Yeni bir ilaç geliştirilmesi, özellikle erken klinik deneylerde umut verici sonuçlar ortaya koyduğunda, genellikle bilim insanları ve ilacı geliştiren şirketler için gurur kaynağı olur. Ancak zayıflama ilacı retatrütid, sadece arkasındaki ilaç devi Eli Lilly için değil, İngiltere ve dünyadaki düzenleyici kurumlar için de ciddi bir soruna dönüşmüş durumda. İlaç henüz hiçbir düzenleyici kurum tarafından insan kullanımına onaylanmadı. Buna rağmen retatrütidin yasa dışı ve sahte kopyaları kara piyasayı istila etmiş durumda.
Uzmanlar BBC'ye yaptıkları açıklamada, klinik deneyleri henüz devam eden deneysel bir ilacın kopyalarının bu kadar yaygın hale geldiği ilk vakalardan birini yaşadıklarını belirtiyor. Kullanıcılar arasında "reta" olarak bilinen ilacın şişeleri İngiltere'de spor salonlarında, manikür ve güzellik salonlarında, kuaförlerde, sosyal medyada ve hatta sokak satıcıları tarafından bile satılıyor.
24 HR Pharmacy'nin eczacısı ve direktörü Sehar Shahid konuyla ilgili olarak, "Dünya resmen çıldırdı. İnsanlar fiilen yasa dışı bir ilacı kendilerine enjekte ediyor ve bunun güvenli olduğunu düşünüyor. Durum o kadar normalleşti ki insanlar açık açık uyuşturucu satıcılarından, ilacı nereden en iyi şekilde alabileceklerinden bahsediyor ve tüm bunları sosyal medyada paylaşıyor" diyor.
Sosyal medyaya kısaca göz atmak bile, retatrütid olarak sunulan bir ilacı birkaç dakika içinde sipariş etmek için yeterli. Ancak ilacın gerçekte ne içerdiği, nasıl bir etki yaratacağı veya kaynağının neresi olduğu konusunda hiçbir garanti yok. Bazı kullanıcılar TikTok'ta "öncesi ve sonrası" fotoğrafları paylaşarak, "reta"nın sürekli açlık hisslerini bastırdığını, kilo ve santim vermelerine yardımcı olduğunu ve hayatlarını tamamen değiştirdiğini iddia ediyor.
Sorun şu ki, son klinik deneylerden olumlu sonuçlar alınmasına rağmen, gerçek retatrütid hala güvenlilik ve etkinlik açısından inceleniyor. ABD'de III. Faz deneylerine ulaşan ilaçların sadece yaklaşık %50'si sonunda Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi'nden (FDA) onay alabiliyor. Bu da retatrütidin piyasaya çıkıp çıkmayacağının hiçbir şekilde garanti olmadığı anlamına geliyor. Yüksek başarısızlık oranı, ilaçların erken deneylerdeki küçük gruplarda olduğu kadar büyük ve çeşitli hasta gruplarında etkili olmamasından veya beklenmedik sağlık riskleri ortaya çıkmasından kaynaklanıyor. Piyasada bulunan sahte versiyonlar ise kontrollü laboratuvar ortamında geliştirilen gerçek ilaca hiç benzemeyebilir.
Eli Lilly'nin web sitesinde kesin bir uyarı yayımlandı: Şirketin sponsorluğundaki bir klinik deney dışında, retatrütid olarak sunulan hiçbir ürün kullanılmamalı. Eli Lilly, yasa dışı retatrütid ürünlerinin bilinmeyen bileşenler, zararlı kirleticiler ve safsızlıklar içerebileceği konusunda uyarıyor. Bu ürünlerde aktif madde çok fazla veya çok az olabilir, hatta hiç kullanılmamış olabilir.
Tüm bu uyarılara rağmen riski göze almaya hazır çok sayıda insan var. Endokrinoloji Uzmanı Prof. Dr. Donal O'Shea, "Genç, sağlıklı hastalar mide bulantısı, kusma, ishal ve bazı durumlarda böbrek yetmezliği şikayetleriyle hastaneye yatırılıyor" diyor. Ona göre bazı kişisel antrenörler sadece müşterilerine bu ilacı temin etmekle kalmıyor, aynı zamanda onlara enjekte de ediyor. O'Shea, "Hastalar ne kadar doz aldıkları veya tam olarak ne enjekte edildiği konusunda hiçbir fikre sahip değiller" diye ekliyor.
Tom adlı bir kullanıcı, önerilen dozun tam sekiz katını kendine uyguladığını sonradan fark etmiş. Siparişe bağlı olarak, sahte retatrütid steril bakteriostatik su ile karıştırılması gereken bir toz halinde gelebiliyor. Bu da dozaj için karmaşık hesaplamalar yapılmasını gerektiriyor.
