Devlet onu yarattı, devlet onu yere indirebilir – eğer Demokratlar iktidara gelirse
Wall Street'te tam olarak ne tür bir balon şişiyor – yerel, ulusal mı yoksa küresel mi? 2026 yılının büyük sorusu bu. Tarih gösteriyor ki ABD'deki en ağır krizler, ilkbahardaki en yüksek spekülatif zirvelerin ardından sonbaharda gelir. Geçen hafta kapitalizmin bir Everest'i fethedildi.
İlon Musk, tarihin ilk trilyoneri oldu,
SpaceX şirketinin hisselerinin küçük bir kısmını borsaya sürdükten ve ardından tüm şirketin fiyatını satışlarla uyumlu hale getirdikten sonra. Bu, bir litreyi bir kaba boşaltmak gibi bir şey. Şu anda Oxfam verilerine göre, insanlığın en alttaki yüzde 46'sından, yani toplam yaklaşık 3,8 milyar insandan daha zengin.
Ama sefalet yüzde 100 gerçekken, Musk'ın serveti en az yüzde 50 oranında sanal. Şahsen ben, kasım ayına kadar artık bir trilyoner olmayacağına, yine sıradan bir multimilyarder olacağına dair 10 lira bahse girerim, yine de eşitler arasında birinci olsa da. Bunun nedeni, Musk'ın ilk halka arz (IPO) yöntemini minimum mal ile maksimum etki yaratacak şekilde seçmesi. İlk olarak, piyasaya şirketin hisselerinin yalnızca yüzde 4-5'ini sürdü; bu, emeklilik günlerimizden aşina olduğumuz kıtlık etkisini yaratmak içindi; tıpkı bir kot pantolon için bir maaşın gittiği sosyalizm yıllarındaki gibi.
İkinci olarak, hisselerin büyük bir yüzdesini, olması gerektiği gibi kurumsal yatırımcılara vermek yerine bireysel alıcılara sundu; böylece onlar da küçük balıklara kesinti yaparak aktaracaktı. Sonuç olarak, kültürlü ve ölçülü bir artırma yerine, "zeytinyağına hücum" gibi bir şey oldu.
Üçüncü olarak,
Musk, hisse başına minimum 135 dolar fiyat belirledi,
bu da tüm şirketin değerinin önceki 800 milyardan 1,77 trilyona fırlaması anlamına geliyordu. Ancak artırma sırasında bazı işlemler hisse başına 160 doların üzerine çıktığı için, SpaceX'in sanal değerlemesi şimdi 2 trilyonun üzerine şişti.
800 milyondan 1,77 trilyona ve 2 trilyona, bir yıldan kısa sürede ve hiçbir yeni gelişme olmadan – sadece bir dizi PR hamlesi! Normal, Musk bir PR dahisidir. Bildiğimiz gibi SpaceX,
Mars'a turp ekmek
ve hayatın mümkün olduğunu göstermek için onların fotoğraflarını çekmek niyetiyle başladı. Bu amaçla, Moskova'ya iki bağımsız uzmanla gidip eski bir Sovyet kıtalararası füzesi satın almak istedi, ancak anlaşma başarısız oldu. Uzmanlarından birinin daha sonra NASA'nın direktörü olduğu ortaya çıktı – yaklaşık 57 yıl önce insanları Ay'a götürüp sağ salim geri getiren ABD uzay ajansı. Şimdi ise ajans fiilen Trump tarafından özelleştirildi.
Ama şimdiki zamana dönelim. SpaceX'in muhasebe bilançosuna göre gerçek varlıkları yaklaşık 41 milyar dolar, bu da şirketin sanal fiyatından 50-60 kat daha az. Bu oran bir teknoloji şirketi için bile eşsiz. Normal olan 1:2, hatta 1:10'dur, ancak 1:60 bir sansasyon, ütopya ve parlak geleceğe inançtır.
Hisselerin yaklaşık yüzde 40'ı şahsen Musk'a ait olmalı ve onu diğer varlıklarına ek olarak trilyoner yapan da tam olarak bu. Diyelim ki şimdi 800 milyar değerindeler. Ancak hepsini toplu olarak ve borsada satmaya karar verirse, en iyi ihtimalle 400 milyar alacaktır. Hatta aşırı arz nedeniyle normal olan 200'e kadar düşebilir.
Tabii ki böyle bir niyeti yok, ancak binlerce küçük hissedarın biraz nakde ihtiyacı olabilir. Onlar şu anın tam zamanı olduğunu çok iyi anlıyorlar. Genel olarak, ilk halka arzın ardından neredeyse tüm teknoloji şirketlerinde olan budur – fiyat yükselir ve sonra düşer. Ardından bazı yeni şirketler kepenk kapatırken, diğerleri yeniden yıldızlara doğru yola çıkar. SpaceX'in yıldızlara giden yolu, ABD devleti ve onun askeri-uzay ihtiyaçları tarafından garanti altına alınmıştır, ancak bundan önce biraz yere inmesi gerekecek, çünkü
bilançosu ayaklarına bağlı bir çapa gibi
Geçen yıl 18,7 milyar dolar geliri vardı, ancak giderlerden sonra neredeyse 5 milyar dolar zarar etti. Bu yıl 25 milyar dolar gelir ve 4 ila 10 milyar dolar arasında zarar bekleniyor. Önümüzdeki 5-10 yıl içinde herhangi bir hissedarın temettü beklemesi pek olası değil.
Büyük risk, SpaceX hissedarlarının aritmetiği yeniden keşfedip paniğe kapılabilmesidir. Yılların deneyimi gösteriyor ki, ABD'de borsa endeksleri ilkbaharda çok iyimser hale gelip gerçeklikten koptuğunda, sonbaharda bir borsa çöküşü, resesyon ve ardından depresyon gelir. 1929'da böyle oldu, 2008'de de böyleydi – ilkbaharda güçlü bir boğa, sonbaharda kana susamış bir ayı, Wall Street'in hayvansal sembolizmini kullanırsak.
