Eklem ağrıları genelde yaşlanmanın doğal bir sonucu gibi görülse de romatoloji uzmanları, günlük beslenmenin de iltihabı tetikleyebileceği konusunda uyarıyor. İnsan vücudunda yaklaşık 350 eklem bulunuyor ve sadece birkaçında oluşan iltihap, yazı yazmayı, yürümeyi ya da merdiven çıkmayı bile acı verici hale getirebiliyor. Amerikan medyasına konuşan doktorlara göre, beslenme alışkanlıklarını değiştirmek her artrit türünde işe yaramasa da romatoid artrit ve gut hastalığında belirtileri hafifletebiliyor. En riskli grup ise iltihabi süreçleri besleyen yiyecek ve içecekler.
Eklem Ne Zaman 'Konuşmaya' Başlar?
Artrit tek bir hastalık değil, eklemleri etkileyen farklı durumların ortak adı. Mayo Clinic'e göre başlıca belirtiler ağrı, tutukluk, şişlik ve hareket kısıtlılığı. Romatoid artrit ise bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırdığı kronik bir iltihabi hastalık.
Meksika'daki Oasis of Hope Tıp Enstitüsü'nün direktörü Dr. Francisco Contreras, "Artrit belirtilerini erken fark etmek, zamanında tedavi için kritik önem taşır. Bu belirtiler arasında sürekli ağrı, tutukluk, hassasiyet, şişlik ve eklemlerde hareket kısıtlılığı yer alır" diyor. Dr. Contreras, ilk sinyallerin yorgunluk, halsizlik, sabah tutukluğu ve eklemlerden gelen çıtlama ya da gıcırdama sesleri olabileceğini de ekliyor.
New York'ta romatoloji uzmanı ve Kadınların Romatoloji Derneği'nin kurucusu Dr. Grace Wright ise farklı artrit türleri olduğunu ve her birinin farklı bir nedeni bulunduğunu belirtiyor. En yaygın türlerden biri olan romatoid artrit, dünya çapında milyonlarca insanı etkiliyor. İlk şikayetler genellikle el ve ayak parmakları gibi küçük eklemlerde başlıyor, daha sonra ayak bilekleri, dizler, kalçalar ve omuzlara yayılabiliyor.
Her Ağrı Diyetle Geçmez
Doktorlar, beslenmenin her derde deva olmadığı konusunda net: Artrit tedavisinde genellikle muayene, teşhis, ilaç, egzersiz ve diğer risk faktörlerinin kontrolü gerekiyor. Ancak iltihabi türlerde, özellikle romatoid artrit ve gut hastalığında, beslenme belirtilerin kontrolünde önemli bir rol oynayabiliyor.
Bu durum en belirgin şekilde gut hastalığında görülüyor. Artrit Vakfı'na göre alkol, bazı etler, bazı deniz ürünleri, şekerli içecekler, tatlılar ve yüksek fruktozlu ürünler, gut hastalarında atak riskini artırabiliyor.
Bu nedenle uzmanlar mucizevi bir yasaklamadan değil, iltihabı besleyen gıdaların azaltılmasından söz ediyor. Amaç kişinin sürekli diyet kaygısıyla yaşaması değil, hangi besinlerin durumunu kötüleştirdiğini fark edip bunları makul ölçüde sınırlaması.
Ultra İşlenmiş Gıdalar Bir Numaralı Düşman
İlk grup ultra işlenmiş yiyecek ve içecekler: gazlı içecekler, paketli tatlılar, bisküviler, hazır atıştırmalıklar, cipsler, şekerlemeler ve katkı maddesi yüksek ürünler. Dr. Contreras, "Araştırmalar, ultra işlenmiş gıdaların artritte eklem ağrısını ve iltihabı artırabildiğini gösteriyor. Bu gıdalar genelde rafine karbonhidrat, sağlıksız yağ, ilave şeker ve yapay katkı maddeleri bakımından zengindir; bunların tümü vücutta iltihabı tetikler" diyor.
Sorun sadece kalorilerle ilgili değil. İlave şeker ve rafine karbonhidratlar iltihabi tepkiyi sürdürebiliyor ve romatoid artrit hastalarında bu durum genellikle daha fazla ağrı ve tutuklukla ilişkilendiriliyor. Romatoid artrit hastaları üzerinde yapılan bir araştırma, şekerli gazlı içecekler ve tatlıların belirtileri en çok kötüleştiren gıdalar arasında olduğunu ortaya koydu.
Şarküteri Ürünleri Masum Değil
İkinci grup ise kurutulmuş ve işlenmiş etler: pastırma, sosis, salam, jambon ve benzeri ürünler. Dr. Wright'a göre bunlar hem romatoid artriti hem de gut hastalığını kötüleştirebiliyor. Bunun nedeni, bu gıdaların genellikle koruyucu, tuz, doymuş yağ ve iltihabi süreçlerle bağlantılı bileşikler içermesi.
