Bulgaristan'da 1 Ağustos'tan itibaren meslek ve ekonomik faaliyetlere göre asgari sigorta matrahları yükseltiliyor. En büyük artış yönetici pozisyonlarında yaşanacak. Bu değişiklik, mevcut emeklilerin maaşlarını otomatik olarak artırmasa da çalışanların gelecekteki emekli maaşlarını doğrudan etkiliyor; çünkü emekli maaşı, üzerinden sigorta primi ödenen gelire göre hesaplanıyor.
Sosyal Bakanlığı, yüksek pozisyondaki kişilerin asgari ücret üzerinden sigorta yaptırması uygulamasına son vermek için asgari sigorta matrahlarında yüzde 12 ila 70 arasında artış öneriyor. Matrah artışı, 2026 yılı bütçe tasarılarının bir parçası. Maliye Bakanlığı'na göre bu önlem, sadece 2026 yılında Devlet Sosyal Güvenlik Kurumu (DOO) gelirlerine 50,9 milyon avro ek katkı sağlayacak.
Emekli maaşlarına etkisi nasıl olacak?
Değişiklik aslında çok basit: Sigorta geliri ne kadar yüksekse, gelecekteki emekli maaşının temeli de o kadar güçlü olur. Emekli maaşının büyüklüğü sadece çalışma süresine değil, aynı zamanda bireysel katsayıya da bağlı. 2018'den sonra emekli olanlar için bu katsayı, kişisel sigorta geliri ile ülke ortalama sigorta geliri arasındaki aylık oran kullanılarak hesaplanıyor. Yani yıllarca yapay olarak düşük bir gelir üzerinden sigorta yaptıran bir kişi, gerçekte daha yüksek bir pozisyonda olsa bile daha düşük bir emekli maaşı alabiliyor.
Değişiklik tam da bu sistemdeki büyük boşluğu kapatmayı hedefliyor. Bir yönetici, düşük vasıflı bir çalışan gibi sigorta yaptırırsa bugün DOO'ya daha az para girerken, yarın da emeklilik katkısı kâğıt üzerinde daha düşük görünüyor. Yeni matrahlar, özellikle pozisyon ile sigorta geliri arasındaki farkın en belirgin olduğu alanlarda sigortayı gerçek pozisyon ve sorumluluğa yaklaştırmayı amaçlıyor.
En büyük sıçrama yöneticilerde
1 Ağustos'tan itibaren yönetici pozisyonlarında çalışanlar için sigorta primleri en az 936 avro üzerinden hesaplanacak. Bazı sektörlerde bu rakam daha da yüksek: Kok ve rafine petrol ürünleri üretiminde yönetici pozisyonları için matrah 1.532 avro olacak.
Et ve balık üretimi ve işleme tesislerinde yöneticiler için asgari sigorta matrahı neredeyse 1.300 avro. Toptan ve perakende ticarette matrah 1.129 avro'ya, otel ve restoran işletmeciliğinde 1.100 avro'ya, finans ve sigorta faaliyetlerinde ise 1.381 avro'ya yükseliyor. Diğer sektörlerin neredeyse tamamında yöneticiler için matrah 936 avro olarak belirlendi.
Artış neden yüzde 70'e ulaştı?
En büyük artış yönetici pozisyonlarında görülüyor ve bu oran yüzde 70'e varıyor. Bunun nedeni, şu anda yöneticilerin büyük çoğunluğunun 620 avro olan asgari ücret üzerinden sigorta yaptırması. Böylece yönetim sorumluluğu olan bir kişi, en düşük vasıflı pozisyondaki bir çalışan gibi sigorta geliri biriktirebiliyor.
Sosyal Bakanlığı, değişikliği meslek ve ekonomik faaliyetlere göre asgari sigorta matrahlarının 10 yılı aşkın süredir güncellenmemesiyle de gerekçelendiriyor. Bu süre içinde maaşlar, fiyatlar ve sistem maliyetleri değişti, ancak birçok sektörde sigorta matrahı eski seviyelerde kaldı.
Diğer çalışanlar için matrahlar ne olacak?
Ekonomik faaliyetlerdeki uzmanlar için asgari sigorta matrahı 826 avro olacak. Teknisyenler ve uygulamalı uzmanlar için sigorta en az 771 avro, yardımcı ve idari personel için ise 716 avro üzerinden yapılacak.
Makine operatörleri, montajcılar, kalifiye işçiler ve benzeri zanaatkârlar için matrah 661 avro'ya yükseliyor. Artış sadece yöneticileri etkilemiyor, ancak en büyük sıçrama yöneticilerde yaşanıyor; çünkü pozisyon ile sigorta arasındaki uçurum en çok bu grupta görülüyor.
Mevcut emeklilere otomatik artış yok
Bu değişikliğin mevcut emekliler ile gelecekteki emekliler üzerindeki etkisini ayırmak önemli. Asgari sigorta matrahlarının yükseltilmesi, hâlihazırda emekli olanların maaşlarının bu önlem nedeniyle hemen artacağı anlamına gelmiyor. Onların emekli maaşları ayrı kurallara göre güncelleniyor; yayımlanan bütçe çerçevesine göre 1 Temmuz'da yüzde 7,8'lik bir artış öngörülüyor.
1 Ağustos'taki değişiklik farklı bir kanaldan işliyor: DOO'nun gelirleri ve sigortalıların gelecekteki emeklilik hakları üzerinden. Daha yüksek matrah, şimdi daha fazla prim anlamına gelirken, çalışanlar için emekli maaşlarının hesaplanmasında kullanılacak daha gerçekçi bir sigorta geliri sağlıyor. Dolayısıyla etkisi hemen emekli maaşı bordrolarında görülmeyecek, ancak sistemde birikecek.
Bedeli kim ödeyecek?
Daha yüksek matrahlar, gerçek maaşların daha düşük bir matrah üzerinden bildirildiği yerlerde sigorta maliyetini artıracak. Bu durum işverenleri olduğu kadar işçileri de etkileyecek; çünkü sigorta primlerinin bir kısmını işveren, bir kısmını da sigortalı ödüyor.
Siyasi tartışma, bunun iş dünyasına bir yük mü yoksa yıllardır DOO gelirlerini düşük tutan bir boşluğun gecikmiş kapatılması mı olduğu üzerinden devam edecek. Emekli maaşları açısından mantık net: Sistem, insanların bir kısmı gerçek pozisyonlarıyla ilgisi olmayan tutarlar üzerinden sigorta yaptırırken yaşlılıkta daha iyi gelir vaat edemez. İşte bu nedenle yeni matrahlar, bugün daha adil bir sigortalama ile yarın daha sürdürülebilir bir emeklilik sistemini birleştirme girişimi olarak görülüyor.
