4 Ağustos, öğleden sonra saat 14.00 sıraları... İçişleri Bakanlığı'nın ele geçirilen uyuşturucu laboratuvarıyla ilgili detayları kamuoyuyla paylaşmasından tam iki saat sonra.
“Konstantin Velichkov” metro istasyonunun alt geçidine inen merdivenlerde, fentanil kullanımına işaret eden o meşhur “zombi pozunda” bir genç dikkatimizi çekiyor. Uyuyormuş gibi görünen gencin kendine gelmesi ve bir kola istemesi tam 30 saniyesini alıyor. Vücudunun her yeri yaralarla kaplı, ellerinde ve boynunda strafora benzeyen beyaz kabartılar var. Kısa bir sohbetin ardından “24 Chasa” gazetesi için birkaç sorumuzu yanıtlamayı kabul ediyor.
İlk başta sadece esrar içtiğini söyleyerek yalan söylüyor, ancak birkaç cümle sonra aslında fentanil aldığını itiraf ediyor. 18 yaşındaki genç, her soruda giderek daha da sinirleniyor ve cevapları yaklaşık 20 saniyelik bir gecikmeyle veriyor.
İşte gençle yaptığımız o çarpıcı röportaj:
- Fentanil mi aldın?
- Hayır, esrar içtim.
- Esrar içen birine benzemiyorsun.
- Tamam, fentanil aldım.
- Nasıl aldın?
- Folyoyla.
- Benim adım Volen, “24 Chasa”dan gazeteciyim ve seni kaydediyorum, memnun oldum!
- “Gazeteci” ne demek?
- Şu an ne hissediyorsun?
- Esrar gibi bir şey.
- Daha güçlü değil mi?
- Çok daha güçlü.
- Günde kaç kez fentanil alıyorsun?
- 3-4 kez.
- Bir dozu ne kadar?
- 20 euro.
- Ne kadar etkisi sürüyor?
- Bir, iki saat.
- Ne zamandır kullanıyorsun?
- Çok uzun zamandır.
- Kaç yaşındasın?
- 18.
- Bana daha küçük görünüyorsun. Kaç doğumlusun?
- 2008.
- Fentanilin sana zarar verdiğini düşünmüyor musun? Bak, ellerin yara bere içinde.
- Bir yerden düşmüşümdür.
- En son ne zaman aldın? 30 dakika önce mi, bir saat önce mi?
- Almadım. Almak istiyorum ama param yok.
- Yalan söyleme bana!
- Yalan söylemiyorum! Şimdi 20 eurom olsa verirdim, karnımı doyurup duş almaya giderdim.
- Sana yemek ısmarlamamı ister misin?
- Hayır, para istiyorum.
Son sorunun ardından tekrar o çökmüş pozisyonuna geri dönüyor ve bakışları boşluğa kayboluyor. Yarım bilinçli halde merdivenlere oturuyor, ayaklarının dibinde boş bir dondurma kutusu duruyor.
Sadece 2025 yılında fentanil, ABD'de yaklaşık 40 bin kişinin hayatına mal oldu. San Francisco'nun zombilerle dolu sokaklarına tepki gösterirken, Sofya ve Plovdiv'den çekilen benzer görüntüler şimdiden sosyal medyayı istila etmeye başladı.
Fentanil, eroinin 50, morfinin ise 100 katı daha güçlü bir madde.
Bu uyuşturucu saniyeler içinde öldürebiliyor. Dumanı solunduğunda beyne neredeyse anında ulaşıyor, kalbi etkiliyor, kasları gevşetiyor, şiddetli bir uyku hali yaratıyor ve solunumu tamamen durana kadar baskılıyor. Ölümlerin temel nedenlerinden biri oksijensizlik kalıyor ve müdahale için gereken süre inanılmaz derecede kısa.
Fentanil kullananlarda görülen en belirgin özelliklerden biri, başın öne eğildiği ve gövdenin öne sarktığı o meşhur “zombi pozu”. Araştırmacılar, bu durumun merkezi sinir sisteminin baskılanması, kas kontrolünün azalması ve kişinin hala dengesini koruyabildiği uyanıklık ile uyku arasındaki o tuhaf durumdan kaynaklandığını belirtiyor.
Fentanil genellikle sokakta bir uyuşturucu olarak bilinse de, aslında anesteziyologlar tarafından tıbbi bir ilaç olarak da kullanılıyor. Doktorlar, ağır travma geçiren hastaların ağrılarını dindirmek ve cerrahi müdahalelerde, sıkı bir şekilde kontrol edilen hastane ortamlarında bu ilacı uyguluyor.
“Fentanilin opioid reseptörleri üzerinde etki göstermesinin yanı sıra, güçlü bir öfori de yarattığını” UMBALSM “Pirogov” hastanesi anesteziyoloğu ve Hava Acil Tıp Yardım Merkezi doktoru Dr. Darislav Nikolov açıklıyor.
Hastane koşullarında bu ilaç son derece hassas bir şekilde dozlanıyor; genellikle vücut ağırlığının her bir kilogramı için 1 ila 3 mikrogram arasında veriliyor. Ancak sokakta hiçbir dozda ne kadar madde bulunduğunu garanti etmek mümkün değil. Dr. Nikolov, “Fentanil en güçlü opioidlerden biridir. Yasa dışı laboratuvarlarda üretildiğinde, gerçek dozun ne olduğunu asla bilemezsiniz” diyor.
Dr. Nikolov, fentanilin beyin sapındaki solunum merkezini baskıladığını da sözlerine ekliyor. Bunun sonucunda solunum yavaşlıyor ve giderek etkisiz hale geliyor. “Yüksek dozlarda hastanın mutlaka sürekli gözetim altında tutulması gerekir, çünkü solunumu tamamen durabilir. Sadece üç dakikalık oksijensizlik bile beyinde geri dönüşü olmayan hasarlara yol açabilir” diye vurguluyor uzman isim.
Fentanili bu kadar ölümcül kılan nedenlerden biri de aşırı doz durumunda müdahale süresinin çok kısa olmasıdır. Etkisini tersine çevirebilen tek özel ilaç, antidot olan naloksandır. Sağlık Bakanlığı, bu ilacın tüm acil tıp yardım merkezlerinde mevcut olduğunu doğruluyor.
