İşgücü talebinin zayıflaması, maaş artışı baskısını azaltacak, tüketim büyümesini ve dolayısıyla ekonomiyi yavaşlatacak.
Birkaç yıldır süren olağanüstü güçlü işçi talebinin ardından Bulgaristan işgücü piyasası soğuma belirtileri göstermeye başladı.
Bu belirtiler henüz işsizlikte keskin bir artış veya istihdamda düşüş olarak kendini göstermiyor; daha çok önde gelen sektörlerde ve büyük ekonomik merkezlerde daha az ilan ve daha zayıf talep şeklinde ortaya çıkıyor. Farklı kaynaklar tamamen aynı tabloyu çizmese de, İstihdam Ajansı, Jobs.bg ve Ulusal İstatistik Enstitüsü'nün (NSİ) verileri bir araya getirildiğinde, 2021-2022 yıllarındaki zirve seviyelerden uzaklaşıldığı görülüyor.
Bu soğuma şimdilik ılımlı kalmakla birlikte, işe alım hızı, maaş artışı ve iç tüketim üzerinde potansiyel etkiler yaratabilecek kadar geniş bir alana yayılmış durumda.
İşverenlerin yeni işçi alma niyetlerine dair bir gösterge, İstihdam Ajansı'nın (AZ) iş bulma kurumlarına kaydedilen pozisyonlara ilişkin aylık verileridir. Bu verilere göre, 2025'in ilk yarısıyla karşılaştırıldığında 2026'da açık iş pozisyonlarında bir artış var – geçen yılın ilk altı ayında ortalama 18 bin olan sayı bu yıl 24 bine yükseldi. Ancak bu seviyeler, 2021-2022'deki 33-35 bin kayıtlı iş pozisyonuna ulaşan zirve değerlerin belirgin şekilde gerisinde kalıyor.
Bu artış, aylık kaydedilen yeni iş pozisyonlarının katbekat daha az olduğu bir dönemde gerçekleşiyor – 2026'da ayda yaklaşık 8-10 bin. Bu da, iş bulma kurumlarına bildirilen açık pozisyonların önemli bir kısmının, çoğunlukla kayıtlı işsizlerin az sayıda olması ve profilleri nedeniyle uzun süreler boyunca doldurulamadığı anlamına geliyor. AZ'ye göre bölgesel açık iş pozisyonu dinamikleri de heterojen – geçen yıla kıyasla en hızlı artış Blagoevgrad, Pleven ve Smolyan'da görülürken, bu şehirler önde gelen ekonomik merkezlerden ve büyük işgücü piyasalarından oldukça uzak.
İşgücü talebindeki eğilimler için alternatif bir kaynak jobs.bg istatistikleridir – elbette, platformun ilan verilerinin kapsamlı olma iddiası taşımadığı ve belirli bölgeler ile sektörleri diğerlerine kıyasla aşırı temsil ettiği unutulmamalıdır. Ancak burada son 2 yıldaki eğilimler çelişkilidir – AZ verilerine göre 2025 ve 2026'da, kayıtlı ilan sayısıyla ölçülen işçi talebinde belirgin bir soğuma var ve bu sayı 2022'deki zirve değerlere göre %15-20 azalmış durumda; daralma son bir yılda hızlanıyor.
Düşüşün sektörel dağılımı, temel faktörleri büyük ölçüde yüksek teknoloji hizmetleri sektöründeki süreçlerde konumlandırıyor. 2022'ye kıyasla bilgi teknolojilerinde işçi talebindeki düşüş %60'ın üzerinde, insan kaynakları ve Ar-Ge faaliyetlerinde %50'nin üzerinde, pazarlama ve dış kaynak kullanımında ise %35'in üzerinde. Bu görünürdeki büyük düşüş, pandemi sonrası özellikle güçlü olan işgücü talebine kıyasla yapılıyor ve pandemi öncesi talep seviyelerine bir normalleşme olarak da yorumlanabilir. Ancak sektörde teknolojik değişimlerin bir sonucu olarak yeniden yapılanma süreçleri yaşandığından, büyük olasılıkla en çok yüksek nitelikli personeli hedef alan daha seçici bir talebe doğru kalıcı değişiklikler söz konusu.
