Kuzey Makedonya, Üsküp'te bir benzin istasyonunda araç sahipleri kuyruk oluşturdu, 9 Mart 2026. Fotoğraf: EPA/GEORGI LICOVSKI.
Balkan hükümetleri, İran'ın ABD ve İsrail saldırılarına karşılık Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla tırmanan ve dünya ekonomilerini tehdit eden petrol fiyatlarındaki artışı durdurmak için önlemler almaya başladı. Basra Körfezi ile Umman Körfezi arasındaki bu su yolu, petrol ticareti için hayati öneme sahip ve dünya petro ticaretinin yüzde 20'sinden fazlası bu boğazdan geçiyor.
Pazartesi günü Hırvatistan, yükselen fiyatlara karşı hane halkını ve ekonomiyi korumak için 450 milyon euroluk bir önlem paketi açıkladı. Paket, akaryakıt fiyat düzenlemesinin devamını ve elektrik ile gaz fiyatlarının dondurulmasını içeriyor. Başbakan Andrej Plenkovic, "Özel tüketim vergisinin bir kısmını ve akaryakıt dağıtıcı marjının bir kısmını düşürmeye karar verdik" dedi.
Salı gününden itibaren iki hafta süreyle Eurodizel fiyatı mevcut 1,55 avrodan 1,73 avroya yükselecek. Hükümet önlemleri olmasaydı fiyat 1,86 avroya ulaşacaktı.
Pazar günü Kuzey Makedonya, en azından yakın gelecek için daha fazla fiyat artışını önlemek amacıyla benzin ve motorin üzerindeki KDV'yi yüzde 18'den yüzde 10'a düşürdü. Orta Doğu krizinin başlangıcından bu yana benzin fiyatı yaklaşık yüzde 12, motorin fiyatı ise yaklaşık yüzde 30 arttı.
Başbakan Hristijan Mickoski medyaya yaptığı açıklamada, "Vergiyi düşürmek, fiyat şoklarının etkisini hafifletmenin ve bunların gıda, ulaşım ve hizmet fiyatlarına sıçramasını önlemenin en hızlı yoludur" dedi.
Romanya hükümeti Salı günü ulusal petrol sektörü için 180 günlük kriz hali ilan edecek. Bu adımla Orta Doğu çatışmasının yarattığı fiyat risklerine karşı önlem alınması hedefleniyor. Alınacak diğer önlemler arasında benzin, motorin ve bunların üretiminde kullanılan hammaddelerdeki ticari kâr marjlarına tavan getirilmesi ve akaryakıt ihracatının kısıtlanması yer alıyor.
Romanya'da 28 Şubat'tan bu yana benzin fiyatları yaklaşık yüzde 17, motorin fiyatları ise yaklaşık yüzde 20 arttı ve bu, yılların en keskin kısa vadeli artışlarından biri oldu.
Bosna-Hersek'te yetkililer, önerilen vergi indirimleri ve daha sıkı piyasa kontrolleri kombinasyonuyla yükselen akaryakıt fiyatlarının etkisini sınırlamak için harekete geçti ancak önlemler sınırlı kaldı.
Federasyon varlığında yetkililer, hane halkı ve işletmeler üzerindeki baskıyı hafifletmek için akaryakıt özel tüketim vergilerinin kesilmesi veya geçici olarak kaldırılması fikrini ortaya attı. Bu, enflasyonu dizginlemek için bütçe gelirlerinden feragat etmeye istekli olunduğunun sinyalini veriyor. Sırp Cumhuriyeti'nde ise yanıt daha çok denetime odaklandı.
Savaş başladığından bu yana petrol fiyatlarının yüzde 6,9 arttığı Türkiye'de hükümet, artışları kısmen dengelemek için özel fonlar kullandı. Ancak özel fonun 24 Mart'ta sona ermesi bekleniyor ve fiyatların yüzde 20'ye kadar artması öngörülüyor. Muhalefet ve vatandaşlar hükümete akaryakıt üzerindeki vergileri kaldırma veya azaltma çağrısı yapıyor.
