Diana Dukovska, Martin Lekov
Petrol fiyatlarında yüzde 10’luk bir artışın Bulgaristan’da tüketici fiyatlarını yüzde 0,5 ile 0,9 arasında artıracağı, daha gerçekçi tahminin bu aralığın üst kısmına yakın olduğu, Maliye Konseyi üyesi Lyubomir Datsov tarafından yapılan bir analize göre ortaya çıktı.
Fiyat şoku ulaştırma, kimya, inşaat malzemeleri üretimi ve enerji üretiminde en sert şekilde hissedilecek; dolaylı etkiler gıda fiyatlarına da uzanacak. Datsov, kullanılan modelin doğrusal olduğuna dikkat çekti. Bu nedenle petrol fiyatlarında yüzde 30’luk bir artışın tüketici fiyatları üzerindeki etkisi yaklaşık üç katı olacak ve yüzde 1,6 ile 2,7 arasında gerçekleşecek.
Analiz iki senaryo inceliyor. Senaryo A yalnızca ham petrol ve doğal gaz fiyatlarında yüzde 10’luk artışı varsayıyor; Senaryo B’ye rafine petrol ürünleri fiyatlarındaki artış da ekleniyor. İlk senaryoda tüketici fiyatları biraz daha fazla olmak üzere yüzde 0,5’in üzerinde yükselirken, ikinci senaryoda artış yüzde 0,9’a yaklaşıyor.
Petrol fiyatları yüzde 10 artarsa en çok etkilenecek sektörler metalik olmayan mineral ürünleri imalatı ve kimya sanayi olacak; her ikisinde de artış yüzde 3,1 olacak çünkü doğal gaz bu sektörler için kilit bir hammadde ve enerji kaynağı. Karayolu taşımacılığı yüzde 2,7 artışla onu takip edecek; su ve hava taşımacılığı fiyatları ise yaklaşık yüzde 1,9 yükselecek. Datsov’a göre iki senaryo arasındaki fark bu sektörlerde belirgin çünkü yakıt önemli bir maliyet kalemi. Elektrik ve ısı fiyatları yaklaşık yüzde 1,7 artacak.
Bazı sektörlerde dolaylı etkiler baskın olacak. Su temini ve kömür üretiminde doğrudan etki yüzde 0,3’ün altında kalacak ancak elektrik ve taşımacılık maliyetlerindeki artış nedeniyle toplam etki yüzde 1,2’yi aşacak. Gıda fiyatları yüzde 0,7-0,8 artacak ve bu artış neredeyse tamamen dolaylı etkilere bağlı.
Analiz, Ulusal İstatistik Enstitüsü’nün 2018-2022 dönemi Tedarik ve Kullanım Tablolarına dayanan bir girdi-çıktı fiyat modelini kullanıyor.
