ABD Başkanı Donald Trump, İran'la savaş için bu yıl içinde ve muhtemelen ABD'deki Kasım ayındaki ara seçimlerden hemen sonra sona erecek net bir zaman çizelgesi öngördü. İrlanda ziyaretinde konuşan Trump, Tahran'ın Washington'la anlaşma arayışında ısrarcı olduğunu söyledi ancak yeterli bulmadığı bir anlaşmayı kabul etmeyeceğini vurguladı.
Bahis artık iki ülke ilişkisinin ötesine geçti. Savaş petrol piyasalarını sarstı, Hürmüz Boğazı'ndaki hareketi aksattı ve gerilimi Suudi Arabistan ile Kızıldeniz'e taşıdı.
Trump, İran'ın anlaşma yapmak için çok istekli olduğunu belirtti. Başkan, "Şunu söyleyeyim: İran anlaşma yapmak için çok istekli. Sürekli arıyorlar. Anlaşma istiyorlar. Ama doğru anlaşmayı yapmaları gerekiyor. İyi olmayan bir anlaşma imzalamayacağım." dedi.
Bu sözler tonunda açık bir değişimi gösteriyor. 9 Eylül'de Trump savaşın 3 Kasım'daki ara seçimlerin hemen ardından biteceğini öngörmüştü ancak o dönemde ateşkes için aktif bir diplomatik süreç yürütüldüğünden söz edilmemişti. Şimdi Trump İran'ın sürekli temas kurduğunu ve Tahran'ın anlaşma isteğinin güçlü olduğunu söylüyor.
Washington'ın tam olarak hangi şartları koyduğunu açıklamadı. Amerikan başkanının son aylardaki tutumu temel konuda tutarlı kaldı: İran nükleer silah elde etmemeli. Trump Nisan ayında İran'ın anlaşma isteği olduğunu ancak nükleer programda kabul edilebilir garantiler olmadan anlaşma olmayacağını söylemişti.
Yarın tüm gözler Umman'da olacak. Pazartesi 14 Eylül'de Umman, İran ile Körfez ülkeleri arasında bir toplantıya ev sahipliği yapacak. Ana gündem Hürmüz Boğazı'ndaki deniz taşımacılığının güvenliği ve yeni saldırıları azaltacak bölgesel bir mekanizma bulma çabası olacak.
İran toplantının "daha iyi anlayış" ve ortak bölgesel güvenlik sağlamasını teşvik edeceğini belirtiyor. Umman aylarca arabuluculuk rolü oynuyor ve Tahran ile Maskat boğazdan geçiş rejimini tartışıyor.
Hemen bir atılım beklentisi ölçülü. Reuters'e konuşan üst düzey bir İran temsilcisi yarın nihai bir anlaşma imzalanmasının beklenmediğini söyledi. Tartışmalı konulardan biri İran'ın stratejik güzergahtan geçen gemilerden vergi toplama hakkı istemesi; Umman bu fikri kabul etmiyor. Bahreyn toplantıya katılmayacağını açıkladı.
Trump, Körfez ülkelerinin Tahran'la tek başlarına görüşmesine itiraz etmiyor. Toplantıyla ilgili soruya Trump, Körfez ülkelerinin İran'la bağımsız görüşmesinin kendisini rahatsız etmediğini, bunun onların kararı olduğunu söyledi.
Bu tutum önemli çünkü bölgedeki ülkeler savaşın kendilerine olan riskini sınırlamaya çalışıyor. Suudi Arabistan, Umman, Katar, BAE ve diğer Körfez ülkelerinin Hürmüz'ün istikrara kavuşması için büyük ekonomik çıkarı var. Petrol terminalleri, limanlar ve tanker rotaları savaşın daha da genişlemesine doğrudan maruz.
Güvenli deniz taşımacılığı için sınırlı bir anlaşma bile petrol piyasaları üzerinde anında etki yapar. Gelecekteki görüşmelere dair mesajın kendisi bile fiyatlarda geçici bir sakinleşmeye yol açtı, ancak risk son derece yüksek kalmaya devam ediyor.
