Sofya'da 12 Ekim 2026 Pazartesi günü düzenlenen “Yapay Zeka ve İnme - İlk Dakikalardan Yeni Bir Yaşama” başlıklı yuvarlak masa toplantısında konuşan Beyin Sağlığı Konseyi Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dimitar Maslarov, Ulusal Sağlık Sigortası Fonu verilerine göre Bulgaristan'da 2026 yılının ocak-temmuz döneminde 26.758 inme vakası kaydedildiğini söyledi. Bu rakam 11 dakikada bir inme anlamına geliyor. Etkinlik, 29 Ekim Dünya İnme Günü öncesinde Beyin Sağlığı Konseyi Vakfı tarafından düzenlendi.
Forumda inmenin hastalara, topluma ve sağlık sistemine maliyeti, yapay zekânın inme önlenmesinin ötesinde inme anında oynayabileceği rol ve inme bakımında yeni boyutlar ele alındı. Beş yıllık inme riski değerlendiren bir hesaplayıcı da tanıtıldı.
Maslarov, inme vakalarının son 10 yılda azaldığını belirtti. 2016'da 51.986 olan vaka sayısı 2025'te 43.006'ya geriledi. “Bulgaristan'da inmelerin azalması konusunda temkinli iyimserim, bu klinik yolun sadece akut inmeleri değil” dedi. Bu yıl geçici iskemik ataklar için yeni bir klinik yolun hayata geçirilmesinin olumlu sonuçlar verdiğini vurguladı.
Beyin Sağlığı Konseyi Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Arkadi Sharkov, Bulgaristan'daki ölümlerin altıda birinin serebrovasküler hastalık nedeniyle gerçekleştiğini söyledi. Bu oran Avrupa Birliği ortalamasının dört katı. Sharkov, Eurostat, Ulusal Sağlık Sigortası Fonu, Ulusal Halk Sağlığı ve Analizler Merkezi, Ulusal Sağlık Bilgi Sistemi, Ulusal İstatistik Enstitüsü ve Ulusal Sosyal Sigorta Enstitüsü verileriyle kendi hesaplamalarına dayanan bir çalışma sundu.
İnmenin çalışma çağındaki insanları da etkilediğini belirten Sharkov, inme kaynaklı ölümlerin onda yedisinin erkeklerde görüldüğünü kaydetti. Akut inme ile hastaneye yatırılan hastaların dörtte biri 18-64 yaş arasında. İnme ile ilişkili durumlar, engelliliği değerlendiren Bölgesel Uzman Tıbbi Komisyonlar tarafından verilen kararlarda ilk sırada yer alıyor.
Serebrovasküler hastalıkların yıllık maliyeti sağlık fonu, hane halkı ve ekonomi için 472 milyon euro olarak hesaplandı. Bu toplamın yüzde 15'i sağlık fonu, yüzde 32'si hane halkı ve yüzde 52'si ekonomi tarafından karşılanıyor. İnme sonrası ilaç için hastalar maliyetin yüzde 78'ini ödüyor; bu oran yaygın hastalıklar arasında en yüksek pay.
Sofya Pirogov Hastanesi Yetişkin Beyin Cerrahisi Bölümü Başkanı Doç. Dr. Nikolay Velinov, inme gerçekleştiğinde yapay zekânın nasıl yardımcı olabileceğini anlattı. İskemik inme tedavisinin organizasyonu özellikle zor çünkü hastalar tedavi odasına ulaşmadan önce uzun bir tanı sürecinden geçiyor.
Velinov'a göre hastalar sevk hastanelerinden müdahale merkezlerine yapılan uzun transferler, yavaş ve ardışık tanı-triage işlemleri ve “kapıdan-pünktüre” süresindeki gecikmeler nedeniyle ameliyathaneye zamanında ulaşamıyor. Süreç ortalama 311 dakika sürüyor.
Yapay zekâ, iskemik inme için ulusal programa dahil edilecek. Plan, yüksek teknoloji inme merkezleri ve modern ekipmanla donatılmış altı uzman yüksek teknoloji merkezinden oluşan bir hastane tedavi altyapısı kurmayı öngörüyor. Merkezlerin üçü Sofya'da, biri Pleven'de, biri Filibe'de ve biri Varna'da yer alacak. Ülke genelindeki 17 bölgesel hastaneye de uzman tıbbi ekipman ve birleşik dijital platform sağlanacak. Velinov, yapay zekâ yazılımı kullanan hastanelerin tedavi sürelerinde yüzde 23 azalma, hastanede kalış süresinde kısalma ve erişimde iyileşme bildirdiğini söyledi.
Prof. Maslarov, beyin sağlığını yaşam kalitesine yatırım olarak sundu ve inme hastalarına yönelik yeni yaklaşımları anlattı. Entegre beyin sağlığı stratejisini üç aşamaya ayırdı: inmeden önce erken önleme, eğitim ve risk faktörü kontrolü; inme sırasında 112 acil hattı, triaj, yapay zekâ destekli telestroke hizmetleri ve uzman ekipler; inmeden sonra rehabilitasyon, evde takip ve uzun dönem önleme.
“İnme hastanede başlamaz” diyen Maslarov, tedavi verilerini değerlendirirken yapılan işlem sayısının yanı sıra hastaların zamanında erişim sağlayıp sağlamadığının ve sonuçların da dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
Bakım erişiminde insanların yaşadığı yere göre bölgesel farklılıkların da sorun olduğunu belirtti. Çözümün ortak protokollere, ulaşıma, uzman ekiplere ve telestroke hizmetlerine dayalı dijital bir ağ olduğunu söyledi. Bu ağın birincil önleme, tanıma, tanı, tedavi, iyileşme ve izleme olmak üzere altı aşamada uygulanması planlanıyor.
Maslarov örnek olarak Berlin'i gösterdi. Şehirde her biri 1 milyon euro değerinde üç ambulans, yapay zekâ kullanan mini tarayıcılarla donatılmış ve ambulans içinde tanı koyup tedaviye başlamayı sağlıyor. Amaç sakatlığı azaltmak, bilişsel sağlığı korumak, aktif uzun ömürlülüğü teşvik etmek ve aileler ile sağlık sistemi üzerindeki yükü hafifletmek.
