amaç, tedarik zincirinde daha şeffaf fiyatlandırma, Bulgar üretici ve tüketicilerin daha güçlü korunması, haksız ticari uygulamaların sınırlandırılması ve Bulgar üretiminin güçlendirilmesi olarak duyuruldu.
Nikolov, tekliflerde yararlı fikirler olduğunu ancak antitröst kurumunun gıda kurumlarından daha aktif olmasının yönetimde bir boşluğa işaret ettiğini belirtti. "Çünkü başka biri işini yapmıyor" diyerek özetledi.
Gıda artık sadece pazar sorunu değil, sosyal bir sorun
Konu sadece etiketler, laboratuvarlar ve cezalardan ibaret değil. Mesele, pahalıyı seçecek parası olmayan insanların ne yediği, hazır gıda alan çocuklara, yaşlılara ve çalışanlara neyin ulaştığıyla ilgili.
Taklit ürün açıkça etiketlendiğinde tüketici seçim yapabiliyor. Ama aynı ürün bir böreğin, salatanın veya restoran mutfağının içinde gizlendiğinde seçim ortadan kalkıyor. Ucuz ikame, herkesin ödediği görünmez bir faturaya dönüşüyor.
Nikolov bu durumu bir salgın olarak nitelendirdi ve Bulgaristan'ın komşu ülkelerinde bu boyutta benzer sorunlar görülmediğini söyledi. Çözümün hızlı gelmeyeceğini, uzun vadeli önlemlerin uzun vadeli etkiler yaratacağını ancak ilk adımın devletin skandal olmadan önce denetim yapmaya başlaması olduğunu vurguladı.
Bütçe ve enflasyon da aynı hesaba giriyor
Nikolov sözlerine bütçe politikasını da ekledi. Kredi almanın, paralar yatırıma gitmiyorsa iyi bir şey olmadığını söyledi. Bulgaristan'ın yıllarca Avrupa'da tutumluluk örneği gösterdikten sonra şimdi ters bir yarışa girdiği uyarısında bulundu: daha fazla açık, daha fazla harcama. Bunun, fiyatlara ve enflasyona duyarlı bir toplumda endişe verici olduğunu ifade etti.
Küçük online paketler için önerilen yeni vergiyi de değerlendiren Nikolov, amacın koşulları eşitlemek olduğunu söyledi. Ama asıl büyük sosyal sorunun gıdada olduğunu, çünkü oradaki her tavizin her gün ve en yoksullar tarafından ödendiğini belirtti.
Denetim olmayınca sahte politika haline geliyor
İçinde yağ olmayan "tereyağı" hikâyesi daha büyük bir hastalığı gösteriyor: Devlet çoğu zaman tüketiciden sonra markete giriyor, ondan önce değil. Kurumlar rakipten ihbar bekliyorsa, insanların korunması firmalar arası ticari savaşa terk edilmiş demektir. Bu tehlikeli bir model, çünkü gıda lüks değil günlük bir ihtiyaç. Sahte ürün denetimden daha cesur hale geldiğinde bedeli ilk ödeyen yoksul oluyor.
