Bulgaristan'da özel hastanelerin ilaç alımlarında kamu ihalesi yapma zorunluluğu olmaması nedeniyle aynı ilacın bazı hastanelerde 100 kata varan farkla pahalıya satın alınmasına son veriliyor. Sağlık Bakanlığı, tüm hastaneler için merkezi ilaç alımı yapacak ve fiyatları tek elden belirleyecek. NHIF (Ulusal Sağlık Sigortası Fonu) Başkan Yardımcısı Dr. Asen Medjidiev ve Sağlık Bakanı Katya İvkova, "İlerici Bulgaristan" partisinin en pahalı ilaçlar için merkezi fiyat pazarlığı önerisini resmen destekledi. Bu adım, "devrimci" olarak nitelendirilirken, yetkililer "brütal bir sıkılaştırma" ile ilaç fiyatlarının tavan fiyatın üzerinde işlem görmesinin önüne geçileceğini ve Sağlık Sigortası Fonu'na büyük mali kaynak sağlanacağını belirtti.
İktidarın felsefesi, NHIF parasının kamu kaynağı olduğu ve bu kaynak üzerindeki denetimin, hastane ister devlet ister özel olsun, herkes için aynı olması gerektiği yönünde. Bulgaristan'da iktidar, denetimi sıkılaştırma ve özel hastanelerde NHIF tarafından finanse edilen ilaç alımlarını kamu ihalesine tabi tutma konusunda kararlı bir dönüşe imza atıyor. Bu konu, özel hastanelerin kamu ihalesi yükümlülüğünden muaf tutulduğu 2016 yılından beri tartışılıyor.
Perşembe günü Sağlık Bakanlığı ve birkaç parlamento grubu, mevcut modelin kamu kaynaklarına zarar verdiği tezinde birleşti. Sağlık Bakanı Katya İvkova, özel hastanelerde de ilaçlar için ihale süreci başlatılmasına tam destek verdi. Bakanlık, özellikle onkolojik ve nadir hastalıklarda kullanılan pahalı ilaçlar için ulusal düzeyde merkezi bir pazarlık konseptini savunuyor.
Bakan İvkova, "Pahalı ilaçların fiyatlarının merkezi olarak pazarlık edilmesiyle sağlık sistemindeki tüm aktörler arasında eşitlik sağlanacak. Bu pazarlık, NHIF'in kamu kaynağını kullanan tüm kuruluşlar bazında yürütülecek" dedi. Bakan, "Sağlık Bakanlığı ihale süreçlerini yürütecek ve çerçeve anlaşmalar imzalayacak. Sağlık kuruluşları, ilaçları bakanlık tarafından belirlenen fiyattan satın alacak" diye ekledi.
Amaç, Sağlık Bakanlığı'nı merkezi bir satın alma organı haline getirmek. Bakanlık tedarikçilerle çerçeve anlaşmalar imzalayacak, hastaneler (özel olanlar dahil) ilaçları bu taban fiyatlardan veya daha düşük fiyatlardan satın alarak aşırı kâr marjlarına son verecek. Yeni planın "büyük bombası" ise özel hastanelerin de kamu ihalesi yapmaya zorlanması. Şimdiye kadar bu hastaneler prosedürleri kitlesel olarak atlayarak aynı ilaçlarda Bulgar vergi mükellefinin cebinden ödenen skandal fiyat farklarına yol açıyordu. Yeni önlemler tüm sağlık kuruluşlarını ortak bir paydada buluşturacak ve doğrudan Sağlık Bakanlığı'nın kontrolü altına alacak.
Sağlık Komisyonu Başkan Yardımcısı Georgi İliev ve "İlerici Bulgaristan"dan Petır Vitanov, "100 kat daha pahalı paradoksuna son" diyerek, aynı ilacın vergi mükelleflerinin parasıyla NHIF üzerinden bir hastanede 50 avroya alınırken, özel bir hastanede on kat veya yüz kat daha pahalıya alınmasının kabul edilemez olduğunu vurguladı.
