Sayıştay, Bulgaristan Bilimler Akademisi'nin (BAN) 2025 yılı konsolide mali tabloları üzerinde yaptığı denetimde, iki devlet kurumunun 8 yıldır çözülemeyen bir mülkiyet sorunu yaşadığını ortaya koydu. Denetime göre, toplam 8,6 milyon levanın üzerinde değere sahip taşınmazlar, hem BAN'ın hem de Çevre ve Su Bakanlığı'na bağlı Ulusal Meteoroloji ve Hidroloji Enstitüsü'nün (NİMH) hesaplarında hukuka aykırı bir şekilde kendi malı olarak görünüyor.
Bu durum, mülklerin aidiyeti ve kontrolü konusunda ciddi bir belirsizlik yaratırken, mali raporlamanın bozulmasına ve mülklerle ilgili yanlış yönetim kararları alınması riskine yol açıyor. 2018 yılından bu yana yapılan tüm mali denetimlerde, toplam 110 bin metrekareyi aşan bir alana sahip olan bu taşınmazların (arazi ve binalar) hem BAN'ın hem de NİMH'in bilançolarında yer aldığı tespit ediliyor. Söz konusu mülkler, muhasebe kayıtlarında 'Araziler, Ormanlar ve Çok Yıllık Bitkiler', 'Bina ve Tesislere Ait Araziler', 'İdari Binalar' ve 'Diğer Binalar' kalemlerinde izleniyor.
Anlaşmazlık konusu olan 8 taşınmazdan 5'i (bina ve araziler) sembolik bir Sofya bulvarında bulunurken, diğer 3'ü (arazi ve bahçe) ise sahil kentlerinde yer alıyor. Denetim ekibine, BAN'ın bu mülkler üzerindeki mülkiyet hakkını veya kontrolünü açıkça kanıtlayacak herhangi bir belge sunulmadı. Aynı mülkler, NİMH'in muhasebe kayıtlarında da aktif olarak yer alıyor.
2019 yılının başında NİMH, BAN'ın bir birimi olmaktan çıkarak Eğitim ve Bilim Bakanlığı'na bağlı ayrı bir tüzel kişilik haline geldi. Bu dönüşümle birlikte enstitünün mal varlığı, arşivi, tüm hak ve yükümlülükleri de yeni yapıya devredildi. 2023 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla NİMH'in faaliyet yönetmeliğinde değişiklik yapılarak enstitü, Eğitim ve Bilim Bakanlığı'ndan Çevre ve Su Bakanlığı'na bağlandı. 2022'de Su Kanunu'nda yapılan değişikliklerle de NİMH'in tüm mal varlığı ve yükümlülükleri yeni bakanlığa devredildi.
Denetim sırasında, söz konusu mülkler için yeni devlet mülkiyeti senetleri düzenlendiği ortaya çıktı. Bu senetlerde, yönetim haklarının önce Eğitim ve Bilim Bakanlığı'na bağlı NİMH'e, Nisan 2022'den sonra ise Çevre ve Su Bakanlığı'na bağlı NİMH'e verildiği belirtiliyor. 2019 sonrası düzenlenen bu senetler, aynı mülklerin BAN'ın bilançosunda aktif olarak gösterilmesinin gerekçesini daha da sorgulanır hale getiriyor.
2025 yılında Çevre ve Su Bakanlığı, konuyla ilgili olarak Bölgesel Kalkınma ve Bayındırlık Bakanlığı'na (MRRB) bir talep gönderdi. Talepte, tüm mülklerin NİMH tarafından kullanıldığı ve bu mülklerin ellerinden alınmasının enstitünün faaliyetlerini ciddi şekilde aksatacağı belirtildi. MRRB'nin yanıtında ise, Sofya Bölge İdaresi, Eğitim ve Bilim Bakanlığı ve NİMH'den gerekli yanıtlar alınamadığı için konuda bir karar verilemediği ifade edildi.
Bu durum, mülklerin mülkiyeti, yönetimi ve muhasebeleştirilmesi konusundaki sorunların denetim anında bile çözülmediğini teyit ediyor. Mülkiyet konusundaki çözümsüz anlaşmazlık, Varna İdare Mahkemesi'nin 2020 tarihli bir kararıyla da doğrulandı. Mahkeme, mülkiyet anlaşmazlığının ancak hukuk mahkemesinde açılacak bir davayla çözülebileceğine hükmetti.
Tüm bu bulgular ışığında denetim ekibi, BAN'ın bilançosunda 8.613.449 leva olarak gösterilen taşınmazların Akademi'nin gerçek varlıkları olup olmadığını teyit edemedi. Sayıştay denetim raporunda, her iki kurumun da bu tartışmalı varlıkların mülkiyetini netleştirmek için acilen harekete geçmesi gerektiğini vurguladı. Denetim ekibi, BAN'ın bu mülkler üzerindeki haklarına dair yeterli ve güvenilir kanıt bulunamaması ve yetkili kurumdan (MRRB) bir karar çıkmaması nedeniyle, konsolide mali tablolar hakkında 'şartlı görüş' bildirdi.
Raporda ayrıca, BAN'ın mali tablolarında kullanılmayan yardım ve bağışların yanlış muhasebeleştirilmesi, yapılan değerlemeler, hesap bakiyelerinin kapatılması, onarımlar, çalışanlara verilen kitap bağışları ve yemek çekleri gibi konularda yaklaşık 3,6 milyon levalık hatalı kayıt olduğu da tespit edildi. Ulusal Arkeoloji Enstitüsü ve Müzesi'nde (NAİM) ise, arkeolojik araştırmalar için alınan yaklaşık 9,3 milyon levalık avansın, gelecek dönem hizmetlerine ait bir borç olarak değil, doğrudan gelir olarak kaydedildiği belirlendi. Bu hata denetim sırasında düzeltildi.
Denetim raporu, BAN Başkanı'nın yanı sıra, Akademi'nin birinci dereceden sorumlusu olan Eğitim ve Bilim Bakanı'na da gönderildi.
