Hastaların hastaneye kabul edilmeleri veya ameliyat olabilmeleri için kan bağışçısı bulma zorunluluğu bulunmuyor. Sağlık Bakanlığı, sağlık kuruluşlarının tedavi ön koşulu olarak bağışçı dekontu istemesi uygulamasına karşı kesin bir tavır aldı. Bakanlık, Bulgaristan'da kan bağışının gönüllük ve karşılıksızlık esasına dayandığını, kan sıkıntısının hastanın ve ailesinin sırtına yüklenemeyeceğini vurguladı. Bu karar, sistemin en çirkin yan etkilerinden biri olan hastane çevrelerindeki ücretli kan bağışçısı kara piyasasına da büyük bir darbe indirebilir.
Hasta yakınları bağışçı aramak zorunda kalınca devreyi aracılar giriyor
Kan bağışı kara piyasası yeni bir sorun değil. Ulusal Kan Transfüzyonu Hematoloji Merkezi, "kan tüccarlarının" varlığını kamuoyu önünde kabul etmişti. Uzmanlar da yıllardır bu uygulamanın palazlanmasını, gönüllü bağışçı eksikliğine ve yakınların kendi çaplarında bağışçı bulma mecburiyetine bağlıyor. Ancak yasa çok net: Bağış, gönüllü ve karşılıksız bir eylemdir. Kan ve kan bileşenleri, yasada belirtilen istisnalar dışında hiçbir şekilde ücretli bir ticaretin konusu olamaz.
Bulgaristan Ulusal Radyosu (BNR), bu kara piyasadaki güncel fiyatları da belgeledi. 2022 yılında yapılan bir haberde, kan grubuna ve aciliyet durumuna göre 200 ila 500 leva arasında gayriresmi rakamlar ödendiği, Sofya'da ise fiyatların daha da yüksek olduğu belirtilmişti. Mekanizma ise oldukça basit: Yaklaşan bir ameliyatın baskısı altında olan ve hızla gönüllü bulamayan aileler, çaresizlikten gerekli dekontu sağlamak için birine para ödemeyi kabul ediyor.
Kan, ameliyat için şart koşulamaz
Sağlık Bakanlığı'nın bu resmi tutumu, "Sağlıkta Aktif Hastalar Derneği"nin ihbarı üzerine geldi. Bakanlık, sağlık kuruluşlarının hastaları veya yakınlarını, hastaneye yatış veya planlı ameliyat için ön koşul olarak belirli sayıda kan bağışçısı bulmaya zorlayamayacağını vurguladı.
Bakanlık, tartışma yaratan bir başka uygulamayı daha reddetti: Sadece kan başka bir bölgede bağışlandığı için bağışçı dekontunun kabul edilmemesi. Mevcut mevzuat, belirli bir hasta için yapılacak bağışın mutlaka belirli bir şehirde veya bölgede yapılması gerektiğine dair genel bir kural içermiyor.
Hasta ek bir stres yaşıyor
Bu tepkiye neden olan olay, hastadan iki kan bağışçısı dekontu istenmesi ve belgenin sadece belirli şehirlerden alınması şartının koşulmasıydı.
"Hastalardan iki kan bağışçısı olduğuna dair tıbbi bir belge sunmaları isteniyor, üstelik bu belgenin sadece belirli şehirlerden, yani Sofya, Kyustendil, Plovdiv'den alınması şart koşuluyor. Stara Zagora'dan alınan belgeyi kabul etmiyorlar, illa ki belirli şehirlerden olması gerekiyor. Ameliyat olacağı söylenen hasta bu durumda ek bir stres yaşıyor ve apar topar kan bağışçısı aramak zorunda kalıyor" diyen Sağlıkta Aktif Hastalar Derneği Başkan Yardımcısı Nikolay Nedelkov, yaşanan mağduriyeti gözler önüne serdi.
Bakanlık inceleme sözü verdi
Sağlık Bakanlığı, söz konusu ihbarı detaylıca inceleyeceğini açıkladı. Hastalar Derneği de sağlık kuruluşlarına bu tür uygulamaların sonlandırılması için net talimatlar verilip verilmediğini takip edecek. Kuruma göre kan sıkıntısı gerçek bir sorun, ancak bunun çözümü hastanın ameliyat öncesi akrabaları, arkadaşları ve iş arkadaşları arasında kendi çapında bir kampanya düzenlemesi olamaz.
Bu tür baskıların ortadan kaldırılması, ikinci bir etki daha yaratabilir: Ücretli kan bağışçılarına olan talebi düşürebilir. Çaresiz aileler son anda kendi başlarına bağışçı bulmak zorunda bırakıldıkça, kara piyasa hazır müşteri bulmaya devam ediyor. İhtiyaç duyulan kan yasal yollarla sağlanır ve gönüllü kan bağışı sistematik olarak teşvik edilirse, hastaların korkusundan nemalanan aracılar için alan önemli ölçüde daralacaktır.
