ABD yönetimi, İran ile hafta sonu varılan ve metnin gizli tutulması nedeniyle yıkıcı eleştirilere hedef olan mutabakat zaptının resmi metnini Çarşamba günü yayınladı. Axios haber sitesine konuşan kaynaklar, imzanın Cuma günü yerine daha erken, hatta bugün (Çarşamba) atılabileceğini ve elektronik ortamda gerçekleşebileceğini öne sürdü. Bu hamlenin, anlaşmayı derhal yürürlüğe koyarak eleştirileri etkisiz hale getirmeyi amaçladığı belirtiliyor.
ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, Hürmüz Boğazı'nın açılması, İran'a yönelik bazı mali kısıtlamaların hafifletilmesi ve gelecekteki teknik müzakerelerde İran'ın nükleer programının ele alınmasına yönelik beklentileri ortaya koyan 14 maddelik "İslamabad Mutabakat Zaptı"nı okudu.
Belgelerin kamuoyuyla paylaşılmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump, heyecanı dindirmek adına yaptığı açıklamada anlaşmanın henüz nihai olmadığını vurgulayarak, Tahran'ın hata yapması durumunda bombardımanları yeniden başlatmaya hazır olduğunu belirtti.
Mutabakat metninde yer alan 300 milyar dolarlık yeniden inşa planı ise yeni bir tartışma yarattı. Axios'un aktardığına göre, ABD'li yetkililer ve Başkan Trump, bu fonun varlığını daha önce kamuoyu önünde defalarca reddetmişti. Metinde "bölgesel ortaklarla birlikte hayata geçirilecek bir plan" olarak tanımlanan fonun, aslında İran'a yönelik özel bir yatırım fonu olduğu iddia ediliyor.
Üst düzey ABD'li yetkili, "Bu, Hürmüz Boğazı'nı derhal açmamıza, İranlıları nükleer atıkları imha etmeye yönlendirmemize ve ardından düzenleme yapmamıza olanak tanıyan bir anlaşmadır: İranlılar davranışlarını iyileştirirse, biz de ekonomik rahatlama ve yaptırımların hafifletilmesiyle karşılık veririz, bu da onları daha müreffeh bir ülke haline getirebilir" dedi.
Mutabakat zaptının Cuma günü resmen imzalanması ve anlaşmanın nihai şartlarının müzakere edilmesi için 60 günlük bir sürecin başlaması bekleniyor. Ancak Axios'un haberine göre imza daha erken gerçekleşebilir. Taraflar bu süre zarfında mevcut statükoyu korurken, müzakerelerin başarısız olması halinde kırılgan ateşkesin çökebileceği ve Orta Doğu'da topyekûn savaş tehdidinin yeniden ortaya çıkabileceği uyarısı yapılıyor.
CNN daha önce taslak anlaşmayı duyurmuştu. ABD tarafından yayınlanan resmi metin benzer olmakla birlikte bazı ifade farklılıkları içeriyor.
İşte mutabakat zaptının tam metni:
ABD ve İran aşağıdaki hususlarda ortak ve iyi niyetle anlaşmıştır:
1. ABD ve İran ve müttefikleri, bu Mutabakat Zaptını imzalayarak tüm cephelerde, Lübnan dahil, askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak durdurulduğunu ilan eder ve bundan böyle birbirlerine karşı herhangi bir savaş veya askeri operasyon başlatmamayı, birbirlerine karşı güç kullanma tehdidinde bulunmamayı veya güç kullanmamayı ve Lübnan'ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini garanti etmeyi taahhüt ederler. Nihai anlaşma, tüm cephelerde, Lübnan dahil, savaşın kalıcı olarak durdurulmasını ve bu paragrafın diğer hükümlerini teyit edecektir.
2. ABD ve İran, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne karşılıklı olarak saygı göstermeyi ve diğerinin iç işlerine karışmaktan kaçınmayı taahhüt eder.
3. ABD ve İran, nihai anlaşmayı azami 60 gün içinde müzakere etmeyi ve sonuçlandırmayı taahhüt eder; bu süre karşılıklı anlaşma ile uzatılabilir.
4. ABD, bu Mutabakat Zaptının imzalanmasından hemen sonra İran'a karşı deniz ablukasını ve her türlü müdahale veya engeli kaldırmaya başlayacak ve 30 gün içinde deniz ablukasını tamamen sona erdirecektir. Bu süre zarfında gemi trafiği, İran tarafından yeniden sağlanan savaş öncesi trafik hacmiyle orantılı olacaktır. ABD ayrıca nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde kuvvetlerini İran yakınlarından çekmeyi taahhüt eder.