İktidardaki "İlerici Bulgaristan", "Demokratik Bulgaristan" ve "Değişime Devam" partileri, bir hastane kasadan kamu kaynağı harcıyorsa, devlet ve belediye hastaneleri için geçerli olan Kamu İhale Kanunu'nun (ZOP) aynı kurallarına tabi olması gerektiğinde ısrar ediyor. Değişimin felsefesi, NHIF parasının kamu kaynağı olduğu ve denetimin, hastane ister devlet ister özel olsun, herkes için aynı olması gerektiği yönünde. Siyasi makine harekete geçti; "İlerici Bulgaristan", Kamu İhale Kanunu ve İnsan Tıbbında İlaç Ürünleri Kanunu'nda büyük ölçekli değişiklikler sundu. Milletvekillerinin, ağır hastalar için daha ucuz ilaçlar ve sağlıkta gizli planların sonu vaat eden bu değişikliği destekleyip desteklemeyeceğine acilen karar vermesi gerekiyor.
Dış Baskı Katalizör Görevi Görüyor
İktidar, bu değişiklikleri hayata geçirmek için Avrupa Komisyonu'ndan gelen ciddi baskı nedeniyle de oldukça motive durumda. Aralık 2025'te AB Komisyonu, Bulgaristan'ı özel hastaneleri ihale yükümlülüğünden muaf tuttuğu için AB Adalet Divanı'na sevk etmişti. ZOP'taki değişiklikler şimdi, devletin büyük mali yaptırımlardan kaçınması için acil bir kurtarma önlemi olarak görülüyor.
Siyasi iktidar arasındaki mutabakata rağmen, bu konu parlamentodan kolay geçmeyecek. Ekonomi ve Politika Uzman Kulübü'nün (EKİP) 2025 yılı analizine göre, merkezi kamu ihaleleri kamu kaynağının etkin harcanmasını garanti etmiyor. Raporda, merkezi pazarlıkla birlikte farklı hastaneler arasında onkoloji ilaç fiyatlarında çarpıcı farklılıklar gözlemlendiği ve bunun mevcut kontrol mekanizmasının etkinliğini sorguladığı belirtiliyor.
Uzmanlar, çerçeve anlaşmalardan bağımsız olarak işleyen, geri ödeme değerine bağımsız bir sınırlayıcı olarak 6 aylık tarihsel ağırlıklı ortalama fiyatın getirilmesini de içeren yasal değişiklikler öneriyor. Önerilen değişiklikler arasında, NHIF'in çerçeve anlaşma fiyatı, ağırlıklı ortalama piyasa fiyatı ve pozitif ilaç listesindeki tavan fiyat arasındaki en düşük değeri ödemesi zorunluluğu ve yeni anlaşmalar imzalanana kadar mevcut çerçeve anlaşmaların otomatik olarak uzatılması da yer alıyor. Bu, geçmişte hastane bakımının diğer segmentlerinde benzer sorunlara yol açan düzenleyici boşluk dönemlerinin önüne geçmeyi amaçlıyor.
Son Yasal Değişiklikler Popülizm mi, Yoksa Gerçek Çözüm mü?
Bulgaristan Hekimler Birliği (BLS) bu soruyu gündeme getiriyor. BLS, "Kamu kaynaklarının harcanmasında şeffaflığı, denetimi ve verimliliği gerçekten artıran her türlü önlemi kesinlikle destekliyoruz. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı'nın en kısa sürede bir yuvarlak masa toplantısı düzenlemesini ve tüm önerilerin - beklenen faydaları, etkinlikleri, olası riskleri ve hastalar, sağlık kurumları ve tıp uzmanları üzerindeki sonuçlarının - uzmanlar tarafından tartışılmasını talep ediyoruz" açıklamasını yaptı. (24chasa)
