Bulgaristan'da sadece 4 yıl sonra yeni binaların sıfır emisyonlu olarak projelendirilip inşa edilmesi gerekecek. Bu düzenleme, Enerji Bakanlığı ekibi ve Sürdürülebilir Enerji Geliştirme Ajansı tarafından hazırlanan enerji verimliliği yasa taslağında yer alıyor.
Bu, binanın ısıtma, sıcak su, aydınlatma ve soğutma için kullandığı enerjinin büyük ölçüde yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanması anlamına geliyor. Bu enerji, bina içinde veya binaya çok yakın bir noktada üretilecek.
Olası çözümler arasında fotovoltaik sistemler, güneş enerjisi kullanımı ve yüksek verimli ısı pompası sistemleri bulunuyor.
Bu değişikliklerle iki AB direktifi ulusal mevzuata aktarılıyor. Bunlardan biri enerji verimliliği direktifi (ulusal mevzuata aktarım son tarihi 11 Ekim 2025), diğeri ise binaların enerji performansı direktifi (aktarım son tarihi 29 Mayıs 2026). Değişiklikler, AB'nin 2050 yılına kadar karbonsuzlaşma hedeflerine ulaşmak için yapılıyor. Ara hedef olarak 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarının en az %55 azaltılması ve AB'de enerji tüketiminin 2030'da en az %11,7 oranında düşürülmesi öngörülüyor.
Yeni gerekliliklerle birlikte mevcut enerji verimliliği kriterleri de geliştiriliyor. Minimum enerji tüketimli binalardan sıfır emisyonlu binalara geçiş yapılıyor.
1 Ocak 2030'dan itibaren sadece sıfır emisyonlu binalar anahtar teslim olarak inşa edilebilecek. Kamu binaları için bu gereklilik iki yıl önce, yani 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girecek.
Bu tür binalarda tüketilen enerji ağırlıklı olarak yenilenebilir kaynaklardan sağlanmalı. Şebekeden elektrik enerjisi de kullanılabilir, ancak bu enerji nükleer enerji ve yenilenebilir kaynaklara dayanmalı; ısıtma için kullanılan termal enerji ise yüksek verimli kojenerasyon (birleşik ısı ve güç) üretiminden gelmeli. Şebekede fosil yakıtlardan üretilen elektrik varsa, bunu kullanan bina sıfır emisyonlu sayılmaz.
Bunların yanı sıra, binanın inşa edilme şekliyle ilgili özel gereklilikler de var. Yasa taslağına göre bina, güneş ışığından maksimum düzeyde faydalanacak şekilde yönlendirilmeli.
Taslakta ayrıca teknik bina tesisatlarının (ısıtma, soğutma, sıcak su ve elektrik sistemleri) otomatik kontrolüyle ilgili gereklilikler de bulunuyor. Bu, ülkede elektrik tüketiminin pik yaptığı saatlerde binanın otomatik kontrol sistemi sayesinde kendi enerji kaynağına (örneğin fotovoltaik sistemden şarj edilmiş bir bataryaya) geçebilmesi anlamına geliyor.
Tüketimin elektronik ve uzaktan ayarlanması da mümkün olacak. Örneğin klima sistemini açmak, kapatmak, kısmak veya belirli parametreleri ayarlamak gibi.
Yeni gereklilikleri karşılamak için en yaygın kullanılacak çözüm ısı pompası olacak. Isı pompası, diğer tüm klima ve ısıtma sistemlerine kıyasla en düşük işletme maliyetini sunuyor. Örneğin sıradan bir klimaleye göre yaklaşık 4 kat daha ekonomik. Ancak ilk yatırım maliyeti de en yüksek olan sistem. Ortalama 150 metrekarelik (390 metreküp hacimli) bir müstakil ev için hava-su ısı pompası sistemi kurulumu ortalama 6.000 ila 11.000 avro arasında değişiyor. Bir apartman için maliyet daha yüksek olsa da, bu tutar daha fazla daire sahibi arasında paylaşıldığı için sonuçta kişi başı maliyet yine aşağı yukarı aynı seviyede oluyor.
Fotovoltaik sistemler de oldukça pahalı. Halihazırda Bulgaristan'da bazı bloklar çatılarına güneş panelleri kuruyor. En yaygın durumda, standart bir panel blokta (her girişte 24 daire) sadece şebeke bağlantılı (bataryasız) bir sistem için yatırım daire başına yaklaşık 500 avro tutuyor. Bu sistemde üretilen elektrik sadece asansör, merdiven aydınlatması ve interkom için yeterli oluyor ve böylece bu masraflar ortadan kalkıyor.
Daireleri de beslemek gerekiyorsa, aynı 24 daireli giriş için en az 25.000 avro tutan 20 kilovatın üzerinde güce sahip sistemler gerekiyor. Batarya ve fazla elektriği şebekeye geri verme imkanı da varsa, bu maliyet ikiye hatta üçe katlanabiliyor.
Konut satışında enerji tüketim belgesi zorunluluğu
Yasa taslağına göre, bir daire veya ev satılırken satıcı, alıcıya binanın enerji performans sertifikasına erişim sağlamak zorunda. Aynı yükümlülük, bir mülkü kiraya veren mal sahibi için de geçerli olacak. Dahası, emlak ilanlarında metrekare başına kilovatsaat cinsinden enerji tüketimi belirtilecek.
Bir binanın enerji performans sertifikası zorunluluğu mevcut yasada da var. Ancak artık elektronik sertifikalara geçildiği için satıcı veya kiraya veren, dijital belgeye erişim sağlamakla yükümlü olacak.
