AB ülkeleri, demokratik normlara (yargı bağımsızlığı ve basın özgürlüğü gibi) uymayan ülkelere yönelik 2 trilyon euroluk AB bütçesi ödemelerini bloke etme hakkı kazanacak. Politico'nun haberine göre, bu düzenleme ile üye ülkeler, demokratik değerlerden uzaklaşan ülkelere mali yaptırım uygulayabilecek.
Avrupa işleri bakanlarının Salı günü Lüksemburg'da yapılacak toplantıda kuralları onaylaması bekleniyor. Bu adım, 27 AB ülkesinin büyükelçilerinin Pazar günü vardığı mutabakatın ardından geliyor. Mutabakat, 2028'den itibaren geçerli olacak yedi yıllık AB bütçesine erişimi engelleyerek demokratik değerlerden uzaklaşmayı cezalandırmayı amaçlıyor. Bu kararda, Macaristan Başbakanı Viktor Orban'ın kamu görevinden ayrılmasının da etkili olduğu belirtiliyor.
On altı yıl iktidarda kaldıktan sonra Nisan ayında seçimleri kaybeden Orban, Brüksel'in demokratik normları ihlal eden ülkelere yönelik önlemleri sıkılaştırma önerilerine defalarca veto koymuştu. Bu vetolar, tüm AB üye ülkelerinin onayını gerektirdiği için süreci tıkıyordu.
Yeni kurallar, demokratik normları ihlal edenlere yaptırım uygulama yükünün bir kısmını Avrupa Komisyonu'ndan AB Konseyi'ne kaydırıyor. Reform, İtalya, Fransa ve Polonya'nın konuda daha fazla söz sahibi olma talebi doğrultusunda güçlü baskı altında müzakere edildi. Üç AB diplomatı bu durumu Politico'ya doğruladı.
Pazar günü onaylanıp Pazartesi günü yayımlanan yeni metinde, "Bunların uygulanmasında eşit koşullar sağlanması gerekiyor, bu nedenle yürütme yetkileri Komisyon'un teklifi üzerine hareket eden Konsey'e verilmelidir" ifadeleri yer alıyor.
Şu anda AB yürütme organı, ulusal hükümetlerin onayını almadan fonları dondurma ve serbest bırakma yetkisine sahip. Aralık 2023'te Komisyon, Budapeşte'nin hukukun üstünlüğü ilkelerine riayet etmemesi nedeniyle dondurulan 10 milyar Euro'yu Macaristan'a serbest bıraktığı için eleştirilmişti. Avrupa Birliği Adalet Divanı'nda kıdemli bir hukuk danışmanı, gerekli reformlar yürürlüğe girmeden fonların serbest bırakılmasının yanlış olduğuna hükmetti.
Ancak AB yürütme organı, 2028-2034 dönemini kapsayan bir sonraki bütçe döngüsünde yetkilerini kaybetme riskiyle karşı karşıya. Hükümetlerin hafta sonu üzerinde anlaştığı belgeye göre, ulusal hükümetlerin nitelikli çoğunluğu teorik olarak bir araya gelerek Komisyon'un fonları dondurma veya serbest bırakma planlarını, sunulduktan dört hafta sonra veto edebilecek.
Anlaşma, Çok Yıllı Mali Çerçeve (MFF) olarak bilinen bir sonraki AB bütçesine ilişkin müzakerelerdeki ana engellerden birini ortadan kaldırıyor.
Pazar günkü toplantıda AB büyükelçileri, bir sonraki MFF'nin üç ana ayağını düzenleyen kurallar üzerinde anlaştı: ulusal ve bölgesel ortaklık planları, Avrupa Rekabet Edebilirlik Fonu (ERF) ve Küresel Avrupa Fonu.
Anlaşmanın yalnızca mimariyi kapsadığını, liderlerin yıl sonuna kadar rakamlar ve diğer hassas konular üzerinde müzakere yapmasının beklendiğini belirtmek önemli.
Kuzey Avrupa ülkeleri, hukukun üstünlüğünü ihlal eden ülkeler üzerindeki baskıyı, AB ödemelerine daha sıkı bağlayarak artırmayı savunuyor. Bir sonraki bütçe döngüsünde, çiftçilere verilen sübvansiyonlar da dahil olmak üzere tüm AB ödemeleri, ülkelerin hukukun üstünlüğü gerekliliklerine uymasına bağlı olacak.
İki AB diplomatına göre, kuzey bloğunun lehine olarak hükümetler, hukukun üstünlüğünü ihlal eden ülkelerin dondurulan fonlarının yüzde 30'una kadarını geri almasına izin veren bir maddeyi çıkardı.
Müzakerelerdeki bir diğer tartışmalı konu, bir ülkenin AB'nin hukukun üstünlüğü çerçevesini ne zaman ihlal ettiğini belirleme kriterleriydi.
Ülkeler, İtalya'nın güçlü baskısı altında, AB ödemelerinin askıya alınıp alınmayacağına karar verirken, Komisyon'un her ülkenin demokratik değerlere uyumuna ilişkin yıllık değerlendirmesi olan Hukukun Üstünlüğü Raporu'nun ağırlığını azaltmayı kabul etti.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, geçen haftaki bir parlamento oturumunda bu mekanizmayı eleştirdi. Meloni, "Hukuki kanıtlara değil de gazete haberlerine dayanarak Komisyon yetkilileri tarafından hazırlanan, yıllık Hukukun Üstünlüğü Raporu gibi resmi olmayan bir belgenin, tartışmasız bir şekilde bir üye ülkeye yapılan ödemeleri bloke edebilecek bağlayıcı bir güç kazanması düşünülemez" dedi.
Meloni'nin eleştirmenleri, İtalya'da basın özgürlüğüne ilişkin endişeleri dile getiren Komisyon'un 2024 Hukukun Üstünlüğü Raporu'na saldırdı.