Talep daralması kesinlikle yüksek teknoloji sektörüyle sınırlı değil; tam tersine, en fazla açık pozisyona sahip üç sektörde – ticaret, turizm ve imalat – de iş ilanlarında düşüş var. Ticarette bu, zincir mağazaların daha ılımlı genişlemesini yansıtıyor ancak talep 2020 öncesi seviyelerine yakın seyrediyor. Turizmde daha düşük talep kısmen yerel işçilerin üçüncü ülkelerden gelenlerle değiştirilmesinden kaynaklanırken, sanayide genel üretim yavaşlaması, özellikle de ihracata yönelik üretimdeki yavaşlama etkili oluyor. Lojistik, gayrimenkul, ulaştırma, enerji gibi bazı mesleklerde ve imalat sanayinin bazı segmentlerinde (metalurji, otomotiv üretimi, elektronik) ilan sayılarında ılımlı artışlar olsa da, bunlar genel işçi talebindeki düşüşü hiçbir şekilde karşılayamıyor.
Bölgesel açıdan bakıldığında, ilanlardaki azalma neredeyse her yerde görülüyor ve en belirgin şekilde büyük yerel işgücü piyasalarında (jobs.bg istatistiklerinin iller veya belediyeler yerine şehirleri ele aldığı unutulmamalıdır) kendini gösteriyor. Başkent, Varna ve Rusçuk, 2022'deki zirveye kıyasla talepte en ciddi düşüşü (%20-25) kaydederken, Filibe, Eski Zağra ve Burgaz gibi diğer büyük merkezlerde azalma %10-15 civarında.
İki kaynak arasındaki farklılık, ilan yayınlayan şirketlerin profillerindeki farklılıkla açıklanabilir. İstihdam Ajansı, çeşitli hükümet istihdam programları da dahil olmak üzere düşük vasıflı işgücü için daha fazla aracılık yaparken, jobs.bg'de büyük şirketler, genellikle büyük şehirlerde faaliyet gösterenler ilan yayınlıyor. Etkileşim kanalı da önemlidir – iş bulma kurumları adaylara yüz yüze ulaşabilirken, çevrimiçi platformda potansiyel işçiler tanım gereği uzaktan başvurur.
Gerçek süreçler her ikisini de birleştirir; bu da toplam işgücü talebinin bir yerlerde ortada olduğu anlamına gelir – işletme istatistiklerindeki açık iş pozisyonlarına ilişkin NSİ verileriyle de doğrulanan bir sonuç.
İşçi talebindeki yavaşlama henüz işgücü piyasasının durumuna yansımıyor. Tam tersine – Bulgaristan tarihsel olarak düşük (ve AB'deki en düşük) işsizlik oranına sahip olmaya devam ediyor ve istihdam, enflasyonu kalıcı olarak aşan hızlı maaş artışıyla birlikte 2019 rekorlarını çoktan aştı.
Burada incelenen veriler, gelecekte daha önemli makroekonomik sonuçlar doğurabilecek ilk soğuma işaretleri olarak yorumlanmalıdır.
Her şeyden önce, daha zayıf işgücü talebi tanım gereği istihdam artış hızının, özellikle sınırlı arz karşısında, daha yavaş olacağı anlamına gelir. Maaşlar üzerinde de etkiler olması kuvvetle muhtemeldir – son yıllarda yüksek teknoloji sektörü, özellikle başkentte ücret dinamiklerinin ana faktörlerinden biriydi ve bu sektördeki önemli düşüş, işverenlerin maaş zamları konusunda daha az baskı hissetmesi anlamına geliyor. Daha genel olarak bu, bugün ekonomik büyümenin ana itici gücü olan tüketim büyümesinin yavaşlamasına ve dolayısıyla genel bir yavaşlamaya yol açabilir.
