Dünya ticaretini frenleyen tır şoförü açığı rekor seviyeye ulaştı. Uzmanlar, bu kez krizin ekonomi düzelince kendiliğinden geçmeyeceği uyarısında bulunuyor.
Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği (IRU) Genel Sekreteri Umberto de Pretto, bu yıl açıkladığı çarpıcı verilerle dikkat çekti. 18 pazarda 2,9 milyon tır şoförü pozisyonu boş duruyor. Bu, toplam işgücünün yüzde 11'ine denk geliyor ve birliğin şimdiye kadar kaydettiği en yüksek oran. Navlun talebi düşmesine rağmen açık sayısı azalmadı. De Pretto, bu durumun "kritik bir yapısal sorun haline geldiğini" ve taşıma kapasitesi ile tedarik zinciri güvenilirliğini olumsuz etkilediğini söyledi.
IRU araştırma uzmanı Florence Le Guade, kırılma noktasının 2022-2023 yılları olduğunu belirtiyor. O dönemde AB navlun hacimleri düşerken şoför açığı azalmadı. Ankete katılan Avrupalı nakliyecilerin üçte ikisi, kamyonlarına şoför bulamadıkları için sözleşmeleri reddettiklerini söyledi. Yüzde 65'i ise en büyük sorunlarının şoför açığı olduğunu ifade etti. Bu oran, diğer tüm sorunların toplamından dört kat fazla. Avrupa'da 502 bin boş koltuk bulunuyor ve bu, yüzde 13'lük bir açık oranına işaret ediyor. Bu, araştırmadaki en yüksek oranlardan biri.
De Pretto, Nisan 2025'te yaptığı uyarıda, genç ve yaşlı şoförler arasında "giderek büyüyen bir uçurum" olduğuna dikkat çekmişti. Avrupa'daki şoförlerin yaklaşık beşte biri ve Avustralya'dakilerin yüzde 24'ü önümüzdeki beş yıl içinde emekli olacak. Almanya, İtalya, Slovakya ve İspanya bu durumdan en çok etkilenecek ülkeler. Atlantik'in diğer yakasında ise Amerikan Kamyon Taşımacılığı Derneği'ne (ATA) göre ortalama tır şoförü yaşı 57. ATA, 2026 yılı için yurt içi açığı 82 bin olarak tahmin ediyor.
Mayıs 2025'te FreightWaves adlı navlun haber sitesi, Amerikan versiyonunun bir efsane olduğunu öne sürdü. 2023'te 35 bin nakliye firmasının battığını, bunun şoför değil yük krizi olduğunu savundu. 25 bin şoförü olan Yellow firmasının da insan kaynağından değil, yük bulamadığı için iflas ettiğini belirtti. Ancak IRU'nun kendi verileri ücret teorisini karmaşıklaştırıyor: şoför maaşlarının yerel yaşam maliyetinin yüzde 30 ila 135 üzerinde olduğu tespit edildi. Bu da ücretlerin asıl caydırıcı faktör olmadığını gösteriyor.
Yola DevamEkim 2025'te Avrupa Parlamentosu milletvekilleri, kamyon ehliyeti için minimum yaşı 21'den 18'e indirme kararı aldı. Yeni düzenlemeye göre, sürücünün mesleki yeterlilik belgesine sahip olması gerekiyor. 17 yaşındakilerin de refakatçi eşliğinde araç kullanmasına izin verilecek. IRU'nun AB direktörü Raluca Marian, oylamanın "bu reformu AB yasası haline getirdiğini" söyledi. Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas ise düzenlemeyi hem işe alım hem de yol güvenliği önlemi olarak nitelendirdi. Üye ülkelerin bu yasayı ulusal mevzuata geçirmek için Kasım 2028'e kadar süreleri var.
Federal Motorlu Taşıt Güvenliği İdaresi (FMCSA) ise ters yönde adım attı. Mart 2026'dan itibaren, yerleşik olmayan ticari ehliyetleri yalnızca belirli çalışma vizelerine sahip olanlarla sınırlandırdı. Bu değişiklik yaklaşık 200 bin sürücüyü etkiliyor; bu da Amerikan ehliyetlerinin kabaca yüzde 5'ine denk geliyor. Büyük taşıyıcı J.B. Hunt, bunların yüzde 97'sinin yeni testi geçemeyeceğini ve bir ila üç yıl içinde ayrılacağını tahmin ediyor. Başkan Donald Trump'ın Nisan 2025 tarihli bir kararı, İngilizce yol işaretlerini okuyamayan sürücüleri çalıştırmayı yasaklamıştı. Bu sıkılaştırma, ATA'nın dört yıl aradan sonra ilk kez Amerika'nın yeniden şoför açığıyla karşı karşıya olduğunu ilan etmesiyle aynı döneme denk geldi.
Kasım 2025'te Taşkent'te düzenlenen bir ulaştırma forumunda de Pretto, sektörün eski İpek Yolu rotalarını canlandırmanın yollarını aradığını belirtti. Özbekistan, 18 pazar arasında yüzde 15 ile en kötü açığı taşıyor. Ancak bu, sürücülerin yaşlanmasından değil, navlun hacminin insan kaynağından daha hızlı artmasından kaynaklanıyor. Orta Koridor'daki Hazar ötesi trafiği 2021'den bu yana yaklaşık beş kat artarak 1 milyon tondan 5 milyon tona yükseldi ve 2030'a kadar üç katına çıkması bekleniyor.
De Pretto'nun reçetesi netti: ticaret, sadece daha fazla ilan vermek yerine, sürücülüğü "insanların girip, kariyer yapıp kalabileceği bir meslek" haline getirmeli. Avrupa'daki tır şoförlerinin sadece yüzde 4'ü kadın. Rapora göre, kadın şoför sayısı yalnızca Finlandiya, Hollanda ve Türkiye gibi hükümet ve firmaların ortak programlar yürüttüğü ülkelerde arttı. Avrupa'da 2030'a kadar yaklaşık 660 bin sürücü emekli olacak. Ehliyet yaşı değişikliği, üye ülkeler yasalarını yeniden yazana kadar tek bir 18 yaşındaki gencin direksiyon başına geçmesini sağlamayacak. Bu işin Kasım 2028'e kadar tamamlanması gerekiyor.
Fotoğraf: Dreamstime.
