Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri'nin (RZI) reformu için hazırlanan teklif raporunu çok dikkatli bir şekilde okudum ve aklımda iki şüphe var: Ya ben çok aptalım ya da ülkedeki halk sağlığı sisteminin işleyişinden zerre kadar anlamıyorum.
Her iki durumun da tam olarak doğru olmadığına dair epeyce veri var! Özellikle ikincisi konusunda çok netim; ilk iş gününden beri Hıfzıssıha ve Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri sisteminin tam içindeyim. Hasakovo'da sıradan bir epidemiyolog, ardından aynı yerde şube müdürü, Sağlık Bakanlığı'nda epidemiyolog, şube müdürü, daire başkanı ve en sonunda Baş Devlet Sağlık Müfettişi oldum. Tam 43 yıldır bu sistemin içindeyim. Sistemi iliklerime kadar biliyorum! Ve önerilen reformun mantığını bir türlü kavrayamıyorum!
İki temel sebepten dolayı: Neden bununla başlıyoruz ve tam olarak ne öneriyoruz?
Çok eski ve bir o kadar da doğru bir İngilizce atasözü var: Çalışan bir şeyi tamir etmeye kalkmayın!
Bulgaristan'daki sağlık sistemi uzun zamandır ciddi sorunlar biriktiriyor. Sistemde ciddi açıklara yol açan çarpıklıklara ve dengesizliklere çok uzun süre göz yumuldu. Bunlardan sadece bazılarını hatırlatmak gerekirse; şişkin ve şişmeye devam eden hastane ağı, devlet, belediye ve özel hastaneler arasındaki eşitsizlik, hastaların cebinden yaptığı yüksek ek ödemeler, ilaçlara erişimdeki zorluklar, saçma sapan sayıda engelli ödeneğinin bağlandığı bir heyet sistemi, yüksek ilaç ve sarf malzemesi fiyatları, kronik personel açığı ve çalışanların yaşlanması... Bu sorunlardan herhangi birinin çözümü büyük bir siyasi irade, cesaret, kaynak ve zaman gerektiriyor.
Bunun yerine bize Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri'nde devrim niteliğinde bir reform sunuluyor: Onları kapatacağız ve Sağlık Bakanlığı'na bağlı müdürlükler haline getireceğiz! Bulgaristan'daki halk sağlığı sistemi zaten birkaç reformdan geçti; bunların çoğu sadece tabelaların değişmesi, görevlerin ayrılıp birleştirilmesi ve özünde aynı olan faaliyetlerin tamamen idari olarak yeniden şekillendirilmesinden ibaretti.
Uygulama gösteriyor ki Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri sistemi, acil durumlarda, acil sorunların çözümünde ve sağlığı her türlü tehdit eden olayların yaşanmasında en etkili yapı oldu. Hepimiz Kovid döneminde sistemin üstlendiği devasa yükü hatırlıyoruz; ancak sel felaketlerinde, su krizlerinde, yangınlarda ve özellikle tehlikeli enfeksiyonların ülkeye girişinde de aynı şey yaşandı. Ciddi bir sorun çıktığında, Avrupa fonlarıyla yapılan büyük projelerde gecikmeler olduğunda, heyet kararlarının acilen optimize edilmesi gerektiğinde, göçmen dalgalarının sağlık hizmetlerinin organize edilmesinde, tarama ve koruyucu programların geliştirilip uygulanmasında, hava, su, toprak ve gıda kirliliğiyle ilgili durumlara müdahalede... Tüm bu durumlarda Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri'ne başvuruldu ve onlar da bu işleri titizlikle ve profesyonelce yürüttü, yürütmeye de devam ediyor. Peki, acilen revize edilmesi gereken sistem gerçekten bu mu? Önerilen reformla yukarıda saydığım ciddi sağlık sorunlarından hangisini çözüyoruz?
İşin idari boyutuna girmek istemiyorum; Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri'nin bağımsız bir yapıdan bölgesel müdürlüğe düşürülmesinin faaliyetlere nasıl bir katkı sağlayacağı meçhul. Elbette ki en çok bağımsız operasyonel hareket kabiliyeti zarar görecek. İşlerin yürümesi için Sağlık Bakanlığı'na sayısız rapor ve talep yazılıp gönderilecek; en basit idari ve mali konuların çözümü bile bakanlık seviyesinde ele alınıp karara bağlanacak. Ülkedeki en az iki benzer yapının işleyişini çok iyi biliyorum ve edindikleri tecrübeler hiç de olumlu değil.
Peki, ne yapıyoruz ve neden yapıyoruz? Eğer amaç idari birimleri ve mükerrer yapıları azaltmaksa, lütfen buyurun yapın! Yıllardır Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri sistemi, başkalarına kadro veren bir kaynak konumunda. Halihazırda İlaç İdaresi, Tıbbi Denetim İdaresi ve müfettişlikler tarafından yürütülen faaliyetler, özünde yerel düzeyde Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri uzmanları tarafından yapılıyor, belgelerin imzalanması ise ilgili merkezi yapılar tarafından gerçekleştiriliyor. Ayrıca Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri sisteminde özellikle düşük maaşlar nedeniyle şu anda yüzlerce boş kadro var ve bu sayı, reform sonucu kadro dışı kalması öngörülen personelin çok üzerinde.
Umarım şimdi önerilen reformun mantığını neden anlamadığım netleşmiştir. Reformun en iyi niyetlerle önerildiğine inanıyorum ama işleri daha etkili hale getireceğine dair inancım çok daha az; aksine, faaliyetleri merkezi hale getirip karmaşıklaştırması ve zorlaştırması çok muhtemel.
Sağlık Bakanlığı'nın mevcut yönetim ekibini çok iyi tanıyorum; dürüst, çalışkan ve motive uzmanlar! Bu yüzden onlara sesleniyorum: Lütfen iyi düşünün, farklı görüşleri ve değerlendirmeleri dikkate alın; buna Avrupa Komisyonu, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi, Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Bankası gibi kurumların bağımsız uzman gruplarının hazırladığı raporlar da dahil, ama en önemlisi halk sağlığının gerçek sisteminde en az bir ay tecrübesi olan insanların fikirlerini dinleyin. Bölgesel Sağlık Müfettişlikleri'nde çalışanlar düşman değil, değişime de karşı değiller. Onları fikirlerin tartışılmasına dahil edin, doğruluğuna ikna edin ve sizin müttefikiniz olmaları için motive edin.
Bir başka uygun atasözüyle bitirmek sanırım en iyisi olacak: Dilediğine dikkat et, çünkü gerçekten başına gelebilir!
(Facebook'tan alındı)
