Dün itibarıyla Kazakistan, CPC boru hattı üzerinden Novorossiysk'teki ihracat terminaline petrol sevkiyatını durdurdu. Bölgedeki insansız hava aracı saldırılarında bazı gemilerin hasar görmesi bu karara yol açtı. Hürmüz Boğazı ve Bab el-Mendeb'de gemi trafiğinin zaten zorlaştığı bir dönemde bu gelişme Avrupa'ya petrol tedarikini daha da tehlikeye atıyor. Konu Bulgaristan'ı da yakından ilgilendiriyor.
Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu'na (CPC) Rus ve Kazak enerji şirketlerinin yanı sıra Chevron, ExxonMobil gibi Batılı şirketler de ortak. 1000 kilometreyi aşan boru hattı Kazakistan'ın batısındaki sahalardan Novorossiysk'e uzanıyor ve ülkenin petrol ihracatının yüzde 80'i bu güzergahı kullanıyor. Boru hattından az miktarda Rus ham petrolü de taşınıyor.
17-20 Temmuz tarihleri arasında terminal bölgesinde dört tanker insansız hava aracıyla vuruldu. Son saldırı yükleme sırasında meydana geldi ve büyük bir yangına yol açtı; mürettebat tahliye edildi. Bu saldırılar Ukrayna silahlı kuvvetlerinin Rus ticari filosuna yönelik yoğun kampanyasının bir parçası. Kiev resmi olarak CPC terminaline yönelik saldırıları doğrulamazken Moskova, Ukrayna'yı küresel petrol piyasalarını istikrarsızlaştırmaya çalışmakla suçluyor.
Kazakistan Dışişleri Bakanlığı, Karadeniz'deki gemilere ilişkin bilgi paylaşımı mekanizmasının ihlal edildiğini açıkladı. Bakanlık, verilen zararlar ve mürettebatın tehlikeye atılması nedeniyle uluslararası hukuka göre tazminat talep etme hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.
The Times of Central Asia'nın analizine göre: 'Rusya'nın işgali bu deniz savaş alanını yarattı ve Ukrayna'nın Rus askeri lojistiğini zayıflatma konusunda meşru bir çıkarı var. Ancak Kazakistan Rusya değildir, Kazak ham petrolü Rus ham petrolü değildir ve CPC sadece bir Rus petrol aracı değildir. Bu ayrımlar bulanıklaştığında bedeli sadece Moskova ödemiyor. Bu bedel Atırav ve Astana'yı, Avrupa rafinerilerini, Amerikalı yatırımcıları, sigortacıları, nakliyecileri ve nihayetinde Kazak hanelerini etkiliyor.'
Balkanlar'ın en büyük rafinerisi olan Lukoil Neftohim Burgaz, Rus petrolü yerine alternatif kaynaklara yönelmiş durumda. 2024 başında Enerji Komisyonu eski Başkanı Deljan Dobrev'in açıklamasına göre rafinerinin ham petrol karışımı şöyleydi: Kazakistan (CPC Blend) yüzde 48, Irak (Basran Medium) yüzde 29, Suudi Arabistan (Arabian Light) yüzde 16 ve Tunus (Helm) yüzde 7. Yeni bir bilgi bulunmuyor.
Bu dört bileşenden üçünde sorun yaşanma ihtimali var. Kazakistan zaten Karadeniz üzerinden ihracatı durdurdu. Irak, Hürmüz Boğazı'ndaki duruma fazlasıyla bağımlı ve Suriye üzerinden alternatif kara yolu pahalı ve kapasitesi düşük. Yemenli Husiler Suudi Arabistan'a deniz ablukası ilan etti. Şu anda ülkenin petrol ihracatının yüzde 70'i Yambu limanından yapılıyor ve İran destekli militanlar bu limandan yükleme yapan her gemiyi meşru hedef ilan etti.
Bulgaristan yasalarına göre ülkenin 120 günlük petrol ve petrol ürünleri stoku bulundurması gerekiyor. Bu sürenin alternatif tedarikçi bulmak veya uluslararası durumun sakinleşmesi için yeterli olup olmayacağı ise belirsiz.