5. İran, bu Mutabakat Zaptının imzalanmasıyla birlikte, 60 günlük bir süre boyunca ticari gemilerin Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne ve geri güvenli ve serbest geçişini sağlamak için elinden gelen tüm çabayı gösterecektir. Ticari gemi trafiği derhal başlayacak olup, teknik ve askeri engellerin kaldırılması ve İran tarafından mayın temizliği yapılması gerektiği dikkate alınacak ve bu işlem 30 gün içinde gerçekleştirilecektir. İran, Umman Sultanlığı ile diyalog halinde, geçerli uluslararası hukuk ve Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik haklarına uygun olarak, Basra Körfezi'ne kıyısı olan diğer devletlerle işbirliği içinde Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetimini ve deniz hizmetlerini belirleyecektir.
6. ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte, İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları bütçeli nihai, karşılıklı olarak mutabık kalınan bir plan geliştirmeyi taahhüt eder. Bu planın uygulanmasına ilişkin mekanizma, 60 gün içinde nihai anlaşmanın bir parçası olarak kesinleştirilecektir. ABD, ilgili mali işlemler için gerekli tüm lisansları, muafiyetleri ve izinleri sağlayacaktır.
7. ABD, İran'a karşı her türlü yaptırımı kaldırmayı taahhüt eder; buna BM Güvenlik Konseyi kararları, IAEA Yönetim Kurulu kararları ve tüm ABD tek taraflı yaptırımları (birincil ve ikincil) dahildir. Bu, nihai anlaşmanın bir parçası olarak üzerinde mutabık kalınan bir takvime göre gerçekleştirilecektir. İran ve ABD, yaptırımların kaldırılması konusunun önemini kabul ederek, bu konuları karşılıklı anlaşmaya varmak amacıyla müzakerelerde derhal ele alma niyetindedir.
8. İran, nükleer silah edinmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini teyit eder. ABD ve İran, zenginleştirilmiş malzeme stoklarının bertarafı konusunu, paragraf 7'de belirtilen takvime uygun olarak karşılıklı mutabık kalınan bir mekanizma çerçevesinde çözmeyi kabul etmiştir. Asgari yöntem, IAEA gözetiminde yerinde seyreltmeyi öngörecektir. Taraflar ayrıca, nihai anlaşmada kararlaştırılacak bir çerçeveye dayalı olarak, zenginleştirme ve İran'ın nükleer ihtiyaçlarına ilişkin diğer konuları da görüşmeyi kabul etmiştir. Nihai anlaşma bu paragrafın hükümlerini teyit edecek ve İran yukarıda belirtilen nükleer konuların kritik önemini kabul etmektedir. Taraflar, bu konuları karşılıklı anlaşmaya varmak amacıyla müzakerelerde derhal ele alma niyetindedir.
9. Nihai anlaşmaya kadar ABD ve İran statükoyu korumayı kabul eder. İran nükleer programında mevcut statükoyu koruyacak, ABD ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgeye ek asker konuşlandırmayacaktır.
10. ABD, bu Mutabakat Zaptının imzalanmasından hemen sonra ve yaptırımlar kaldırılana kadar, ABD Hazine Bakanlığı'nın İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigorta, nakliye dahil tüm ilgili hizmetler için istisnalar yayınlayacağını taahhüt eder.
11. ABD, İran'ın dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıklarının tamamen kullanımına sunulmasını taahhüt eder. ABD ve İran, bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin prosedürler üzerinde müzakereler sırasında karşılıklı anlaşma ile mutabık kalacaktır. Bu fonlar, İran Merkez Bankası tarafından belirlenen nihai lehdara ödeme için tamamen kullanılabilir hale getirilecektir. ABD, bu kapsamda gerekli tüm lisans ve izinleri vermeyi taahhüt eder.
12. ABD ve İran, bu Mutabakat Zaptının başarılı bir şekilde uygulanmasını ve nihai anlaşmaya gelecekte uyulmasını izlemek üzere bir uygulama mekanizması oluşturulmasını kabul eder.
13. Bu Mutabakat Zaptının imzalanmasının ardından ve 1, 4, 5, 10 ve 11. paragrafların uygulanmasına başlanması ve bu önlemlerin uygulanmaya devam etmesi koşuluyla, ABD ve İran, yalnızca kalan paragraflarla ilgili olarak nihai anlaşma müzakerelerine başlayacaktır.
14. Nihai anlaşma, BM Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı bir kararıyla onaylanacaktır.
