Delyan Peevski ve Desislava Atanasova'nın uçuşlarına ilişkin iddialar, devletin hassas verileri nasıl kullandığı sorusuna odaklandı. Eski DANS Başkanı Tsvetlin Yovçev, NovaNews'e verdiği röportajda PNR sisteminin kamuoyu oluşturma aracı değil, ağır suçlar, terörizm ve aktif soruşturmalar için kullanılan sıkı kurallara tabi bir mekanizma olduğunu belirtti. Yovçev, sistemde sadece aranan kişilerin kontrol edilebileceğini vurguladı. Artık asıl soru yalnızca kimin nereye uçtuğu değil; raporu kimin, hangi gerekçeyle talep ettiği ve bilgilerin yasal yollardan alınıp alınmadığı. Bu durum İçişleri Bakanı İvan Demerdzhiev'i kritik bir konuma getiriyor çünkü bu tür verilerde kamuoyuna yapılacak etkili bir açıklamanın kusursuz bir prosedüre dayanması gerekiyor.
PNR Siyasi Etki İçin Bir Sistem Değil
Yovçev, Yolcu Adı Kaydı (PNR) sisteminin ilk olarak 1960'larda ticari amaçla, havayolları ve rezervasyon şirketleri arasında bilgi alışverişi için kurulduğunu anlattı. 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra ise sistem güvenlik açısından önem kazandı ve belirli riskler durumunda kullanılmaya başlandı. Bulgaristan'da DANS bu sistemin irtibat noktasıdır. Bilgiler, aranan kişi, yasaklı kişi, aktif soruşturma altındaki kişi veya ağır suçla bağlantılı durumlar gibi belirli kriterlerle eşleşme olması halinde sağlanabilir. Yovçev, PNR verilerinin altı ay sonra kişisel olmaktan çıktığını da ekledi.
Yovçev'e göre bu önemli bir ayrımdır. Eğer ağır bir suç söz konusu olduğuna dair gerekçe ve veri yoksa, bu tür bilgilerin alınması ihlal teşkil edebilir. Kamuoyuna açıklanması ise kişisel alan ve veri koruma sorunlarını da gündeme getiriyor.
Yanıt Bekleyen Üç Soru
Eski DANS Başkanı, uçuşlarla ilgili üç temel soru olduğunu belirtti. Bunlardan birincisi, Bakan'ın açıkladığı bilgilerin doğru olup olmadığı. Atanasova, sivil bir uçuşla Türkiye'ye gittiğini ve Peevski ile aynı uçakta olmadığını iddia ediyor. İkincisi, verilerin yasal yollarla toplanıp toplanmadığı. Üçüncüsü ise, kamuoyuna yapılan açıklamanın kişisel alanı ihlal edip etmediği ve GDPR kurallarına uygun olup olmadığı.
Yovçev, "Eğer olayın ağır bir suç olduğuna dair gerekçe ve veri yoksa, bilgilerin alınması yasal ihlaldir. PNR'den usulsüz veri çekilmesi ve bunların açıklanması, GDPR kapsamında ciddi yaptırımlara yol açabilir" dedi.
Yovçev daha ciddi bir olasılığa da dikkat çekti: İçeriği yanlış bir talep hazırlanmışsa, bu yetkiyi kötüye kullanma soruşturmasına yol açabilir. Bu anlamda dikkatler Peevski ve Atanasova'dan kurumsal boyuta kayıyor: Prosedürü kim başlattı ve bunun için bir gerekçesi var mıydı?
Kişisel Verilere Nasıl Ulaşılıyor
Yovçev, PNR'ye erişim talebinin Ulusal Polis Müdürlüğü (GDNP), Organize Suçlarla Mücadele Genel Müdürlüğü (GDBOP) ve Operatif Polis İşbirliği Bürosu gibi yapılar ile soruşturmalar kapsamında savcılık ve mahkeme tarafından yapılabileceğini belirtti. Ancak bunun kişisel bilgilere serbest erişim anlamına gelmediğini vurguladı.
Belirli kişilerin kişisel verilerine ulaşmak için açık gerekçeleri olan özel bir talep gerekiyor. Devam eden bir dava söz konusuysa mahkeme kararı alınıyor. Talep DANS'a iletilir ve Ajans Başkanı veya yetkilendirdiği kişi erişime izin verip vermeme kararını veriyor.
