Bulgaristan Sayıştayı, belediyelerin 2024 yılı mali tablolarına ilişkin gerçekleştirilen denetimlerden elde edilen verileri bir rapor halinde derledi. Rapora göre belediye hesaplarındaki hatalı kayıtların düzeltilmesi gereken toplam finansal etkisi yaklaşık 2,205 milyar leva olarak belirlendi. Rapor, Maliye Bakanlığı ile Meclis Bütçe Komisyonu'na iletildi.
Sayıştay, hata sayısındaki genel düşüşe karşın belediye mali tablolarında yapısal eksikliklerin sürdüğünü vurguladı. En hassas sorunların başında belediye mülklerinin yanlış değerlenmesi geliyor. Bu sorun 2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarına ait denetimlerde de defalarca gündeme gelmişti.
2024 yılı verilerine göre yalnızca 7 belediye, muhasebe bilançolarında hatalı olarak tanınan toplam varlıkların yüzde 55'inden, yani 555,056 milyon levasından sorumlu. Mülk değerlemelerinde vergi değeri kullanılabilir; ancak bu değerin piyasa ölçütlerine göre gerçeğe uygun bir gösterge sunması zorunlu.
Sorun yalnızca muhasebe tekniğiyle sınırlı değil. Belediye Mülkleri Kanunu, belediyeye ait bir mülkün vergi değerinin altında satılmasını yasaklıyor. Ancak vergi değerinin kendisi çok düşük belirlendiğinde bu durum, mülklerin neredeyse bedavaya elden çıkarılmasına zemin hazırlayabiliyor.
Bir diğer kronik sorun, belediyelerin ticari şirketlerdeki hisse paylarının muhasebede yanlış yansıtılması. Yatırımlardaki pay değişikliklerinde de hatalar yapılıyor; bu durum hisseler, senetler ve bunlara bağlı gelirlerin doğru gösterilmemesine yol açıyor. Sayıştay bu sorunu 2016 yılından bu yana her yıl raporlarına yansıtıyor.
En sık karşılaşılan hatalar arasında varlık amortismanları da yer alıyor: hatalı hesaplanan giderler, tahakkuk ve silme işlemlerindeki eksiklikler ile yanlış parametreler bunların başında geliyor. 8 belediye, 2024 yılı gelir-gider tablosundaki hatalı giderlerin yüzde 42'sinden sorumlu. Söz konusu 8 belediyede yanlış kaydedilen giderlerin toplamı yaklaşık 141,4 milyon levaya ulaşıyor. Bu zaafiyetin geçmişi ise 2015 yılına kadar uzanıyor.
İç kontroldeki ciddi açıklardan biri de tedarikçilere yapılan avans ödemeleriyle ilgili. Çoğu zaman verilen avanslar analiz edilmiyor, karşılığında inşaat ya da hizmet gerçekten yapılıp yapılmadığı da denetlenmiyor. Bu nedenle avanslar bazen teslimat onayı olmaksızın doğrudan cari gider olarak yazılıyor ya da varlık olarak aktifleştiriliyor. Sayıştay, bazı belediyelerin yüklenicilerin sözleşme ihlali durumunda yasal tahsilat yoluna bile başvurmadığını da kaydetti.
Sayıştay denetimleri sayesinde belediyelerin 2024 yılı bilançolarında 1,130 milyar levalık hatalı kayıt düzeltildi. Bu düzeltmenin 909 milyon levası varlıklarda, 221 milyon levası ise yükümlülüklerde gerçekleşti. Sayıştay'a göre bu düzeltmeler, belediyelerin mali durumunun daha gerçekçi bir biçimde yansıtılmasını sağladı. Olumlu denetim görüşlerinin sayısı ise hatalar nihai kabul öncesinde giderildiğinden yüzde 54 artış kaydetti.
Sistematik ihlaller ya da suç şüphesi içeren durumlarda Sayıştay çeşitli kurumlara bildirimde bulundu. 2025 yılında Mali Denetim ve İdari Kontrol Ajansı'na (ADFI) 38 belediye, Ulusal Gelir İdaresi'ne (NAP) 6 belediye, savcılığa 1 belediye ve Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu'na 1 belediye hakkında bildirim yapıldı. Maliye Bakanlığı 125 belediye hakkında bilgilendirilirken Bulgaristan Belediyeler Ulusal Birliği de 51 belediyeye ilişkin bilgi aldı. Sayıştay ayrıca teknik hataları otomasyonla azaltması beklenen Belediyeler Entegre Finans Bilgi Sistemi'nin hayata geçirilme sürecini de yakından takip ediyor.
