Maliye Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Galab Donev, GERB partisi milletvekili Denitsa Saçeva'nın soru önergesine verdiği yanıtta, önümüzdeki iki yıl içinde emekli maaşları ve sosyal yardım harcamalarının 17,489 milyar Euro'ya ulaşacağını belirtti. Bu yıl Devlet Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (DOO) harcamaları 15,262 milyar Euro olarak gerçekleşirken, gelecek yıl bu rakamın 16,404 milyar Euro'ya çıkması bekleniyor.
Bakan Donev'in verdiği bilgiye göre, 2027 yılı için beklenen kaynak açığı 6,739 milyar Euro, 2028 yılı için ise 6,768 milyar Euro seviyesinde olacak. DOO bütçesindeki emekli maaşı harcamalarının 2027'de 1,062 milyar Euro, 2028'de ise 1,037 milyar Euro artması öngörülüyor.
Donev, Saçeva'ya gönderdiği yazılı yanıtta şu ifadelere yer verdi: "Devletin, kişilerin sosyal güvenlik haklarını kazanma koşullarını düzenleme ve hak ettikleri nakit yardımlar ile emekli maaşlarının ödenmesini garanti etme yükümlülüğü bulunmaktadır. Emeklilik sigortası yönetiminde her zaman temel kriter, daha yüksek emekli maaşı yeterliliği ile emeklilik planlarının mali sürdürülebilirliği arasında denge kurmak ve bunu korumak olmuştur. Bu kolay bir iş değildir, çünkü hem emekli maaşı seviyeleri hem de Bulgaristan'daki devlet emeklilik sisteminin mali durumu, yalnızca uygulanan emeklilik politikasının parametrelerine değil, aynı zamanda sistem dışındaki bir dizi faktöre de bağlıdır."
Bu faktörler arasında mevcut emeklilerin geçmiş sigorta prim katkıları, demografik durum, işgücü piyasasının durumu ve ülkedeki genel gelir seviyesi yer alıyor.
Uzun vadede Bulgaristan'daki devlet emeklilik sisteminin mali durumunu en güçlü şekilde etkileyecek faktörler ise demografik değişiklikler, emeklilik koşulları ve gelir ikame oranı olarak sıralanıyor. Doğum oranları, yaşam süresi ve göç akışlarındaki dinamikler nedeniyle Bulgar nüfusunun yaş yapısının önümüzdeki on yıllarda önemli ölçüde değişmesi bekleniyor. Emekli sayısı ile sigortalı kişi sayısı arasındaki oranın giderek artacağı ifade ediliyor.
Donev, "Çalışma faaliyetine dayalı emekli maaşı alan emeklilerin sayısı ile sigortalı kişi sayısı arasındaki oran, dağıtım esaslı sistemlerin mali durumu için kilit bir göstergedir. Nüfusun yaşlanması ve ortalama yaşam süresinin uzaması bir yandan, çalışma çağındaki nüfusun azalması ise diğer yandan devlet sigorta sistemi üzerinde önemli bir etki yaratacaktır" dedi.
Avrupa Birliği'ne üye tüm ülkelerde olduğu gibi Bulgaristan'da da dağıtım esaslı sistemleri olumsuz etkileyen demografik eğilimler mevcut. Donev, "Bunun nedeni, bu modelde şu anda çalışanların sigorta primlerinden elde edilen gelirlerin emekli maaşı harcamalarını karşılaması gerektiğidir. Bu bağlamda, nüfusun yaşlanması, ortalama yaşam süresinin uzaması ve çalışma çağındaki insan sayısının azalması, sosyal sigorta üzerinde olumsuz sonuçlar doğurmaktadır" ifadelerini kullandı.
Bir yandan sigorta primi ödeyen kişi sayısı azalırken, diğer yandan emekli maaşı alma süresi uzamakta ve emekli maaşı alan kişi sayısı giderek artmaktadır. Olumsuz demografik eğilimlerin hem DOO bütçesi hem de devlet bütçesi üzerindeki baskıyı artırdığı açıkça görülüyor. Ancak, emeklilik sonrası kişilerin temel gelir kaynağı olan emekli maaşlarının, yaşlılar arasında yoksullukla mücadelede başlıca araç olduğu da tartışmasız bir gerçek.
Donev, "Bu nedenle uzun vadeli hedef, sosyal sigorta ödemelerinin miktarını sınırlamak değil, aksine artırmaktır. Sigorta sisteminin devlet bütçesinden mali bağımsızlığı, gerekli gelirler sağlandığı takdirde artan harcamalarla bile sağlanabilir" diye ekledi.
Bu kapsamda hükümetin aldığı önlemlerin bir kısmı kayıt dışı ekonomiyle mücadele, suistimallerin sınırlandırılması ve sigorta sisteminden kişilerin prim katkısıyla ilgisi olmayan ödemelerin çıkarılmasına yönelik. Bu önlemler arasında azami sigorta gelirinin 2.300 Euro'ya yükseltilmesi ve asgari sigorta eşiklerinin artırılması yer alıyor. Donev, "Bu, asgari ücretin kararlaştırıldığı ancak gerçek ücret ile aradaki farkın 'zarf içinde' ödendiği iş sözleşmeleri yoluyla sigorta primlerinin gizlenmesini önlemek için önemli bir mekanizmadır. Bu mekanizmanın işlemesi için, ulaşılan ücret seviyeleri dikkate alınarak asgari sigorta eşiklerinin her yıl güncellenmesi gerekmektedir" açıklamasında bulundu.
