Filibe'de en tartışmalı ulaşım önlemlerinden biri 1 Ekim'de yürürlüğe giriyor. Eski ve daha fazla kirleten otomobiller, yılda yedi ay boyunca şehrin merkezine serbestçe giremeyecek. Belediye yasağı temiz hava ihtiyacıyla gerekçelendiriyor ancak uygulama karşısında ciddi bir rahatsızlık birikiyor; daha yeni bir araç alamayan sürücülerden, eski minibüsün geçim kaynağı olduğu küçük işletmelere kadar geniş bir kesim tepki gösteriyor.
Yedi ay sürecek yasak her yıl uygulanacak. Kendi adıyla anılan “Küçük halka” olarak bilinen düzenleme 1 Ekim'den 30 Nisan'a kadar sürecek ve “Ruski”, “Tsar Boris III Obedinitel”, “Hristo Botev” ve “Şesti septemvri” bulvarları arasında kalan merkezi kentsel alanı kapsayacak. Bölgenin sınırını çizen bulvarların kendisi kısıtlamaya dahil olmayacak, araçlar bu güzergahlarda seyredebilecek.
Yasak birinci ve ikinci ekolojik grup motorlu taşıtları kapsıyor. Genel olarak 90'ların sonuna kadar üretilmiş benzinli araçlar ve ilk kaydı 2007'ye kadar olan dizel otomobiller etkileniyor; belirleyici olan üretim yılı değil, teknik muayenede tespit edilen ekolojik grup.
Uygulama Sofya'daki benzer mevsimsel yasağa göre bir ay daha uzun sürecek. Filibe planlarında 2028'den itibaren kısıtlamaların şehrin çok daha geniş bir alanını kapsaması öngörülüyor.
Sosyal tartışma tam da burada başlıyor. 20 yıl ve daha eski araç kullananların önemli bir bölümü bunu tercih ettiği için değil, ekonomik zorunluluktan yapıyor. Düşük gelirli hanelerde araç çoğu kez eski kalıyor çünkü yenisi mali olarak karşılanamıyor.
Proycho Kunchev örneğin kısıtlamadan etkilenen 23 yıllık bir araç kullanıyor. Nova Televizyon'a yaptığı açıklamada “Az insan bunu değiştirebilecek durumda. Merkeze taksiyle gitmeyi, araç için kredi çekmeye tercih ederim” dedi. Ona göre aracı teknik olarak sağlam ve görevini sorunsuz yerine getiriyor.
Küçük işletme tarafında durum benzer. Dograma taşıma işi yapan Panço, 25 yıllık bir minibüs kullanıyor ve firmanın aracı hemen değiştirecek kaynağı olmadığını söylüyor. Merkezde çalışabilmek için artık kiralık araç kullanmak zorunda kalıyor. “Buna hazır değiliz. Hiçbir şekilde hazır değiliz. Bulgar, tüm değişimlerden sonra, her şeyden sonra çok fakir” diye konuştu. Bu tür örnekler eleştirmenlere, çevresel tedbirin aynı zamanda bir mali bariyere dönüşebileceği argümanını veriyor; daha varlıklı olan araç değiştirirken daha yoksul olan belirli bir şehir bölgesine erişimini kaybediyor.
Hava gerçekten temizlenecek mi sorusu diğer büyük tartışma konusu. Filibe'nin uzun yıllardır hava kalitesi ve ince toz partikülleri sorunu var ve karayolu taşımacılığı kirlenmenin kaynaklarından biri. Bununla birlikte katı yakıtla ısınma, sanayi, inşaat ve diğer kaynaklar da etkili.
“Plovdiv na grazhdani” derneğinin başkanı avukat Atanas Kostov kuşkucular arasında. Ona göre nispeten küçük bir merkez bölgesinde araçları kısıtlamak, trafiği çevresine kaydırmaktan öte kirliliği ortadan kaldırmayabilir. “İster halkanın içinde ister dışında olsun, şehir aynı şehir” diye belirtti Kostov. Araçlar bölgeyi dolaşmaya başlarsa üretilen emisyonlar kaybolmayacak ve bir kısmı yine merkeze ulaşacak.
Önlem karşıtları bir başka rahatsız edici soruyu da gündeme getiriyor: Kirlilik katı yakıt yakımı, atıklar, eski otobüsler ve diğer kaynaklardan da geliyorken neden ilk olarak özel otomobiller hedef alınıyor. Bu nedenle tartışma artık sadece hava kirliliğiyle sınırlı değil, iyileştirme yükünün adil dağıtılıp dağıtılmadığıyla da ilgili.
Belediyenin pozisyonu farklı. Çevre konularından sorumlu başkan yardımcısı Ivan Stoyanov, düşük emisyonlu bölgenin ince toz partikülleri ve azot dioksiti azaltmaya yönelik tedbirlerin parçası olduğunu vurguladı ve hem kirliliğin hem de merkezdeki araç baskısının sınırlandırılması gerektiğini kaydetti.
İstisnalar var. Bölgede yaşayan, kiracı olan ve şartları sağlayan hane üyeleri, ekolojik grubuna bakılmaksızın konut başına bir araç için izin alabiliyor. Özel rejimli araçlar, belirli toplu taşıma ve sosyal hizmet araçları ile kayıtlı tarihi araçlar da istisna kapsamında.
Buna rağmen bölge dışında yaşayan ancak merkezde çalışan, müşteri gören ya da günlük işi merkezde olan kişiler için eski araç sorunu sürüyor. Bu grup değişimin etkisini en güçlü hissedecek kesim olacak.
Kontrolün başlaması da sorunla başlıyor. Otomatik denetim sistemi yasağın başlangıcında hazır olmayacak. Kameralar ve yazılım için açılan ihale itiraza uğradığı için ilk haftalarda kontrolleri “Parkirane i repatriirane” belediye şirketinin görevlileri yapacak.
Görevliler mobil cihazlarıyla bölgede bulunan araçların ekolojik grubunu kontrol edebilecek. Belediye daha yumuşak bir başlangıç vaat ediyor; ilk dönemde tespit edilen ihlal araç sahipleri aranarak uyarılacak ve artık araçla halkanın içine giremeyeceği bildirilecek.
Bu durum yeni bir eleştiri nedeni oluşturuyor. Binlerce sürücüyü ilgilendiren bir yasak için ilk günden hazır olmayan otomatik sistem, denetimin ne kadar eşit ve etkin uygulanabileceği sorusunu gündeme getiriyor.
