Bağımsız finans danışmanı Stoyne Vasilev'in sosyal medyada sorduğu "İpotek kredinizin faizi iki katına çıkarsa ne yaparsınız?" sorusu onlarca yorum aldı. Paylaşımın altında insanlar hem ipotek kredileriyle ilgili kişisel deneyimlerini hem de böyle bir durumda baş etme senaryolarını paylaştı.
En detaylı yorumlardan biri üç ana olasılığı sıralıyordu: Daha yüksek taksiti ödemeye devam etmek, krediyi yeniden müzakere etmek ya da krediyi ödeyemez duruma düşmek. Bir kullanıcı şöyle yazdı: "Üç seçenek var: iflas edersin, dişini sıkıp yeni ve çok daha yüksek aylık taksidi ödersin ya da kredini başka bir bankayla yeniden müzakere edersin veya kredi vadesini uzatırsın." Aynı kullanıcı, 2008 sonrası krizde bazı borçluların konutlarının piyasa değerinin kredi bakiyesinden düşük olduğu durumu da hatırlattı.
Bazı yorumlar önemli bir ayrıntıya dikkat çekti: Faiz oranının iki katına çıkması, otomatik olarak aylık taksitin de iki katına çıkması anlamına gelmiyor. Bir kullanıcı "Faiz iki katına çıkarsa taksit iki katına çıkmaz" derken, bir başkası örnek verdi: "%2'den %4'e sıçramada taksit 850 avrodan yaklaşık 1100 avroya çıkabilir ki bu yaklaşık %30 artış demektir. Herkesin böyle bir tampon öngörmüş olması gerekir."
Bazıları en mantıklı hamlenin yeniden müzakere olduğunu belirtti. Tartışmaya katılan bir kişi, "İpoteklerin ortalama ömrü yaklaşık beş yıldır. Sonrasında birçok kişi erken kapatıyor ya da yeniden müzakere ediyor. Tüm bankalar faizleri yükseltirse, büyük olasılıkla aylık taksidi makul tutmak için kredi vadesi uzatılır" görüşünü paylaştı.
Başka bir kullanıcı ise önce rakip bir bankada daha iyi koşullar arayacağını söyledi: "Kredimi daha avantajlı koşullarla başka bir bankaya devrederim. Pes edemem."
Bazıları durumun, vadesinin ikinci yarısına girmiş krediler için o kadar dramatik olmayacağını düşünüyor. Bir yorumda "Vadenin yarısından fazlası geçtikten sonra taksitte çok daha az faiz bulunur. İpoteği çok yakın zamanda çekmediysen o kadar sıkışmazsın" denildi.
Hiç banka finansmanı kullanmayanların yorumları da eksik değildi. Bir kadın "İpotek kredisi kullanmıyorum. Son on yıldır hiçbir kredim yok" diye paylaştı.
Oldukça esprili tepkiler de vardı: "Sessizce ağlar ve öderim." "Karımı satılığa çıkarırım!" "OnlyFans açıyorum." "Amuda kalkarım."
Bazıları konuyu daha ciddi ele alarak kitlesel faiz artışının olası sonuçları konusunda uyardı. Tartışmaya katılan biri şu öngörüde bulundu: "Kredisi olan çoğu kişi taksitlerde boğulmaya başlayacak ve borç sarmalına girecek. Ardından takipteki krediler artacak, bankalar da icra yoluyla teminatları satmaya başlayacak."
Bir başka yorumcu böyle bir durumda profesyonel danışmanlık alacağını söyledi: "Bir kredi danışmanına ve avukata danışırım. Bay Ganyo'nun her şeyden anladığını duydum ama nedense ona güvenemiyorum."
Tartışma, çoğu kişinin yeniden müzakereye veya daha yüksek taksitlere güvense de ipotek kredileri konusunun hassas olmaya devam ettiğini gösterdi. 15 yılı aşkın süre önceki krizin anısı, birçok borçlunun faiz artışı riskine bakışını etkilemeye devam ediyor.
Bulgaristan'da ipotek kredisi faizleri nispeten düşük ve istikrarlı seyrediyor. Bankaya ve borçlunun bireysel profiline bağlı olarak ortalama %2,30 ile %3,50 arasında değişiyor. Tüm ücret ve sigortaları içeren yıllık maliyet oranı (YMO) ise genellikle %2,60 ile %3,80 aralığında bulunuyor.
