Washington, Suudi Arabistan'ın nükleer enerji geliştirmesine ve bu kapsamda kendi uranyumunu zenginleştirmesine ilk kez izin vermeye hazırlanıyor. Bu adım, Ortadoğu'daki güç dengesini değiştirebilir.
BBC'nin haberine göre, ABD ve Suudi Arabistan, krallığın ilk kez kendi nükleer enerjisini geliştirmesine olanak tanıyacak tarihi bir anlaşmayı duyurmaya hazırlanıyor. CBS News'in üst düzey bir kaynağa dayandırdığı bilgiye göre, iki ülke şimdiden bir ticaret anlaşmasına vardı. Buna göre, Amerikan şirketleri Suudi Arabistan topraklarında nükleer santraller inşa edip işletecek. Resmî açıklamanın bugün ilerleyen saatlerde yapılması bekleniyor.
Anlaşmanın en tartışmalı ve hassas kısmı, Suudi Arabistan'ın gelecekteki nükleer reaktörleri için kendi uranyumunu zenginleştirebilmesi. Amerikan medyasına göre, bu işlem Amerikan teknolojisiyle inşa edilmiş ve Amerikan kontrolünde özel bir tesiste yapılacak. Bu unsur, yeni anlaşmayı, ABD ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında 2009 yılında yapılan ve Emirliklerin kendi nükleer yakıtını üretmesine izin vermeyen anlaşmadan ayırıyor.
Washington ile Riyad arasında sivil nükleer program görüşmeleri 2008'de başladı ve neredeyse yirmi yıl sürdü. Yıllar içinde birden fazla yakınlaşma girişimi oldu: 2017-2019 yılları arasında yedi Amerikan şirketi Suudi Arabistan ile görüşme izni aldı. 2020'de uranyum zenginleştirme anlaşmazlıkları nedeniyle görüşmeler durdu. 2022'de nükleer güvenlik konusunda bir mutabakat zaptı imzalandı. 2025'te Donald Trump yönetimi, çok milyarlık uzun vadeli ortaklığın yasal temelini oluşturan ortak bir bildiri imzaladı.
İki ülke arasındaki ilişkiler son yıllarda çarpıcı bir değişim geçirdi. Eski Başkan Joe Biden, başlangıçta gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın öldürülmesinin ardından Suudi Arabistan'ı 'parya devlet' haline getirme sözü vermişti. Ancak daha sonra Ukrayna'daki savaş ve petrol fiyatlarındaki yükseliş, Washington'u stratejik ortağıyla diyaloğu yeniden kurmaya zorladı.
Beyaz Saray'a döndükten sonra Donald Trump, Veliaht Prens Muhammed bin Selman ile ilişkileri önemli ölçüde ısındırdı. Riyad'a 2025'te yaptığı ziyaret sırasında yaklaşık 600 milyar dolarlık yatırım duyuruldu. Aynı yılın kasım ayında Trump, Suudi liderini Beyaz Saray'da askeri törenle karşıladı.
Suudi Arabistan'da şu anda hiçbir nükleer santral bulunmuyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre, 2023'te ülke elektrik üretiminin %62'sini doğal gazdan, %38'ini petrolden ve %1'inden azını yenilenebilir kaynaklardan sağladı. Nükleer enerjinin, krallığın fosil yakıtlara bağımlılığını azaltması ve daha fazla petrolü ihracata ayırması bekleniyor.
Anlaşma, son aylarda Suudi Arabistan'ın İran saldırıları ve enerji tedarikindeki aksamalardan etkilenmesinin ardından Ortadoğu'da yükselen bir gerilim ortamında geliyor. ABD Kongresi tarafından nihai onay alması halinde bu, bölgede son yılların en önemli jeopolitik anlaşmalarından biri olabilir.
