Ocak-nisan döneminde ince toz partikülü aşım günlerinde yüzde 88’in üzerinde düşüş kaydedildi.
14 futbol sahası büyüklüğünde alana yeni ağaç ve çalı dikiliyor.
Sofya Belediyesi, şehirde daha temiz hava solunması için bir dizi önlem alıyor. Eski odun ve kömür sobalarının ücretsiz olarak ekolojik cihazlarla değiştirilmesi, kirletici araçlar için düşük emisyonlu bölge uygulaması ve ağaç-çalı dikimi bu önlemlerin sadece bir kısmı.
Başkent, bulunduğu kapalı havza nedeniyle kışın sıcaklık inversiyonlarına, düşük rüzgar hızına ve yüksek neme açık. Bu koşullar kirleticilerin yer seviyesinde birikmesine yol açıyor.
Belediye Başkanı Vasil Terziev, “Coğrafyamızı değiştiremeyiz. Bu yüzden stratejimiz, ısınma, ulaşım, şehir tozu ve yeşil altyapıya yönelik önlemlerle emisyonları kaynağında azaltmak” diyor.
Kışın havayı en çok kirleten kaynaklardan biri evsel ısınma. Belediye şimdiye kadar 21 binden fazla eski odun ve kömür sobasını daha temiz alternatiflerle değiştirdi. Bu uygulama yılda yaklaşık 219 ton emisyonun önüne geçiyor. Ay sonunda programın yeni etabına başlanacak ve 10 bin hane daha desteklenecek. Bu adım, Sofya’da 1 Ocak 2029’dan itibaren katı yakıtla ısınmanın tamamen yasaklanmasına yönelik hazırlığın parçası.
Yol ve inşaat tozuyla mücadele kapsamında kentteki 145 “çamurlu nokta” iyileştirildi. “Temiz Hava İçin Yeşil Önlemler” projesiyle 14 futbol sahası büyüklüğünde alana ağaç ve çalı dikilecek. Bankya yakınında 7 bin karaçam yeni bir yeşil kuşak oluşturacak.
Başkent Müfettişliği inşaat sahalarındaki denetimi sıklaştırdı. Müfettişler artık vücut kamerasıyla çalışıyor ve yılın ilk yarısına kadar 3 bin 291 denetim yapıldı, 1 bin 119 tutanak düzenlendi.
“Sofya havasını temizleyecek tek bir önlem yok. Temiz hava tek büyük bir kararla değil, bazıları popüler bazıları zor olan birçok kararın aynı yönde ilerlemesiyle oluşuyor. Isınma, ulaşım, inşaat ve şehir tozu gibi temel kirletici kaynaklarda eş zamanlı ve yıl yıl tutarlı çalışmak gerekiyor” diyor kent başkanı.
Sofya, hem araçlar hem de evsel ısınma için düşük emisyonlu bölge uygulayan Güneydoğu Avrupa’nın ilk kenti olmaktan gurur duyuyor.
Otomobil trafiği şehirde azot dioksitin başlıca kaynağı. Euro 3 ve Euro 4 standardındaki daha eski dizel araçlar trafiğin yalnızca yüzde 25’ini oluşturuyor ancak ulaşım kaynaklı azot oksit emisyonlarının yüzde 74’ünden ve ilgili ince partikül emisyonlarının yüzde 86’sından sorumlu. Bu nedenle Aralık 2023’te Sofya’da ilk kez düşük emisyonlu bölge uygulamaya kondu. Uygulama küçük ringde kirletici araçların girişini yasaklıyor. Aralık 2025’te yasak daha geniş bir alana yayıldı. Son sezonda küçük ringde ihlaller yüzde 42 azaldı, azot dioksit ortalaması ise bir önceki kışa göre yüzde 13 düştü.
