Gemi sahipleri, İran'daki savaşın Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği durdurmasının ardından Panama Kanalı'ndan geçmek için rekor ücretler ödüyor. The Telegraph'ın aktardığı Argus analitik şirketi verilerine göre, bu ay kanaldan geçiş slotları için günlük ticaret ortalama 1,1 milyon dolara ulaştı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre 16 kattan fazla artış anlamına geliyor. Panama Kanalı, küresel ticaretin en kritik dar boğazlarından biri. Kanaldan yılda 270 milyar dolar değerinde mal geçiyor ve ABD ticaretinin yaklaşık yüzde 40'ı bu güzergahı kullanıyor. ABD'nin yanı sıra Çin de kanalın en büyük kullanıcıları arasında.
Fiyatlardaki bu ani yükselişin temelinde, diğer iki büyük ticaret rotasının bloke edilmesi yatıyor. Şubat ayında başlayan savaştan ağır şekilde etkilenen Hürmüz Boğazı ve Husi saldırılarının geçişi riskli hale getirdiği Kızıldeniz'deki Babülmendep Boğazı trafiğe kapanmış durumda.
Panama'da devasa kuyruklar
Sonuç olarak Panama'dan geçiş talebi keskin bir şekilde arttı ve gemiler bir haftadan fazla süren kuyruklar oluşturdu. Bloomberg'in haberine göre, bir konteyner gemisinin sahibi kuyruğu atlayıp hemen geçebilmek için tam 4 milyon dolar ödedi.
Durumu daha da karmaşık hale getiren bir diğer etken ise iklimsel faktörler. El Nino fenomeni, Pasifik Okyanusu'nun yüzey sıcaklıklarını yükselterek ciddi kuraklık riski yaratıyor. Düşen su seviyeleri nedeniyle Panama Kanalı idaresi şimdiden gemilerin su çekme limitlerine kısıtlama getirdi.
Kanal etrafındaki siyasi gerilim de piyasaları etkileyen bir başka faktör. ABD Başkanı Donald Trump, "soyguncu" olarak nitelendirdiği geçiş ücretlerini ve artan Çin etkisini gerekçe göstererek, ABD'nin kanalın kontrolünü yeniden ele geçirebileceğini, gerekirse askeri müdahaleye bile başvurabileceğini defalarca dile getirdi.
Bu yılın başlarında Panama Yüksek Mahkemesi, Hong Kong merkezli CK Hutchison şirketinin kanalın iki ucundaki Balboa ve Cristobal limanlarını işletmesine yönelik sözleşmeyi anayasaya aykırı bularak iptal etti. ABD, kanalı bir asırdan fazla bir süre önce finanse etmiş, ardından 1999 yılında Panama'ya devretmişti.
İran'dan Hürmüz Boğazı için vergi hamlesi
Bu gelişmeler yaşanırken İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen her varil petrol için yüzde 5 ila 7 arasında bir geçiş ücreti uygulanması yönünde baskı yapıyor. Fortune dergisinin hesaplamalarına göre, bu sistem hayata geçerse İran'a yılda yaklaşık 20 milyar dolar gelir sağlayacak.
Beyaz Saray'ın eski enerji danışmanı Bob McNally bu talebi "şantaj" olarak değerlendirirken, Eurasia Group analisti Gregory Brew, boğazın artık savaş öncesi statüsüne dönemeyeceğini savunuyor. Brew'a göre İran, Umman ile birlikte bu su yolunun yönetiminde kalıcı bir rol üstlenecek.
Uzmanlara göre, uluslararası deniz hukukunu ihlal edeceği ve sigorta şirketlerinin gemileri teminat dışı bırakacağı için böyle bir resmi ücret sisteminin hayata geçmesi pek olası değil. Daha gerçekçi senaryo ise Basra Körfezi İşbirliği Konseyi ülkelerinin, Malakka Boğazı'ndaki uygulamaya benzer şekilde, gönüllü ve kısmen gizli ödemeler yapması yönünde.