Karadağ Cuma günü, özel tüketim vergilerini keserek akaryakıt fiyatlarını dizginlemek için "azami önlemler" aldığını duyurdu.
Enerji ve Madencilik Bakanı Admir Sahmanovic, Eurodizel üzerindeki özel tüketim vergilerinin yüzde 50, Eurosuper 98 ve 95 üzerindeki vergilerin ise yüzde 25 oranında azaltılacağını söyledi. Bu önlemler Pazartesi günü itibarıyla motorin fiyatını litre başına 1,57 avro, Eurosuper 98'i bir sent daha düşük ve Eurosuper 95'i litre başına 1,52 avro olarak belirledi.
Sırbistan hükümeti Mart ayı başından bu yana akaryakıt fiyatlarındaki artışı kontrol altına almak için akaryakıt ihracatının yasaklanması, devlet rezervlerinden akaryakıt serbest bırakılması ve akaryakıt üzerindeki özel tüketim vergilerinin azaltılması gibi bir dizi önlem aldı.
9 Mart'ta hükümet ham petrol, euro dizel, benzin ve jet yakıtı ihracatını yasakladı. İhracat yasağı 2 Nisan'a kadar geçerli. Beş gün sonra hükümet, akaryakıt fiyatları üzerindeki devlet vergilerini yüzde 20 oranında düşürme kararı aldı.
Cuma günü Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, özel tüketim vergilerinin daha da azaltılacağını söyledi. "Bugün onları yüzde 40 daha indireceğiz. Kümülatif olarak, özel tüketim vergilerini yaklaşık yüzde 61 oranında düşüreceğiz. Bu fiyatları istikrarlı tutmak için neredeyse tamamen devlet gelirlerinden vazgeçeceğiz" dedi.
Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, 21 Mart'ta hükümetin yüksek petrol fiyatlarına karşı önlem alacağını açıkladı.
Rama, ilk olarak Mart 2022'de yüksek petrol fiyatlarına karşı birkaç protestodan sonra kullanılan bir mekanizmaya atıfta bulunarak, "Petrol fiyatı sadece artmakla kalmadı, daha da artması bekleniyor. Bu nedenle Şeffaflık Kurulu'nu harekete geçirdik... ve ayrıca fiyatın 220 ALL (2,29 avro) tavanının üzerine her sıçramasında, petrol özel tüketim vergisinde derhal yüzde 20'lik bir indirim yapılmasına karar verdik" dedi.
Bulgaristan'da Geçici Başbakan Andrey Gyurov 12 Mart'ta hükümetin akaryakıt fiyatlarındaki artış nedeniyle hane halkını ve işletmeleri desteklemek için 30 milyon euro değerinde önlem hazırladığını belirtti. "Popülist bir yaklaşım benimseyip akaryakıt fiyatlarına tavan getirebilirdik, ancak bu akaryakıtı piyasadan çeker. Bizim görevimiz farklı, popülizm sunmak değil, pratik çözümler sunmak" dedi.
Ulusal Gelir Ajansı, spekülatif fiyatlandırmayla mücadele etmek için benzin istasyonları üzerindeki denetimini güçlendireceğini açıklarken, parlamento 13 Mart'ta hükümete yüksek petrol ve doğal gaz fiyatlarından kaynaklanan fiyat şokuna karşı önlem alma yetkisi verdi.
Kosova'da Ticaret ve Sanayi Bakanı Mimoza Kusari, 4 Mart'ta petrol ürünleri fiyatlarına ilişkin bir talimatname imzaladığını duyurdu. Talimatname, toptan satışlarda izin verilen azami ticaret marjını litre başına 2 eurosent ve perakende satışlarda litre başına 12 eurosent olarak belirliyor.
Kusari-Lila, "Karar, petrol piyasasının sürekli izlenmesi, Kosova Gümrüğü'nün günlük kayıtlarının analizi ve Piyasa Denetimi Merkez Müfettişliği raporlarının ardından alınmıştır. Bu analizler, ithalattaki fiyat artışlarının derhal satış fiyatlarına yansıdığını ortaya koymuştur" dedi.