Durumun en kritik noktası da burası. Devlet, kamuya mal olmuş kişiler hakkında bu kadar hassas bir iddiada bulunuyorsa, sürece uygun hareket ettiğini gösterebilmelidir. Aksi takdirde şüphe, isimleri açıklanan kişilerden ziyade sistemi kullanan kuruma yönelir.
Pasaportlar ve Seyahat İzleri
Yovçev ayrıca farklı kimlik belgeleri konusunu da değerlendirdi. Ona göre genellikle yetkililer, bir kişinin bir ülkeye bir pasaportla girip başka bir pasaportla çıkmasına izin vermez; çoğu ülke aynı pasaportla giriş-çıkış yapılmasını şart koşar. Diplomatik pasaportla giriş yapılsa bile, örneğin BAE'de pasaporta damga vurulmaması mümkün değildir. Bu imkansız değil ama zor.
PNR'nin tüm seyahatleri kaydettiğini ve havayollarının veri sağlamaması durumunda ağır yaptırımlarla karşılaştığını vurguladı. Bu nedenle tartışmanın imalarla değil, doğru prosedürle elde edilmiş doğrulanabilir bilgilerle çözülmesi gerektiğini söyledi.
Yovçev ayrıca GDBOP'un Sınır Polisi'nden farklı bir veri tabanına sahip olduğunu da doğruladı. Bu da neyin görüldüğü, raporun nereden geldiği, kimin talep ettiği ve hangi amaçla yapıldığı konusunda daha fazla netlik ihtiyacını ortaya koyuyor.
Risk Yönetim İçin
Yovçev'e göre usulsüz veri alınması ve kamuoyuna açıklanması, yeni hükümetin imajına ve itibarına ağır bir darbe vurabilir. Bu, İçişleri Bakanlığı ve İçişleri Bakanı'na yönelik ölçülü ama net bir uyarıdır.
Böyle bir konuda Demerdzhiev'in sadece siyasi etkiye güvenmesi zor. Veriler doğru ve yasal yollardan elde edildiyse prosedür bunu göstermeli. Değilse ya da yeterli gerekçe olmadan alındıysa, o zaman tartışma artık Peevski ve Atanasova'nın uçuşlarıyla değil, devletin hassas bilgileri nasıl kullandığıyla ilgili olacak.
DANS'a Atama
Uçuş tartışmasının ardından Yovçev, Plamen Tonçev'in DANS başkanlığına atanmasına da değindi. Ona göre bu mantıklı bir kadro kararı.
Ajansın, kurum içi süreçleri iyi bilen ve etkili bir denetim yapabilecek bir lidere ihtiyacı olduğunu söyledi. Yovçev, bu tür bir denetimin olmamasının kurumlarda yıkıcı süreçlere yol açtığı uyarısında bulundu.
Nevzorov Davası
Eski DANS Başkanı, Oleg Nevzorov ve Varna yakınlarındaki yasadışı kompleksle ilgili davayı değerlendirdi. Ona göre DANS, kara para aklama ve ulusal güvenliği tehdit eden faaliyetlerle ilgili şüpheleri içeren bir rapor hazırlayarak görevini yerine getirdi. Yovçev, davanın gelişimindeki sorumluluğun kuruma yüklenemeyeceğini düşünüyor. Ona göre dava, kamu yönetimindeki daha geniş sorunları ortaya çıkarıyor: yasal boşluklar, verimsizlik ve olası yolsuzluk uygulamaları.
Lukoil, Yaptırımlar ve Bulgaristan İçin Risk
Yovçev, Cumhurbaşkanı Rumen Radev'in Rusya'ya yönelik yeni yaptırım paketiyle ilgili tutumuna da değindi. Ona göre Lukoil ile bağlantılı varlıklar üzerindeki haczi kaldırma kararı, Bulgaristan'a yönelik potansiyel mali talepler sorununu çözmüyor. Ülkenin mevcut Rus petrolü muafiyetini kaybetme riskiyle karşı karşıya olabileceği uyarısında bulundu. Ona göre Bulgaristan'ın AB taahhütleri, iç siyasi eğilimler ve Rusya ile ilişkiler arasında denge kurma girişimleri son derece riskli.