Chester'dan araştırmacı Dr. Nas Hataq, Eli Lilly'nin III. Faz klinik deneylerinden birine hasta seçimi sürecinde yer alıyor. Ona göre ilacın sahte versiyonlarını temin eden insanlar, tıbbi kontrol olmaksızın adeta deney faresine dönüşüyor. Hataq, "İnternetten satın alan insanlar kendi doktoru kesilmeye kalkarsa, bu devasa bir risk almak demektir" uyarısında bulunuyor. Klinik deneylere katılacak kişilerin, gerçek ilacı veya plasebo almaya başlamadan önce çok katı kriterleri karşılaması gerekiyor. Hataq, "Kişisel hekimlerinden tıbbi kayıtlarını istiyoruz, psikolojik olarak iyi olduklarından emin oluyoruz. İntihar düşünceleri, kendine zarar verme ve ruh sağlığı değerlendirmeleri yapıyoruz; tüm bunlar doktorlar tarafından gerçekleştiriliyor. Ardından kan testlerini ve diğer sonuçları inceleyip hastanın uygun olup olmadığına karar veriyoruz" diye anlatıyor.
Tom, dozajı daha detaylı araştırmaya karar vermiş ve yaşadığı hoş olmayan yan etkilere rağmen sahte retatrütidi tekrar denemeye karar vermiş. Dokuz ay boyunca döngüsel olarak kullandıktan sonra, şeker ve sağlıksız yiyeceklere olan isteğinin tamamen kaybolduğunu söylüyor. Eczacı Shahid ise bir kişide işe yaramasının, başkasında da aynı etkiyi yaratacağı anlamına gelmediği konusunda uyarıyor.
Piyasada halihazırda satılan zayıflama ilaçları, Ozempic ve Wegovy markalarıyla satılan semaglutid ile Mounjaro olarak satılan tirzepatid, bir veya iki hormon reseptörü üzerinde etki gösteriyor. Onaylanırsa, retatrütid aynı anda üç farklı reseptör üzerinde etki gösteren dünyanın ilk zayıflama ilacı olacak. İlacın "triple G" (üçlü G) lakabını almasının sebebi de tam olarak bu. Taklit ettiği üç hormon şunlar:
GLP-1: Midenin boşalmasını yavaşlatır, beyne tokluk sinyali gönderir, iştahı bastırır ve kan şekerinin kontrolüne yardımcı olur.
GIP: İnsülin salgılanmasını artırır, insüline duyarlılığı iyileştirir ve vücudun besinleri işlemesine ve açlığı azaltmasına yardımcı olmak için GLP-1 ile birlikte çalışır.
Glukagon: Retatrütidin etki mekanizmasında yeni olan hormon. Dinlenme halindeki enerji harcamasını artırarak vücudun daha fazla kalori yakmasını sağlar, karaciğerdeki yağların parçalanmasına destek olur ve zayıflamaya katkıda bulunur.
Lisa King, Temmuz ayından bu yana sahte retatrütid kullanıyor. Hem spor salonunda antrenman yaparken hem de sağlıklı beslenirken haftada 3 kilo veriyordu. Ayrıca ilacın, Polikistik Over Sendromu'nun (PKOS) bazı semptomlarını kontrol etmesine de yardımcı olduğunu düşünüyor. GLP-1 ilaçları kan şekerini düzenlemeye yardımcı olurken, bazı araştırmalar zayıflama ilaçlarının yorgunluk, böbrek sorunları ve yüksek tansiyona neden olabilen PKOS ile ilgili bazı problemlere iyi gelebileceğini gösteriyor.
Lisa, "Bunun 'reta'dan mı kaynaklandığından emin değilim ama tatlı krizlerim azaldı, adetlerim düzene girdi ve çok daha fazla enerjim var" diyor. İlacın hala deney aşamasında olması onu endişelendiriyor mu? sorusuna ise "Hayır, hiç. Onaylanmamış çok şey var. Negatif yan etkiler görmeye başlarsam, kullanmayı bırakırım" yanıtını veriyor.
Sahte retatrütid kullanan diğer kullanıcılar ise bulanık düşünme, mide bulantısı, ishal, libido kaybı ve mutluluk ya da neşe hissedememe gibi çeşitli sorunlar bildiriyor. Doktorlar, bu sahte zayıflama ilaçlarını kullananlarda gözlemledikleri yan etkiler konusunda giderek daha fazla endişe duyuyor.
Genel pratisyen hekim ve Britanya İslami Tıp Birliği Başkanı Dr. Sahira Dar, tıp uzmanlarının hastalarına yargılayıcı olmadan kara piyasa ürünlerini kullanıp kullanmadıklarını sorması gerektiğini, böylece insanların aldıkları şeyi rahatça söyleyebileceklerini düşünüyor.
Eli Lilly, retatrütidi yaklaşık 10 yıldır geliştiriyor. Şirket şimdi ürününü korumak ve dünya çapındaki yasa dışı satışları sınırlamak için harekete geçmiş durumda. Eli Lilly, sahte ilacı üreten peptit üreticilerine, fenomenlere, sahte ilaç üreten eczanelere ve wellness kliniklerine karşı yasal ve idari işlemler başlattı. Şirket, ilacı yasa dışı olarak sunduğunu iddia ettiği 14.000'den fazla web sitesi, reklam ve sosyal medya paylaşımı için ihbarda bulunduğunu açıkladı. İlaç devi, kara piyasa ilaçlarıyla mücadele için kolluk kuvvetleri ve düzenleyici kurumlarla çalışmaya devam ettiklerini belirtiyor.
