Beş yıl önce yaklaşık 50-60 kuruş olan kebap, bugün 70 eurocenta satılıyor. Pazar yerindeki bu küçük örnek, son yıllarda Bulgaristan'da neredeyse tüm temel gıdaları etkileyen fiyat artışının boyutunu gösteriyor.
Pazarlarda kebap ve köfte satan Martin ve Valentin, maliyet artışını işlerinin içinde doğrudan hissediyor. İkili, artışın sadece et fiyatından kaynaklanmadığını söylüyor. Martin, NOVA'ya yaptığı açıklamada yüksek enflasyonun etkili olduğunu belirtti. "Her şeyin fiyatı artıyor. Daha pahalıya alıyoruz, daha pahalıya satıyoruz" dedi.
Odun, ekmek, soslar, alkolsüz içecekler ve hazır yemek üretimi ile satışında gerekli hemen her kalemin fiyatı yükseldi.
Kebap örneği, Bulgaristan'daki fiyat değişiminin daha geniş bir parçası. Eurostat verilerine göre 2015 sonu ile 2025 sonu arasında temel mal ve hizmetlerde ciddi bir artış görüldü. On yılda Bulgaristan'da genel fiyat artışı, AB ortalamasının yaklaşık 10 puan üzerinde gerçekleşti.
Hane halkları değişimi en çok gıdada hissediyor. On yılda gıda fiyatları yaklaşık yüzde 85 arttı, AB ortalaması ise yaklaşık yüzde 50. Topluluk içinde daha yüksek artış sadece Macaristan'da kaydedildi, artış yüzde 100'ün üzerinde. Romanya Bulgaristan'ın hemen ardından yüzde 84 ile geliyor, Estonya ve Litvanya'da artış yaklaşık yüzde 80.
En sık alınan ürünlerde artış daha da belirgin. Bulgaristan'da ekmek fiyatları 2015'e kıyasla yüzde 131 arttı, AB ortalaması yüzde 51. Et ve taze süt fiyatları yüzde 60'ın üzerinde yükseldi, yumurta fiyatları ise on yılda yaklaşık ikiye katlandı.
Meyve ve sebzeler de ciddi fiyat sıçraması yaşayan ürünler arasında. Bulgaristan'da artış yüzde 90'ın biraz üzerinde, AB ortalaması yaklaşık yüzde 50.
Gıda fiyatlarındaki hızlanma Ukrayna'daki savaşın başlamasıyla daha da arttı. 2017'de baz döneme göre artış yaklaşık yüzde 5 iken, dört yıl sonra bu oran yüzde 30'a yaklaşmıştı. Savaşın başlangıcından sonra artış hızı keskin şekilde yükseldi.
Artış sadece gıda ile sınırlı değil. Bulgaristan'da konut, su, elektrik ve gaz giderleri on yılda yaklaşık yüzde 65 arttı, AB ortalaması biraz üzerinde yüzde 40. Eğitimde artış ülkede yüzde 70'i aşıyor, Topluluk ortalaması ise biraz üzerinde yüzde 20.
Vırşeç'teki bir pazarda satıcılar yüksek fiyatların bir başka etkisini de görüyor: müşteri sayısı azalıyor. Bir meyve-sebze satıcısı "Fiyatlar daha yüksek olduğu için alıcı sayısı o kadar fazla değil" diye açıklıyor.
Alıcılar da değişimin aile bütçesinde açıkça hissedildiğini kabul ediyor. Onlara göre ekmek, et ve süt ürünlerindeki artış özellikle ciddi.
Buna rağmen bazıları durumu felsefi karşılıyor. Pazarın bir müşterisi "İnsan geleceğe bakmalı. Para ne kadar olursa olsun, yine harcarsın ve yine yetmez" diye yorumluyor.
Bulgarların sürekli artan harcamalara nasıl dayandığı sorulduğunda başka bir alıcı tek kelimeyle yanıt veriyor: "Stoacı bir şekilde."