Terziev, “Sonuçlar düşük emisyonlu bölgenin işlediğini gösteriyor. Kirliliği azaltıyor, daha temiz hava sağlıyor ve sonuçta Sofya halkının sağlığını koruyor. Bu bize hem güven hem de sorumluluk veriyor. Amacımız karayolu taşımacılığında yıl boyu uygulanan düşük emisyonlu bölgeye gitmek. Bu geçişin nasıl yapılacağı, hedefin kendisi kadar önemli” diyor.
“Temiz hava politikası, insanların geçişi günlük yaşamlarını aşırı pahalı veya gereksiz yere zor hissettiriyorsa başarılı olamaz” uyarısını yapan başkan, bir sonraki etabın hem daha temiz hava hem de sosyal açıdan tolere edilebilir olmasını planladıklarını belirtiyor.
“Bu, değişikliklerin kademeli olarak ve yeterince erken duyurulması ve aynı zamanda erişilebilir ve güvenilir toplu taşıma ile kişisel araç alternatifi yatırımlarının sürdürülmesi anlamına geliyor. Benim için adil yeşil geçiş tam olarak bu: hedefe iddialı olmak ama insanların oraya nasıl ulaşacağı konusunda dikkatli olmak. Her ciddi temiz hava önlemi birilerinin günlük yaşamında bir şey değiştirmesini gerektirir. Belediye başkanının görevi sadece bugün popüler olan kararları seçmek değil, yarın insanların yaşayacağı kente dair sorumluluk almaktır” diyen Terziev ekliyor: “Popüler olmayan bir karar için siyasi eleştiriyi göze almaya hazırım. Sağlığı siyasi konfor uğruna tehlikeye atmaya hazırım değil.”
Farklı verilere göre Sofya’da hava kirliliği her yıl 1.400 ila 3.000 erken ölüme yol açıyor. Bu yıl ocak-nisan döneminde ince partikül aşımı görülen gün sayısı 12 olarak kayıtlara geçti. Aynı dönemde geçen yıl bu sayı 118 gündü. Bu yüzde 88’in üzerinde bir düşüş anlamına geliyor.
Kent başkanı, “Halk desteği kazanmak için insanlara en iyisini bildiğinizi söylemekle değil, sorunu dürüstçe anlatmak, verileri şeffaf paylaşmak ve çözümün maliyetini adil dağıtmakla kazanılır. Bir aileden tüm şehir için odun veya kömürle ısınmayı bırakmasını istiyorsak, alternatifini karşılayabilmesi için yardım etme sorumluluğumuz var. Bu yüzden Sofya, koşulları uyan hanelerin eski ısıtma cihazlarının değiştirilmesi maliyetinin yüzde 100’ünü karşılıyor. İnsanlar kendilerine ortak gibi değil de sorun gibi davranıldığında değişimi daha kolay kabul ediyor” görüşünde.
Düşük emisyonlu bölgenin verileri Sofyalıların davranışında değişim gösteriyor. Küçük ringe giren en kirletici araçların günlük sayısı yaklaşık 20 binden biraz 2 binin üzerine geriledi. Son bir yılda toplam ihlal sayısı yüzde 42 azaldı.
“Yeryüzü İçin” derneğinin Breathe Cities desteğiyle yaptığı verilere göre 2024/2025 kış sezonunda küçük ringde azot dioksit seviyeleri bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10’un üzerinde azaldı.
“Bu rakamların hiçbiri Sofya’nın hava kirliliği sorununu çözdüğü anlamına gelmiyor. Ama bize önemli bir şey söylüyor: önlemler işe yarıyor ve bu bize devam etme sorumluluğu veriyor. Belediye başkanının görevi her zor karardan kaçınmak değil, neden gerekli olduğunu açıklamak, yükün çok ağır olduğunu söyleyenleri dinlemek, yaklaşımı daha iyi bir yol varsa düzeltmek ve yine de ilerlemektir. Temiz hava bir ekoloji istatistiği değil, insanların ne kadar uzun ve ne kadar iyi yaşadığıyla ilgili bir meseledir” diyor Terziev.
