Avrupa'da doğalgaz ve elektrik faturaları bu kış artabilir. Kıta, toptan satış fiyatlarının üç yılı aşkın sürenin en yüksek seviyelerine yakın seyretmesiyle 2022 yılından bu yana en ağır doğalgaz kriziyle karşı karşıya kalabilir. Hollanda'daki hane halkı faturaları hızla yükselirken, Almanya ve Avusturya'da tam etkilerin hissedilmesi yaklaşık bir yılı bulabilir.
Euronews'un haberine göre, toptan satıştaki yüksek fiyatlar yeterince uzun süre devam edip tüketiciye yansıyabilirse, Avrupa'daki doğalgaz ve elektrik faturaları bu kış artış gösterecek.
Avrupa'nın gösterge niteliğindeki toptan doğalgaz fiyatı olan Hollanda TTF'de, gelecek ay teslimatlı işlemler salı günü megavatsaat (MWh) başına 68 euroyu aşmasının ardından 66 euronun üzerinde seyretti. Yılın başlarında bu fiyat MWh başına yaklaşık 29 euro seviyesindeydi.
Fiyatlardaki bu yükseliş, yatırımcıların Hürmüz Boğazı'nın kış boyunca kapalı kalabileceğine dair artan endişelerinden besleniyor.
Tüm bu gelişmeler, ısıtma sezonu öncesinde AB'deki doğalgaz depolarının tarihi dip seviyelerde olmasıyla birleşiyor.
Gas Infrastructure Europe verilerine göre, 24 Ağustos itibarıyla AB'deki doğalgaz depoları yüzde 62,99 doluluk oranına sahipti. Argus Media'da gaz, sıvılaştırılmış doğalgaz, kömür ve biyokütle editör müdürü Natasha Fielding, "Avrupa'daki doğalgaz depoları yılın bu dönemi için alışılmadık derecede boş" dedi. Fielding, bu oranın son beş yılın ortalaması olan yüzde 79'un oldukça altında olduğuna dikkat çekti.
Fielding, "Son 15 yılda stokların bu kadar düşük bir seviyeye yaklaştığı tek dönem, son büyük doğalgaz krizinden önceki 2021 yılıydı" ifadelerini kullandı.
Büyük Avrupa pazarları arasında en düşük stok seviyelerine sahip olan ülkelerde, Almanya'daki depolar yalnızca yüzde 51, Hollanda'dakiler ise yüzde 44,3 oranında dolu. Oxford Economics'in doğalgazdaki son artıştan önce 13 Ağustos'ta yayımladığı rapora göre, AB'deki doğalgaz tüketimi 2021 yılına kıyasla yaklaşık yüzde 15-20 daha düşük. Raporda, AB'nin daha düşük stok seviyeleriyle işleyebileceği, ancak bunun
kış aylarında sıvılaştırılmış doğalgaz ithalatına daha fazla bağımlı hale gelmesi anlamına geleceği vurgulanıyor.
Bu durum ise AB'yi, mevcut miktarlar için Asyalı alıcılarla rekabette daha kırılgan hale getiriyor. Rekabet, küresel sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bir güzergahı sekteye uğratan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması nedeniyle şimdiden artmış durumda.
AB ve Asya arasında potansiyel bir tedarik savaşında toptan fiyatlar daha da yükselebilir.
Goldman Sachs analistleri Samantha Dart ve Laura Sayer, Bloomberg'e gönderdikleri notta, mevcut fiyatların "Avrupa'nın kış boyunca stoklarını korumasına yetmeyeceğini" belirtiyor.
Analistler, "Orta Doğu'dan enerji ihracatının ancak 2027'ye kadar kademeli olarak normale döneceği bir senaryoda, Aralık 2026 TTF fiyatının MWh başına 100 euronun üzerine çıkması gerekebileceğini tahmin ediyoruz" dedi. Bu rakam, Goldman Sachs'ın MWh başına 50 euro olan temel tahmininin yüzde 110 üzerinde bulunuyor.
Oxford Economics,
tıkanıklığın derinleşmesi durumunda AB'nin Rus doğalgazı ithalat yasağının bir kısmını kaldırmak zorunda kalabileceğini öngörüyor.
Avrupa Komisyonu'nun son değerlendirmesine göre, Rusya'nın boru hattı ve sıvılaştırılmış doğalgazı da içeren kombine ithalattaki payı 2025 yılında yaklaşık yüzde 12,5 seviyesindeydi.