Etki her zaman hemen hissedilmiyor. Bir porsiyon pastırma veya sosis yedikten saatler sonra eklem ağrısı olmayabilir, ancak uzun yıllar boyunca çok fazla işlenmiş et tüketmek iltihabi bir zemin oluşturabiliyor. Gut hastalığında bazı etler pürin içeriği nedeniyle de sorun yaratıyor; pürinler ürik asidi yükselterek atakları tetikleyebiliyor. Artrit Vakfı, gut hastalarının pastırma, bazı etler ve sakatatları sınırlaması gerektiğini özellikle belirtiyor.
Kızartmalar İltihabı Artırıyor
Üçüncü grup kızartılmış yiyecekler. Patates kızartması, kızarmış tavuk, soğan halkası ve bol yağda pişirilen diğer gıdalar, iltihabi eklem hastalığı olanlarda belirtileri kötüleştirebiliyor. Bunun nedeni kullanılan yağlar, yüksek pişirme sıcaklığı ve genellikle eklenen tuz, panelenmiş kaplama ve rafine karbonhidratlar.
Özellikle trans yağlar kötü bir üne sahip. Bunlar vücut için en zararlı yağlardan biri olarak kabul ediliyor ve iltihabi süreçleri besleyebiliyor. Kızartma düzenli olarak tüketiliyorsa, daha iyi bir seçenek yiyecekleri fırınlamak, buharda pişirmek veya az yağla pişirmek.
Gluten Herkeste Suçlu Değil
Gluten daha farklı bir durum. Eklem ağrılarında glutensiz beslenmenin faydalı olduğu sıkça söylense de doktorlar önemli bir uyarı yapıyor. Çölyak hastalığı veya gluten hassasiyeti olan kişilerde bu değişiklik gerçekten rahatlama sağlayabilir. Ancak böyle bir hassasiyeti olmayanlarda etki kesin değil.
Dr. Wright, "Bazı insanlar çölyak hastalığı olmasa bile glutene karşı hassastır" diyor. Bu nedenle yaklaşık üç aylık bir deneme sürecini öneriyor, ancak net bir amaçla: gerçek bir değişiklik olup olmadığını görmek. Fark yoksa gluten tekrar beslenmeye eklenebilir, böylece gereksiz kısıtlamalara gerek kalmaz.
Alkol Kurutur ve İltihaplandırır
Beşinci risk grubu alkol. Las Vegas'taki Intermountain Health'de romatolog olan Dr. Sonya Mehta, alkolün iltihabi artriti birkaç yönden kötüleştirebileceğini açıklıyor. Alkol parçalanırken iltihabi bileşikler oluşuyor ve bu da belirtileri şiddetlendirebiliyor.
Dr. Mehta'ya göre alkol ayrıca bağırsak florasını da etkiliyor; iltihap önleyici bakterilerin üretimini azaltıp iltihabı artıran bakterileri çoğaltıyor. Bu dengesizlik romatoid artritte önemli olabiliyor. Ayrıca alkol bağışıklık sistemini zayıflatıyor, vücudu toksinlere karşı daha savunmasız hale getiriyor ve dehidrasyona katkıda bulunuyor.
Dr. Contreras ise pratik bir detay daha ekliyor: Dehidrasyon, eklemleri 'yumuşatan' sinovyal sıvının üretimini azaltabiliyor. Gut hastalığında alkol özellikle sorunlu; Artrit Vakfı, bira ve sert içkilerin gut hastaları tarafından kaçınılması gereken içecekler arasında olduğunu belirtiyor.
Bunun Yerine Sofraya Ne Koyalım?
Üç doktor da artritte en iyi seçeneğin iltihap önleyici beslenme olduğu konusunda hemfikir. Dr. Mehta, "Bu, genelde zaten sağlıklı kabul ettiğimiz besinleri içerir: yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemişler, somon, uskumru, ton balığı ve sardalya gibi omega-3 yağ asitleri açısından zengin yağlı balıklar ile antioksidan bakımından yüksek meyveler, özellikle orman meyveleri ve portakal" diyor.
Dr. Mehta ve Dr. Wright, bu tür beslenme için en kolay modelin Akdeniz diyeti olduğunu belirtiyor. Bu diyet tam tahıllar, sebzeler, meyveler, balık, kuruyemiş, zeytinyağına ağırlık verirken daha az et ve işlenmiş ürün tüketimini öngörüyor. PubMed'de yayımlanan bir bilimsel veri incelemesi, Akdeniz beslenmesinin romatoid artrit hastalarında ağrıyı azalttığını ve fiziksel işlevi iyileştirdiğini gösteriyor; ancak kanıtlar diyetin tedavinin yerini alamayacağını da ortaya koyuyor.
Dr. Wright, "Akdeniz diyeti tam tahıllar, sebzeler, balık ve diğer işlenmemiş gıdalara odaklanırken et ve işlenmiş gıdaları en aza indirir. Bu yaklaşım eklem ağrısı çeken insanlar için evrensel olarak faydalı görünüyor" diyor.
En önemlisi değişimin gerçekçi olması. Bir günde tüm beslenme düzenini değiştirmek gerekmiyor; daha az gazlı içecek, tatlı, salam, kızartma ve alkolle başlanabilir. Ağrı, tutukluk veya şişlik devam ediyorsa doktora başvurmak şart. Çünkü eklemler sadece diyetle iyileşmez, ancak çoğu zaman değişimin ilk sinyali tabaktan gelir.
