Bulgaristan ve Avrupa Parlamentosu (AP), Kuzey Makedonya'ya diplomatik bir darbe indirdi. AP Raportörü Thomas Waitz'in, ülkenin 2025 AB entegrasyon yolunda ilerleme raporundaki ünlü 73. paragrafı kaldırmaya yönelik üçüncü değişiklik önerisi reddedildi.
Söz konusu madde, Bulgaristan ile Kuzey Makedonya arasındaki ortak tarih komisyonunun, Komşuluk Anlaşması'nın İkinci Protokolü uyarınca yalnızca nesnel, otantik ve kanıtlanmış tarihsel kaynak ve belgelere dayanarak net ve somut sonuçlar elde etmesini talep ediyor. Nihai karar tasarısı 411 kabul, 338 ret ve 188 çekimser oyla kabul edildi.
AP Dış İlişkiler Komitesi'nde kabul edilen 2025 Kuzey Makedonya ilerleme raporu, Brüksel'de büyük bir siyasi mücadeleye sahne oldu. Gerilimin odağında, belgenin en keskin maddesi olarak görülen ve Yeşiller Grubu'ndan resmi raportör Thomas Waitz'in son anda 3 numaralı değişikliğiyle tamamen silmeye çalıştığı 73. paragraf yer aldı.
Bu paragrafta açıkça "ortak tarih" terimi de yer alıyor. Belgede ayrıca, tarih komisyonunu daha genel olarak en iyi şekilde çalışmaya çağıran 71. madde de bulunurken, 73. paragraf çok daha spesifik olup geçmişe katı bir bilimsel ve akademik, siyasi olmayan bir yaklaşım talep ediyor.
Raportör Waitz, bu metni kaldırmak için aktif olarak çalıştı ve Sosyalistler ile "Avrupa'yı Yenile" grubundaki liberallerden destek almaya çalıştı. Strazburg'daki meslektaşlarına karşı argümanı, paragrafın Üsküp'te kabul görmediği ve neredeyse ek bir koşul olarak yorumlandığı yönündeydi. Salı günü Kuzey Makedonya bildirgesi üzerine yapılan tartışmalarda Waitz, Batı Balkanlar'ın yeniden farklı çıkarların arenası haline gelmesinden üzüntü duyduğunu ifade etti.
Waitz, "90'lı yıllarda bu ülkeleri Avrupa'ya yönlendirme fırsatını kaçırdık ve şimdi kimlik meselelerinin bu bölgeyi parçaladığını görüyoruz" dedi. AB'nin Üsküp'e verdiği sözleri tam olarak tutmadığını ekleyen Waitz, ülkedeki reformların tek pazara kısmi entegrasyon veya dolaşım hizmetleriyle ödüllendirilmesi ve AB yolunun önce Karadağ, ardından Arnavutluk ve Kuzey Makedonya ile başlaması çağrısında bulundu.
Ortak komisyona ilişkin metinlerin kısaltılmaya çalışılacağı konusunda ilk uyarıyı, AP'deki tartışmalardan saatler önce Cumhurbaşkanı İliyana Yotova yaptı. Bilgiyi Bulgar AP milletvekillerinden aldığını belirten Yotova, "Bu şekilde onun çalışmasını ve gelecekteki sonuçlarını anlamsız kılmak istiyorlar" yorumunu yaptı.
Yotova, bu konunun müzakere çerçevesinin ayrılmaz bir parçası olan protokolün bir unsuru olduğu için akılcı davranılacağına dair güçlü umut taşıdığını ifade etti. Formülasyonun kalması önemli çünkü komisyonun çalışması 2022'deki sözde Fransız teklifine dahil edildi ve doğrudan Kuzey Makedonya'nın ilerlemesiyle ilgili.
Bu arada Kuzey Makedonya Başbakanı Hristiyan Mitskoski, Sofya'nın tarihsel koşullar dayattığını eleştirerek karşıt bir pozisyon aldı: "Önceki yöneticiler, Orta Çağ'da olan bir şeyin 21. yüzyılda nerede olacağımıza karar vermesini kabul etti."
Bu pozisyonlara yanıt olarak Bulgar AP milletvekili Andrey Kovaçev (EPP/GERB), 73. paragrafın derin anlamını açıklayarak onu kimya, fizik veya matematik gibi herhangi bir kesin bilimdeki uygulamaya benzetti. Metnin kaldırılması, Üsküp'ün tarihte sözde çok perspektiflilik kavramını dayatmasına izin verecekti. Kovaçev, "Yani herkesin tarihsel gerçekleri dilediği gibi yorumlama hakkı olacak" dedi.
Kovaçev, Mitskoski'nin 2024'te Makedon komisyonunun tamamen değiştirilmesinin ardından oradaki uzmanların aniden politikacı haline geldiğini ve çalışmak istemediklerini, Üsküp'teki son toplantının ise yerinde sayma ve hiçbir ilerleme kaydedilmeden sona erdiğini hatırlattı.
Boyko Borisov ve Zoran Zaev tarafından 9 yıl önce imzalanan Komşuluk Anlaşması'nın sonuçları oldukça mütevazı kaldı. 2019'a kadar varılan anlaşmalar yalnızca uzak antik tarih için geçerliyken, o tarihten bu yana Goçe Delçev, İlinden- Preobrajeni Ayaklanması ve Ohri Başpiskoposluğu konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle tam bir tıkanma yaşanıyor.
Kuzey Makedonya ilerleme raporunun atmosferi, Pazartesi günü Üsküp'te Bulgaristan büyükelçiliğine ait iki aracın kundaklanmasıyla yaşanan benzeri görülmemiş olayla daha da karmaşık hale geldi.
Cumhurbaşkanı İliyana Yotova olayı Bulgaristan'a doğrudan bir saldırı olarak nitelendirdi ve AP milletvekillerimizin Salı günkü tartışma sırasında buna özellikle dikkat etmesini istedi. Olay, sert tepki veren temsilcilerimizi birleştirdi.
Andrey Kovaçev, "İlerleme eksikliğinin suçunu Bulgaristan'a yüklemek kabul edilemez. Bu nefret ve hoşgörüsüzlük dilini besliyor" diyerek kundaklamayı Makedon siyasetçilerin ektiği nefretin üzücü bir sonucu olarak gösterdi.
"Avrupa'yı Yenile" ve DPS'den İlhan Küçük daha doğrudandı: "Bana bunun bir suç eylemi olduğunu söylerseniz - hayır, bu bir Avrupa Birliği üye devletine karşı yapılmış bir eylemdir." Ardından oradaki Bulgarların haklarına karşı işlenen suçların soruşturulmadığı uyarısında bulundu.
Diriliş Partisi'nden Stanislav Stoyanov da kundaklamayı bir diplomatik misyona karşı kabul edilemez bir saldırı olarak nitelendirdi ve Hristiyan Mitskoski'nin mevcut rejiminin vatandaşlarına daha iyi bir gelecek sağlayamayacağı sonucuna vardı.