Ocak 2026'da AB Konseyi, mevcut sözleşmeler için geçiş dönemleri öngörülerek, 18 Mart 2026 itibarıyla Rusya'dan hem sıvılaştırılmış hem de boru hattı doğalgazı ithalatını yasaklayan bir tüzük kabul etti. 2027 sonuna kadar tüm Rus doğalgazı ithalatının tamamen durdurulması hedefleniyor.
Fiyatlardaki kısa vadeli sıçramalar sınırlı bir etki yaratabilir, ancak uzun süreli fiyat artışları kademeli olarak hane halkının yeni ve yenilenen sözleşmelerine yansıyacak. Toptan fiyatlardaki ani yükseliş, son tüketici fiyatlarında anında bir artışa yol açmıyor. TTF borsa fiyatı, ithalatçıların mevcut sözleşmeler ve riskten korunma işlemleri sonrası fiilen ödediği tutarları dikkate alan AB'deki gerçek ithalat fiyatından çok daha hızlı yükselebiliyor.
Tedarikçilerin sözleşmeleri sona erdikçe ve daha yüksek piyasa fiyatlarından daha fazla gaz alımı veya riskten korunma işlemi yapıldıkça, gerçek ithalat fiyatı kademeli olarak toptan fiyata yaklaşıyor.
Bu yüksek maliyetler daha sonra tarife değişiklikleri veya sözleşmelerin yenilenmesiyle hane halkına yansıtılabiliyor.
Fielding'a göre, enerji faturalarının ne kadar artacağı, fiyat artışlarının ne kadar süreceğine ve önümüzdeki aylarda daha da yükselip yükselmeyeceğine bağlı.
Fielding, "Değişken tarifeli doğalgaz kullanan hane halkı, toptan fiyatlardaki artışın etkilerini ilk hissedenler arasında yer alacak" derken, daha yüksek doğalgaz fiyatlarının elektrik faturalarına yansımasının genellikle daha zayıf olduğunu sözlerine ekledi.
"Daha liberalleşmiş perakende pazarlarına sahip ülkeler genellikle maliyet artışlarını daha hızlı yansıtıyor" diyen Fielding, bu durumu özetledi.
Oxford Economics'e göre, toptan fiyatlardaki değişikliklerin tüketici fiyatlarına tam olarak yansıması ortalama yaklaşık altı ay sürüyor. Ancak bu süre ülkeden ülkeye büyük farklılıklar gösteriyor.
Raporda, "12 hatta 24 aylık sabit fiyatlı sözleşmelerin hakim olduğu baskın pazar yapısı, Almanya ve Avusturya gibi pazarlarda tüketici fiyatları üzerindeki tam etkinin görülmesinin neredeyse 12 ay sürmesi anlamına geliyor" ifadeleri yer aldı.
Fransa, İtalya ve İspanya gibi ülkelerde hane halkı doğalgaz fiyatları birkaç ay içinde tepki verebilir.
Hollanda gibi bazı pazarlarda ise yüksek fiyatların yansıması neredeyse anlık oluyor. Oxford Economics, İtalya'yı "nispeten hızlı fiyat yansıması ve doğalgaza ortalamanın üzerinde bağımlılığın birleşimi" nedeniyle büyük Avrupa ekonomileri arasında doğalgaz fiyat şokuna en açık ülke olarak tanımlıyor. Ancak şu anda İtalya, Gas Infrastructure Europe verilerine göre en yüksek doğalgaz stok seviyelerine sahip ülkeler arasında yer alıyor.
Her şey kışın ne kadar soğuk geçeceğine de bağlı olacak.
Oxford Economics, "AB'deki bina ısıtmasının temeli doğalgaz olmaya devam ediyor, bu nedenle AB'deki doğalgaz fiyatları yaklaşan kışın sıcaklıklarına bağlı kalmaya devam ediyor" dedi. Danışmanlık şirketi, bu kış uzun süreli soğuk hava dönemlerinin ısıtma ve doğalgaz talebini artıracağını da sözlerine ekledi.
Oxford Economics, doğalgaz fiyatlarındaki son sıçramadan önce yayımladığı raporunda, avro bölgesindeki tüketici enerji fiyatlarının (doğalgaz, elektrik ve diğer hane halkı maliyetleri dahil) dördüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 15'e kadar daha yüksek olabileceğini öngördü.
