İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Pazartesi günü yayımladığı yeni bir raporda, Bulgaristan'ın kömürden yavaş çıkışının tehlikeli hava kirliliğini körüklediği, yeni hava kalitesi kurallarını ihlal ettiği ve AB fonlarına erişimin kaybedilmesi riskini doğurduğu uyarısında bulundu.
'Kendi Evimde Tutuklu Gibiyim: Bulgaristan'da Zehirli Havayı Körükleyen Kömür' başlıklı rapor, güney Bulgaristan'daki Dimitrovgrad kasabasında endişe verici derecede yüksek hava kirliliği seviyelerini ortaya koyuyor.
HRW, 'Dimitrovgrad'daki Maritsa 3 tesisinin, şehirdeki SO2 seviyelerinin en güçlü belirleyicisi olduğunu tespit ettik' dedi. Maritsa 3'ün SO2 seviyelerinin yükseldiği dönemlerin ardından aralıklı olarak kapatılması ve düşük genel elektrik üretimi, Dimitrovgrad'ın mevcut (2008) SO2 standartlarına uyum sağlamasına katkıda bulunuyor.
Maritsa 3, Bulgaristan'ın en eski kömür santrallerinden biri. Tehlikeli hava kirleticileri, özellikle çocuklar olmak üzere yerel sakinlerin sağlığına zarar veren kötü hava kalitesine katkıda bulunuyor. Bölgedeki çocukların solunum hastalıklarına yakalanma olasılığı, yakın şehirlerde yaşayanlara göre çok daha yüksek.
HRW raporu, Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) tarafından 2024 yılında yapılan ve Bulgaristan'daki kömür santrallerinden kaynaklanan hava kirliliğinin yılda 333 ek ölüme yol açtığını tahmin eden bir çalışmayı hatırlatıyor.
Bulgaristan'daki kirliliğin önemli bir kısmı, yüksek oranda kirletici linyit kömürü yakan ve kükürt dioksit, azot oksitler ve partikül madde gibi zehirli emisyonlar salan ülkedeki 10 kömürle çalışan elektrik santralinden kaynaklanıyor. Revize edilen AB Ortam Hava Kalitesi Direktifi kapsamında Bulgaristan, Aralık 2026'ya kadar hava kalitesi standartlarını güçlendirmek ve 2030'a kadar tam uyum sağlamak zorunda.
Raporda, hükümetin 2023 yılında kömürden çıkış tarihini 2038'e ertelediği ve Çek Cumhuriyeti ile Romanya gibi kömüre bağımlı diğer Avrupa Birliği ülkelerinin daha iddialı takvimlerinden saptığı belirtiliyor.
HRW, Bulgaristan'a elektrik üretiminde kömüre olan ağır bağımlılığını sona erdirmesi, kömürden çıkışı geciktirme kararını tersine çevirmesi, 2030 son tarihine uyması ve yenilenebilir enerjiye dayalı bir ekonomiye geçişi sağlaması çağrısında bulunuyor.
Termik santral, 2021 ve 2022'de hava kirliliği endişeleri nedeniyle kapatıldı ve bu durum personelinin protestolarına yol açtı. Kapatma, Avrupa mevzuatına uygun olarak gereklilikleri güçlendiren güncellenmiş bir iznin verilmesinin ardından o yılın Haziran ayında askıya alındı; santral daha sonra tekrar kapatıldı ancak Ocak 2023'te yeniden açıldı.
Bulgaristan'da hava kirliliği uzun süredir tartışma ve protesto konusu. Bu yılın başında aktivistler, sorunun boyutunu olduğundan az gösteren veriler nedeniyle zayıf izlemeyi suçlamıştı. Tuna Nehri kıyısındaki büyük şehir Rusçuk (Ruse) sakinleri yıllardır kirliliğe karşı protesto düzenlerken, başkent Sofya ve ikinci büyük şehir Filibe (Plovdiv) de uzun süredir bazen yoğun şehir trafiğine bağlanan ince partikül madde konsantrasyonlarıyla mücadele ediyor.
