Bulgaristan Ticaret Odası (BSK), Dobriç Ticaret Odası iş birliğiyle hazırlanan analize göre Dobriç bölgesi 2019-2023 döneminde ekonomik büyüme kaydetti. Bölgenin Gayri Safi Yurtiçi Hasılası (GSYİH) %45 artışla 2,51 milyar leva seviyesine yükselirken, kişi başına düşen GSYİH yaklaşık 10 bin levadan 17 bin levanın üzerine çıktı. Bu büyümeye rağmen bölgenin ekonomik gelişmişlik düzeyi ulusal ortalamanın altında kalıyor ve kişi başına GSYİH ülke ortalamasının %58-61'i seviyesinde bulunuyor.
Finansal olmayan işletmelerin makroekonomik göstergeleri, Dobriç bölgesinin ulusal ekonomide istikrarlı ancak sınırlı bir yere sahip olduğunu gösteriyor. 2019-2023 döneminde bölgedeki finansal olmayan işletmeler ülke genelindeki tüm işletmelerin ortalama %2,2'sini oluştururken, bu işletmelerde çalışanlar toplam çalışan sayısının yaklaşık %1,6'sını oluşturdu. Üretilen ürün ve katma değerin payı ortalama %1,3, cironun payı ise ulusal değerlerin yaklaşık %1,2'si seviyesinde gerçekleşti. Bu veriler bölgenin ulusal ekonomide istikrarlı ancak ölçek olarak sınırlı bir katılımını ortaya koyuyor.
Dinamik olarak incelendiğinde, pandemi sonrası dönemde toparlanma gözlemleniyor ancak net ve sürdürülebilir bir büyüme eğilimine geçilemiyor. Üretilen ürün ve ciro benzer bir seyir izledi: 2020'de düşüş, 2021 ve 2022'de keskin artış (ciro neredeyse 5,93 milyar leva, üretilen ürün ise 4,1 milyar levanın üzerine çıktı), ardından 2023'te her iki göstergede de sırasıyla %1,5 ve yaklaşık %15,8 oranında düşüş kaydedildi. Faktör maliyetlerine göre katma değer 2022'de 1,48 milyar leva seviyesine yükselirken, 2023'te 1,12 milyar leva seviyesine geriledi.
Yatırım faaliyetleri de sınırlı ancak nispeten istikrarlı bir ölçekte kaldı. Dönem ortalaması olarak doğrudan yabancı yatırımlar ülke toplamının yaklaşık %1,16'sı seviyesinde gerçekleşirken, dönem sonunda 344,5 milyon avroya ulaştı. Maddi duran varlık edinme harcamaları 2023'te yaklaşık %45 artarak 450 milyon leva seviyesine yükseldi. Genel olarak bölge mevcut konumunu korumayı başardı ancak ekonomik ağırlığında önemli bir genişleme sağlayamadı. Bu durum, verimliliğin artırılması, daha fazla katma değer yaratılması ve daha sürdürülebilir yatırım çekilmesi gerektiğine işaret ediyor.
İşgücü göstergeleri göreceli ekonomik istikrarı ancak aynı zamanda belirgin yapısal sınırlamaları da gösteriyor. İş ve hizmet sözleşmesine dayalı ortalama çalışan sayısı 2023'te yaklaşık 37 bin kişiye ulaştı ancak 2019'daki yaklaşık 39 bin kişi seviyesinin altında kaldı. Ortalama aylık brüt ücret 2023'te 2019'a göre yaklaşık %60 artarak enflasyonun üzerinde bir artış kaydetti ancak ücretler ulusal seviyenin yaklaşık %75'i seviyesinde kalarak nitelikli işgücünü elde tutmayı zorlaştırıyor.
Çalışan başına brüt katma değerle ölçülen işgücü verimliliği 38,3 bin levadan 59,7 bin levaya yükseldi ancak ülke ortalaması olan 70,5 bin levanın altında kalmaya devam ediyor. 15-64 yaş arası nüfusun ekonomik aktivite ve istihdam oranları hafif bir düşüş eğilimi göstererek 2023'te sırasıyla %69,7 ve %63,9'a geriledi ve her iki oran da ülke ortalamalarının altında kaldı. İşsizlik oranı ulusal seviyenin kalıcı olarak üzerinde seyrederek 2023'te %8,2'ye ulaştı. Bu durum, bölgenin mevcut ekonomik potansiyelini, nitelikli işgücünü elde tutacak ve daha büyük ölçekte çekecek yeterince rekabetçi gelir ve sürdürülebilir istihdama dönüştüremediğini gösteriyor.
Dobriç bölgesi nispeten sürdürülebilir ekonomik aktiviteyi ve belirgin bir sektörel profili koruyor ancak gelecekteki gelişimi, işgücünün durumu ve yaş ile eğitim yapısı tarafından giderek daha fazla sınırlanıyor. Demografik düşüş, çalışan nüfusun yaşlanması, ana çalışma çağındaki grubun zayıflaması ve gençlerin yetersiz girişi ile daha zor elde tutulması artan bir personel riskine işaret ediyor.
Ülke ortalamasına göre düşük gelirler, mevcut işgücü kaynağının sınırlı kullanımı ve mesleki kabulün eşit olmayan sürdürülebilirliği, mevcut ekonomik potansiyelin tam olarak kullanılmadığını gösteriyor. Bu durum, bölge için yerel ekonomi profili, personel ihtiyaçları ve mesleki eğitim yönelimleri arasında daha sıkı bir bağ kurulmasını gerekli kılıyor. Böylece işgücünü elde tutmak ve daha yüksek katma değerli faaliyetler geliştirmek için daha iyi koşullar yaratılabilecek. Bu süreçte Dobriç Ticaret Odası, iş dünyası, kurumlar ve eğitim sistemi arasında istihdam, nitelik ve bölgesel kalkınma için daha sürdürülebilir çözümler formüle edilmesinde önemli bir aracı rolü üstleniyor.
Analiz, "Sürdürülebilir İstihdam İçin Birlikte" projesi kapsamında, "İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi" programı tarafından finanse edilen ve BSK tarafından Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı (MTSP) ile Bulgaristan Bağımsız Sendikalar Konfederasyonu (KNSB) ortaklığında yürütülen bir çalışmadır.
