İran ve Hürmüz Boğazı etrafındaki gerilim enerji piyasalarını sarsmaya devam ediyor. Ancak küresel ekonomik modelin yeniden yazılmasından bahsetmek için henüz erken. Gazeteci Hristo Rimpopov ve ekonomist Mihail Krastev'e göre, darbenin en sert hissedildiği bölge, dış enerji tedarikine daha fazla bağımlı olması nedeniyle Avrupa.
Petrol fiyatları yalnızca fiili arz ve askeri gelişmelere değil, Washington ile Tahran'dan gelen her siyasi mesaja karşı da son derece hassas. En büyük belirsizlik ise Hürmüz'deki gelecekteki denizcilik rejimi. İran, boğazda daha fazla kontrol ve geçiş ücreti talep ediyor.
Hürmüz En Tehlikeli Ekonomik Kaldıraç Olmaya Devam Ediyor
Hristo Rimpopov, NovaNews'e yaptığı açıklamada, "Şu aşamada krizin çözüldüğünden söz edemeyiz" dedi. Rimpopov'a göre, İran ile Umman arasında hazırlanan anlaşma ve bunun gerçek parametreleri konusunda hala yeterli netlik yok.
Son veriler, durumun ne kadar hassas olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Pazartesiden perşembeye kadar Hürmüz'den yalnızca 33 gemi geçebildi. Piyasalar, Tahran ile Maskat arasındaki müzakereleri ve olası yeni bir trafik rejimini yakından takip ediyor. Reuters, görüşülen bir seçeneğin İran'a boğazdan giriş yapan trafiğin kontrolünü verebileceğini duyurdu. Bu, dünyanın en önemli enerji güzergahlarından biri için çok ciddi bir değişiklik anlamına geliyor.
İran, geçen yükler için de ücret talep ederken, ABD boğazdan geçişin serbest kalmasında ısrar ediyor. Öte yandan İranlı milletvekilleri, Amerikan ve İsrail gemilerine kısıtlamalar getirilmesini görüşüyor. Bu gelişme bile bir gün öncesinden petrolün varil fiyatını 3 dolardan fazla artırdı.
Rimpopov, "Amerika Birleşik Devletleri'nin vereceği tepkiyi görmemiz gerekiyor. İran, bazı Amerikan yaptırımlarının kaldırılmasını, askeri ablukanın sonlandırılmasını ve Washington'ın İsrail konusunda daha aktif bir rol üstlenmesini talep ediyor" ifadelerini kullandı.
Avrupa Hala En Zayıf Nokta
Ekonomist Mihail Krastev ise savaşın tek başına küresel ekonomik düzeni kökten değiştirebileceği tezini reddediyor.
Krastev, "Küresel ekonomi bundan çok daha büyük çatışmalar atlattı. Bu yoğunluktaki yerel savaşlar küresel ekonomik modeli yeniden yazamaz" diye konuştu.
Ekonomiste göre asıl kırılgan nokta, enerji kaynakları ithalatına hala son derece bağımlı olan Avrupa Birliği. ABD ve bazı Asya ekonomileri, tedariki yönlendirme veya açığı telafi etme konusunda daha fazla imkana sahip. Avrupa ise uluslararası fiyat artışlarını çok daha hızlı hissediyor.
Bulgaristan için bu durum, Hürmüz üzerinden fiziki tedarike doğrudan bağımlılık anlamına gelmiyor. Ancak uluslararası fiyatlamalar, ülkenin hammadde ve yakıt aldığı piyasalara kaçınılmaz olarak yansıyor.
Trump'ın Bir Sözü Petrol Fiyatlarını Harekete Geçirebiliyor
Krastev, "Bazen Donald Trump'ın bir açıklaması veya paylaşımı, petrol fiyatları üzerinde askeri gelişmelerden çok daha güçlü bir etki yaratıyor" değerlendirmesini yaptı.
Piyasa da tam bu hassasiyeti gösterdi. İran ile müzakerelerde ilerleme kaydedileceğine dair umutlar fiyatları düşürürken, Hürmüz'de olası kısıtlamalar haberleri fiyatları aniden yukarı fırlattı. Trump bu hafta görüşmelerin "çok iyi" gittiğini belirtse de Reuters'a göre denizcilik kontrolü konusundaki temel anlaşmazlıklar henüz aşılmış değil.
Bu durum, petrol piyasasını yalnızca gerçek arz ve talebin bir yansıması değil, aynı zamanda siyasi beklentilerin de bir barometresi haline getiriyor. Yatırımcılar, bir abluka, anlaşma veya yeni bir saldırı ihtimaline göre, bunlar fiilen gerçekleşmeden önce alım satım yapıyor.
En Zorlu Kısım: Son Yüzdeler
Rimpopov, çatışmanın temelinde İran'ın nükleer programının yer almaya devam ettiğine dikkat çekti. Tahran, Hürmüz etrafındaki stratejik konumunu müzakerelerde bir araç olarak kullanırken, Körfez ülkeleri de boğaza olan bağımlılıklarını azaltacak yeni güzergahlar arayışlarını hızlandırıyor.
Rimpopov, "Defalarca bir anlaşmaya çok yaklaştık, ancak tam da son birkaç puanlık anlaşmazlıklar aşılmaz bir engel olarak ortaya çıkıyor" dedi.
Şimdilik diplomatik hat açık. Katar, ABD ile İran arasındaki savaşı sona erdirmek için arabulucuların ilerleme kaydettiğini duyurdu. Ancak ortada nihai bir anlaşma yok ve denizcilik trafiği, bölgenin normale dönmeye ne kadar uzak olduğunu göstermeye devam ediyor.
İşte bu yüzden ekonomiye yönelik anlık risk, ani bir yeni dünya düzeni değil, uzun süreli bir belirsizlik. Pahalı petrol, daha yüksek taşıma maliyetleri ve ek enflasyonist baskı... Bu yükü, diğer büyük ekonomik merkezlerden çok daha ağır bir şekilde Avrupa çekecek.
