ABD ve Suudi Arabistan, uzun süredir hazırlıkları süren sivil nükleer enerji işbirliği anlaşmasını imzaladı. Reuters'ın ABD Enerji Bakanlığı'na dayandırdığı habere göre, anlaşma Riyad yönetimine Amerikan teknolojisiyle nükleer reaktör inşa etme ve uranyum zenginleştirme imkânı sağlıyor.
Müzakereler Donald Trump'ın ilk başkanlık döneminde başlamış, Joe Biden yönetiminde devam etmiş ve Trump'ın Beyaz Saray'a dönüşünün ardından sonuçlandırıldı. Anlaşma metninin önümüzdeki günlerde Kongre'ye sunulması bekleniyor; Kongre'nin anlaşmayı engellemek için harekete geçme ihtimali bulunuyor.
Anlaşma, ABD Enerji Bakanı Chris Wright ile Suudi Arabistan Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman Al Suud tarafından imzalandı. İmza törenine iki ülke arasındaki garantilere ilişkin ayrı bir anlaşma da eşlik etti.
İki ülke yıllardır bu anlaşma üzerinde çalışıyordu. Biden yönetiminin planında, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) ani denetim yapma yetkisi veren ek bir protokol de yer alıyordu. Ancak nihai anlaşmada bu mekanizmaya yer verilmedi.
ABD Enerji Bakanlığı, anlaşmanın ABD Atom Enerjisi Yasası'nda belirlenen ve dünyanın en katı kuralları arasında gösterilen nükleer silahların yayılmasını önleme hükümlerine uygun olduğunu açıkladı.
Anlaşma, Suudi Arabistan'a uranyum zenginleştirme ve nükleer atıkları işleme hakkı tanıyor. Reuters, bu teknolojilerin sivil nükleer enerjide kullanılabileceği gibi, belirli koşullar altında nükleer silah geliştirme sürecinin de parçası olabileceğine dikkat çekiyor.
Bu yönüyle anlaşma, ABD ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında 2009'da imzalanan benzer anlaşmadan ayrışıyor. O anlaşma imzalanırken Abu Dabi, uranyum zenginleştirme ve kullanılmış nükleer yakıtı işleme hakkından gönüllü olarak vazgeçmişti.
Washington yönetimi, Suudi Arabistan'ın uzun süredir ABD ile ortaklığın başarısız olması halinde nükleer alanda farklı standartlar uygulayan Çin veya Rusya'ya yönelebileceği uyarısında bulunduğunu aktarıyor.
ABD Enerji Bakanlığı anlaşmayı Kongre'ye sunacak. Yasama organı, ortak bir kararla anlaşmanın yürürlüğe girmesine karşı çıkabilir. Eğer böyle bir oylama yapılmaz ya da engelleme önerisi yeterli desteği alamazsa, anlaşma 90 günlük sürenin sonunda otomatik olarak yürürlüğe girecek.
Demokrat Partili bazı kongre üyeleri, anlaşmanın Orta Doğu'da silahlanma yarışını hızlandırabileceği endişesini dile getirdi.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, ülkesinin nükleer silah geliştirmek istemediğini defalarca ifade etti. Ancak İran'ın atom bombası elde etmesi halinde Riyad'ın da benzer bir adım atacağı uyarısında bulundu.
Demokrat Senatör Edward Markey konuyla ilgili olarak, "Bu anlaşma, Suudi Arabistan gibi savaşçı ve otoriter bir ülkenin nükleer silah teknolojisi geliştirmesine izin veriyor. Üstelik İran'ın nükleer bomba yapmasını engelleme bahanesiyle İran'la savaş başlatırken yapılıyor" ifadelerini kullandı.
