Bulgaristan'da asgari emekli maaşının kaldırılması halinde 800 binden fazla emekli maaşının düşürülmesi gerekeceği ortaya çıktı. Sosyal Güvenlik Kurumu (NOİ) verilerine göre, bazı politikacılar emekli maaşlarının kişilerin sigorta primleriyle daha sıkı bağlantılı olması gerektiğini sık sık dile getiriyor. Geçtiğimiz günlerde bir işveren örgütü de asgari emekli maaşının kaldırılmasını ve herkesin ödediği prime göre maaş almasını talep etti.
NOİ'nin geçen yıl sonu itibarıyla açıkladığı verilere göre, mevcut formüle göre belirlenen 802 bin emekli maaşının gerçek tutarı, ilgili asgari emekli maaşının (hizmet yılı ve yaş veya malullük) altında kalıyor. Devlet hazinesi, bu kişilere asgari maaşı ödeyebilmek için her ay ek olarak 73,7 milyon avro (144,2 milyon leva) harcıyor. Bu miktar, asgari emekli maaşı olmasaydı harcanacak tutarın üzerinde.
NOİ verilerine göre, 1882 kişinin gerçek emekli maaşı asgari tutarın yalnızca 1 leva (0,51 avro) altında. Asgari maaş kaldırılırsa 2-10 leva (1-5,11 avro) daha az alması gereken emekli sayısı ise nispeten az. En büyük grup ise gerçek maaşı asgari sınırın 30 leva (15,34 avro) üzerinde olanlar. Bu sayı 741 bini aşıyor.
Görünen o ki, gerekli yıl kadar çalışmış, bu süre boyunca sigorta primi ödemiş ve hizmet yılı ve yaş emekliliği almış yüz binlerce emeklinin maaşı, bütçe yasasıyla belirlenen asgari emekli maaşının en az 15 avro altında kalıyor. Bunun nedeni, emekli maaşlarının hesaplanmasında kullanılan formülün kendisi. Bu formülde çalışılan yıl sayısı, kişinin gelirinin ortalama sigorta gelirine oranı ve her bir sigorta yılının ağırlık katsayısı (şu anda %1,35) yer alıyor. Bu katsayı yıllar içinde parlamento kararıyla birkaç kez değiştirildi ve büyüklüğü siyasi olarak belirleniyor, yani kişinin ülkenin sigorta sistemine yaptığı katkıya bağlı değil.
Emekli maaşı formülünün uygulanması, 40 yıl çalışmış ve bu süre boyunca sigorta primi ödemiş kişilerin bile gerçek maaşlarının, 1 Temmuz'dan itibaren 347,51 avroya yükseltilen asgari maaşın altında kalmasına yol açıyor. Aslında formül, kişilerin sigorta sistemine yaptığı gerçek katkıyı yansıtmıyor, aynı zamanda maaşların miktarını belirleyen siyasi olarak belirlenmiş bir katsayıya da bağlı. NOİ verileri, emekli maaşlarının %45,5'inin ilgili emekli maaşı türü (hizmet yılı ve yaş, malullük, sosyal vb.) için asgari tutarda olduğunu gösteriyor.
Yüksek emekli maaşı alan birçok kişi de Sosyal Güvenlik Kanunu kurallarına göre belirlenen gerçek maaşlarını alamıyor. NOİ'nin geçen yıl sonu verilerine göre, 8.875 kişinin gerçek emekli maaşı, geçen yıl ve bu yıl için 3.400 leva (1.738,39 avro) olan azami emekli maaşının üzerinde. Ağustos 2026'ya ait son veriler, 15.863 kişinin maaşının azami tutarla sınırlandırıldığını gösteriyor. Bunun nedeni, 1 Temmuz'dan itibaren emekli maaşlarının %7,8 oranında artırılmasına rağmen azami maaşın değişmemesi.
Mevcut emekli maaşı tavanı, maaş ödemelerinde 5,1 milyon leva tasarruf sağlıyor. NOİ'nin Aralık ayı verilerine göre, azami tutar olmasaydı 909 emekli maaşının yalnızca 50 leva daha yüksek olması gerekirdi. 823 emekli maaşı ise 50 ila 100 leva arasında daha yüksek olacaktı. Mevcut tavan nedeniyle 1.674 emekli, hak ettikleri maaştan 850 leva daha az alıyor.
Kaynak: Stefan Küçükov, 'Trud'