Sertifika, bir enerji denetimi sonrasında düzenleniyor. Denetim ve sertifikalandırma, Sürdürülebilir Enerji Geliştirme Ajansı'ndaki bir kayda kayıtlı ve belirli şartları karşılayan kişiler tarafından yapılıyor. Şu anda denetimlerin büyük bir kısmı, AB programları kapsamında ısı yalıtımı önlemlerinin finansmanı sırasında yapılıyor. Örneğin 2023 yılında, Kurtarma ve Dayanıklılık Planı fonlarıyla başkentte bir binanın yenilenmesi sırasında denetim ve bina pasaportu çıkarma maliyeti ortalama metrekare başına 1,53 avro olarak gerçekleşti.
Yeni düzenlemeler, sertifikanın elektronik dijital bir belge olmasını öngörüyor. Dijitalleşme, bir yönetmelik değişikliğinden sonra gerçekleşecek. Halihazırda geçerlilik süresi dolmamış bir sertifika varsa, dijital olarak yeniden düzenlenmesine gerek yok.
10 yıldır tüm bloklar, evler, kamu ve resmi binalar denetim yaptırmak ve sertifika sahibi olmakla yükümlü. Ancak çoğu hala bu sertifikaya sahip değil.
Enerji verimliliği ölçeğinde binalar A'dan G'ye kadar sınıflandırılıyor. A sınıfı en düşük enerji tüketimini, G sınıfı ise en yüksek tüketimi ifade ediyor.
Taslak, ibadethaneler ve 50 metrekareye kadar küçük binalar için denetim ve sertifikalandırma muafiyeti öngörüyor.
Kullanım süresi 2 yıla kadar planlanan geçici binalar, yılda sadece 4 ay kullanılan evler, tarımsal faaliyetler için kullanılan konut dışı binalar, üretim binaları ve depolar denetlenebilir ancak sertifikalandırılmaz.
Yerel veya ulusal öneme sahip kültür varlığı statüsündeki evler denetlenip sertifikalandırılabilir, ancak enerji verimliliği önlemleri binanın mimari ve sanatsal özelliklerine zarar vermemeli.
Yasa taslağı ayrıca, mal sahibinin talebi üzerine denetim sonrasında enerji verimliliği önlemlerini içeren bir pasaport çıkarılmasına da imkan tanıyor. Bu önlemler zorunlu değil, ancak mal sahibi ısıtma ve soğutma enerjisi tüketimini optimize etmek istiyorsa uygulanabilir.
Pasaport zorunlu değil
Enerji verimliliğini artırmaya yönelik önlem önerileri, denetim raporunda yer alıyor. Mal sahibi, binanın enerji performansını iyileştirmek, daha verimli cihazlar/sistemler kullanmak vb. için bu önlemleri uygulamalı. Pasaportlar mal sahibinin isteğine bağlı ve imkanlarına göre hazırlanmalı.
Kamu ihalelerinde enerji tasarrufu denetimi
Yasa taslağının en büyük gerekliliği, 'enerji verimliliği öncelikli' ilkesinin uygulanması. Bu ilke, 100 milyon avronun üzerindeki enerji sistemi projelerine yapılan yatırımların planlanmasında zorunlu. Ulaşım altyapısı yatırımlarında ise enerji tüketimini veya tedarikini etkiliyorsa eşik 175 milyon avro.
Denetim, elektrik ve gaz iletim ve dağıtım sistemi operatörleri için Enerji ve Su Düzenleme Komisyonu tarafından yapılacak. Sürdürülebilir Enerji Geliştirme Ajansı'nın nihai enerji tüketiminde bu ilkenin uygulanmasına yönelik yetkileri genişletilecek. Enerji Bakanı'nın ajansın katılımıyla kılavuzlar geliştirmesi ve yayınlaması öngörülüyor.
Kamu binaları için gereklilik, 2030 yılına kadar enerji tüketiminin yıllık %1,9 oranında azaltılması.
Devlet ve yerel yönetim binalarının toplam kullanım alanının en az %3'ünde, sıfır emisyonlu hale getirilmek üzere enerji performansını iyileştirme önlemleri alınması gerekiyor. Bu, devlet veya belediye mülkiyetinde olmayan ancak bu kurumlar tarafından kullanılan binalar için de geçerli.
Bu durumda kamu kurumu, kira yenileme, kullanım amacı değişikliği, büyük onarım veya bina bakımı sırasında mal sahibiyle müzakere ederek, binanın en az sıfıra yakın enerji tüketimli bina veya sıfır emisyonlu bina haline getirilmesi için sözleşme koşulları belirlemeli.
Nihai tüketimde kümülatif enerji tasarrufu hedefi %23 olarak belirlendi
Bu hedefe, enerji yoksulluğu içindeki haneler veya kırılgan tüketiciler aracılığıyla ulaşılması öngörülüyor. Kümülatif enerji tasarrufu, ısı yalıtımı, ısıtma cihazlarının değiştirilmesi, daha verimli elektrikli cihazlar gibi önlemlerden zaman içinde biriken tasarrufları ifade ediyor.
İnşaat için 10,52 milyon levanın, hizmet ve tedarik için 273.000 levanın üzerindeki ve diğer eşik değerlerdeki kamu ihalelerinde, ihale makamları yalnızca yüksek enerji verimliliği performansına sahip mal ve hizmetleri satın almak zorunda olacak.
Devlet ve belediye ihale makamları, enerji etiketlemesi veya eko-tasarım için geçerli AB gereklilikleri bulunan ürünlerde yalnızca yüksek enerji verimliliği performansına sahip ürünleri satın alabilecek.
Öngörülen değişikliklerle, Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihale makamlarının kapsamı genişletiliyor ve enerji verimliliği gerekliliklerini uygulamaları isteniyor. Ayrıca İmtiyaz Kanunu kapsamında imtiyaz verilmesinde de gereklilikler ekleniyor.
