62 yıl önce, 8 Eylül'de Bulgaristan, devlet hayatının en resmi anlarında çalınan ulusal marşına kavuştu. 1964 yılında Ulusal Meclis Başkanlığı'nın 534 sayılı Kararnamesi ile "Mila Rodino" (Sevgili Vatanım) üzerine kurulu yeni ulusal marş kabul edildi. Ancak bu eserin tarihi çok daha eskiye, fırtınalı 1885 yılına dayanıyor. O yıl, Viyana'dan dönen genç bir Bulgar, gönüllü olarak savaşa katılmak üzere yola çıkar ve yolculuk sırasında vatanı için bir şarkı besteler.
Savaş Alanına Giden Yolda
Eserin sahibi Tsvetan Radoslavov, 1863 yılında Sviştov'da dünyaya geldi. Öğretmen, filozof, müzisyen ve son derece geniş ilgi alanlarına sahip bir isimdi. 1885 sonbaharında Viyana'da öğrenciyken Sırp-Bulgar Savaşı patlak verdi. Genç Radoslavov, Avusturya'da kalmak yerine gönüllü olarak katılmak üzere Bulgaristan'a doğru yola çıktı.
"Gorda Stara Planina" (Koca Balkan Dağları) şarkısı, Avusturya bandıralı "Maria Theresa" gemisiyle yapılan bu yolculuk sırasında doğdu. Radoslavov hem sözleri hem de melodiyi kendisi yazdı. Müziğin, memleketi Sviştov bölgesinde bilinen bir horo dansından etkilendiği düşünülüyor.
Şarkının başlangıcı, nesiller boyu Bulgarların bugün de bildiği o kısım: Stara Planina, Tuna, Trakya ve Pirin dağlarının tasviri. Genç yazar, tek bir kısa kıtada Bulgar ulusal duygusunun neredeyse tüm coğrafyasını sığdırmayı başardı.
Radoslavov o sırada, savaşa giderken yolda yazdığı bu eserin bir gün devletin müzikal amblemi haline geleceğini muhtemelen tahmin bile edemezdi.
Şarkı Kendi Hayatına Başlıyor
"Gorda Stara Planina" zamanla popülerlik kazandı. 1905 yılında besteci Dobri Hristov eseri işleyerek koro için ilk aranjmanı yaptı. Daha sonra Boris Trichkov onu bilinen adıyla "Mila Rodino"yu taşıyan tam bir koro kompozisyonuna dönüştürdü.
Böylece askeri bir vatanseverlik şarkısı, henüz kimse onu resmi bir sembol yapmaya karar vermeden çok önce, yavaş yavaş toplumsal hayatın içine girdi.
Radoslavov'un kendisi bu anı göremedi. Eserinin marş olarak seçilmesinden 33 yıl önce, 1931 yılında hayatını kaybetti.
8 Eylül 1964 - Belirleyici Gün
"Mila Rodino"dan önce Bulgaristan birkaç farklı devlet marşı değiştirmişti. Kurtuluş'tan sonra en çok "Şumi Maritsa" benimsendi ve bu eser 1947 yılına kadar bu rolü üstlendi. Siyasi değişikliklerin ardından "Rodino nasha, zdravey" ve 1951 yılından itibaren de "Balgariya, mila strana na geroy" marşları kullanıldı.
1964 yılında iktidar, marşı yeniden değiştirme kararı aldı. Şair Georgi Dzhagarov'un önerisiyle Bulgar Komünist Partisi (BKP) Merkez Komitesi Politbürosu, "Mila Rodino"nun kullanımını görüştü. 8 Eylül'de Ulusal Meclis Başkanlığı, popüler vatanseverlik şarkısı temelinde yeni ulusal marşın müziğini ve sözlerini onaylayan 534 sayılı Kararnameyi yayımladı.
Tam bir gün sonra, 9 Eylül 1964'te yeni marş, devlet törenlerinde ilk kez resmi olarak çalındı. Ancak bu seçim tartışmasız olmadı.
Keskin Tartışmalar Yaşandı
Süreçte büyük Bulgar besteci Petko Staynov da yer alıyordu. Melodinin kökeni konusundaki bir anlaşmazlık nedeniyle eserin kabulüne karşı çıktı ve ardından komiteden uzaklaştırıldı.
Sonuçta siyasi karar galip geldi. Nihai versiyon için dönemin Bulgar kültüründeki en büyük isimlerinden bazıları görevlendirildi. Georgi Dzhagarov ve Dimitar Metodiev metni yeniden düzenlerken, Filip Kutev ve Aleksandar Raychev müzikal işleme ve orkestrasyonda yer aldı.
Ancak 1964'teki yeni marş, bugün bildiğimiz halinden biraz farklıydı.
Metne Moskova ve Parti Giriyor
Dönemin ruhuna uygun olarak, vatansever temele halk için canını feda edenleri, Sovyetler Birliği ile bağları ve BKP'nin öncü rolünü öven yeni kıtalar eklendi.
Böylece 1885'te bir gönüllü tarafından Bulgaristan'ın bağımsızlığını korumak için yazılan şarkı, komünist devletin ideolojik diliyle giydirildi. İşte bu eklemeler, daha sonra marşın en savunmasız kısmı haline gelecekti.
Yine de Radoslavov'un temeli korundu: Vatanın "yeryüzü cenneti" olarak adlandırıldığı ilk kıta ve nakarat.
1989 Sonrası Marş Yeniden Sorgulanıyor
Komünist rejimin çöküşü, ulusal semboller üzerindeki tartışmayı da beraberinde getirdi. Büyük Ulusal Meclis'te Bulgaristan'ın "Şumi Maritsa"ya dönmesi veya "Varvi, narode vazrodeni"yi seçmesi yönünde öneriler ortaya atıldı.
Ancak "Mila Rodino" hayatta kaldı.
Moskova ve parti hakkındaki ideolojik kıtalar çıkarıldı ve Tsvetan Radoslavov'a ile 1885 yılına dayanan o orijinal kısım korundu.
12 Temmuz 1991'de Yedinci Büyük Ulusal Meclis yeni Anayasa'yı kabul etti. 168. Madde kısa ve nettir: Bulgaristan Cumhuriyeti'nin ulusal marşı "Mila Rodino" şarkısıdır.
Şarkı Politikadan Daha Uzun Ömürlü Oldu
Marşın tarihindeki en ilginç dönüş belki de tam buradadır. "Mila Rodino" komünist iktidar tarafından devlet sembolü haline getirilmiş, hatta içine dönemin ideolojisi için yazılmış dizeler eklenmişti. Ancak rejim ortadan kaybolduğunda, şarkı onunla birlikte yok olmadı.
Bulgaristan sadece siyasi eklemeleri çıkardı ve şarkının eski vatansever çekirdeğine geri döndü.
Bu nedenle bugünkü marş, birbirinden tamamen farklı üç Bulgaristan'ı birbirine bağlıyor: 1885'in genç devleti, 1964'ün sosyalist cumhuriyeti ve 1991 sonrasının demokratik cumhuriyeti.
Ve her şey, savaşa giden ve dağlar, Tuna, Trakya ve Pirin için bir şarkı yazan 22 yaşındaki genç bir Bulgar ile başladı.
8 Eylül 1964'te bu şarkı marş oldu. 8 Eylül 2026'da "Mila Rodino" Bulgaristan'ın ulusal sembolü olarak 62. yılını kutluyor.
