Bulgar haneleri, Bulgaristan Merkez Bankası'nın (BNB) risk sınırlama önlemlerine rağmen, görülmemiş bir hızla kredi çekmeye devam ediyor. Sadece Haziran ayında bankalar, tüketici ve konut kredisi olarak toplam 1,45 milyar avronun üzerinde kredi kullandırdı. Bu tutarın bir kısmı eski borçların yeniden finansmanı için kullanılırken, arındırılmış rakam piyasaya 1,2 milyar avrodan fazla yeni kaynak girdiğini gösteriyor. Uzmanlar ucuz paranın tüketimi, konut fiyatlarını ve enflasyonu beslediği konusunda uyarırken, bankalar ise endişelenmek için bir neden görmediklerini söylüyor.
Tüketici Kredileri Üçte Bir Oranında Sıçradı
Bankalar Haziran ayında 691,2 milyon avro tutarında yeni tüketici kredisi onayladı. Bu rakam, bir önceki aya göre yüzde 18, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 32,8'lik çarpıcı bir artışa işaret ediyor. Kredi artışına paralel olarak faiz oranlarında da düşüş yaşandı. Tüketici kredilerinde ortalama faiz yüzde 8,76'ya, yıllık maliyet oranı ise yüzde 9,06'ya geriledi. Toplam tutarın 92,8 milyon avrosu eski borçların yeniden finansmanı için kullanılırken, kalan miktar doğrudan tüketime yöneldi.
Konut Kredilerinde 761 Milyon Avro Daha
Konut kredilerinde ise Haziran ayında kullandırılan yeni kredi tutarı 761,1 milyon avroya ulaştı. Bu, Mayıs ayına göre yüzde 28, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 17,5'lik bir artış anlamına geliyor. Bu tutarın 153 milyon avrosu yeniden finansman amaçlı olsa da, arındırılmış rakam konut alımına yönelen yeni kaynağın hâlâ son derece yüksek olduğunu gösteriyor. Bu artışın temel nedeni ise düşük faiz oranları. Haziran ayında konut kredilerinde ortalama faiz yüzde 2,41, masraf ve komisyonlar dahil toplam maliyet ise yüzde 2,75 olarak gerçekleşti. Her iki değer de bir önceki aya ve geçen yıla kıyasla bir miktar daha düştü.
Sofya'da Her Dört Konuttan Üçü İpotekle Alınıyor
Güçlü kredi kullanımı gayrimenkul piyasasını da şekillendiriyor. Finansçı Maks Baklayan'ın verilerine göre, bu yılın ikinci çeyreğinde Sofya'daki konut satışlarının yüzde 74'ü ipotekli kredi ile finanse edildi. Geçen yılın aynı döneminde bu oran yüzde 60 civarındaydı. Böylece başkentteki her dört konut alımından yaklaşık üçü borçlanma yoluyla gerçekleşiyor. Kredi danışmanları, yeni ipotek sayısında azalma ancak ortalama kredi tutarlarında belirgin bir artış olduğunu belirtiyor. Bunun nedeni ise artan konut fiyatları; haneler aynı evi alabilmek için giderek daha büyük borçların altına giriyor.
Ekonomistlerden Acı Verici Uyanış Uyarısı
Ekonomistlere göre kredi kaynağı tüketimi artırıyor ancak bu tüketimin önemli bir kısmı ithal ürünlere gidiyor. Bu durum hem enflasyonist baskıyı güçlendiriyor hem de ülkenin dış ticaret açığını derinleştiriyor. Ekonomist Lachezar Bogdanov, Facebook'ta yaptığı paylaşımda, "Borçla yaşamak uzun süremez ve kaçınılmaz soğuma herkes için acı verici olacak" uyarısında bulundu. BNB'nin iki yıl önce devreye aldığı önlemler ise şu ana kadar kredi büyümesini gözle görülür şekilde yavaşlatmayı başaramadı. Bazı ekonomistler, kredilerdeki ve konut fiyatlarındaki artış hızı karşısında bu önlemlerin fazla zayıf kaldığı görüşünde.
Bankalar Kredi Genişlemesi Endişelerini Reddediyor
Bankacılık sektörü temsilcileri ise piyasanın ucuz parayla dolduğu tezine katılmıyor. Alianz Bank Bulgaristan Üst Yöneticisi (CEO) ve Bulgaristan Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Georgi Zamanov, Bloomberg TV'ye yaptığı açıklamada, avro bölgesine katılım sonrası serbest kalan kaynağın öncelikli olarak hanelere yönlendirilmediğini söyledi. Zamanov, "Bu kaynakların agresif bir kredi genişlemesine ve piyasanın 'sular altında kalmasına' yol açacağı spekülasyonlarının aksine, sektör temkinli davrandı ve kaynak ağırlıklı olarak devlet borcunun finansmanına yönlendirildi" dedi. Zamanov, bankaların yılbaşından bu yana Bulgar devlet tahvillerinin en büyük alıcıları arasında olduğunu belirtti. Ayrıca, emlak işlem sayısındaki düşüşü, kreditörlerin finansmanı tamamen kesmemekle birlikte dikkatli hareket ettiğinin bir kanıtı olarak gösterdi.
Yüksek Faizler Frene Basabilir
Avrupa Merkez Bankası (ECB), Haziran ayında ana faiz oranını 0,25 puan artırarak yüzde 2,25'e çıkardı. Bu, 2023 yılından bu yana yapılan ilk faiz artışıydı ve enflasyonist baskıyı soğutmayı hedefliyor. Zamanov'a göre bu kararın Bulgar kredi piyasasındaki etkisi önümüzdeki aylarda hissedilecek. Kaynak maliyetindeki artış kredi faizlerine yansırsa, kredi büyüme hızı yavaşlamaya başlayabilir. Ancak o zamana kadar haneler giderek daha büyük meblağlar çekmeye devam ediyor ve bu durumun ekonomik güvenin bir işareti mi yoksa tehlikeli bir borç sarmalı mı olduğu tartışması giderek kızışacak gibi görünüyor.
