Bulgaristan hükümeti, engelli maaşlarının daha sıkı denetim altına alınmasını öngören bir düzenleme hazırlıyor. 2026 yılı Devlet Sosyal Güvenlik Bütçesi taslağına eklenen değişiklikler, yetersiz gerekçeyle ya da şüpheli tıbbi belgelere dayanarak maaş bağlanmasını engellemeyi hedefliyor.
En kritik değişikliklerden biri, Ulusal Sosyal Güvenlik Kurumu'na bağlı bölgesel sağlık komisyonlarının, engelli maaşı başvurularını değerlendirirken vatandaşların elektronik sağlık dosyalarına doğrudan erişebilmesi. Bunun sebebi, TELK ve NELK'in uzman kararlarının temelini oluşturan birincil tıbbi belgelerin bu dosyalarda saklanıyor olması. Bu belgeler; kalıcı iş göremezlik oranının, maluliyet tarihinin ve engellilik süresinin belirlenmesinde kullanılıyor.
Yüzde 50 veya daha fazla kalıcı iş göremezlik tespit eden TELK uzman kararı, engelli maaşına hak kazandıran belge niteliği taşıyor. Bu nedenle, kararın dayanağından şüphe duyulması halinde NOİ sağlık komisyonlarının tıbbi verileri daha kapsamlı inceleyebilmesi gerekiyor.
Halihazırda Sosyal Güvenlik Kanunu, NOİ bölge müdürlüğündeki sağlık komisyonu başkanına, bir TELK kararının yasallığından şüphelenmesi durumunda itiraz etme hakkı tanıyor. Ancak bu değerlendirmeyi yapabilmek için Ulusal Sağlık Bilgi Sistemi'nde saklanan birincil tıbbi belgelere erişim gerekiyor.
Önerilen değişikliklerle sürecin daha hızlı ve hassas işlemesi hedefleniyor. Böylece NOİ, engelli maaşı bağlanmadan önce veya sonradan ortaya çıkan şüphelerde TELK kararlarının yasal şartlara uygunluğunu denetleyebilecek.
Bir diğer önemli önlem ise şu: Bir ceza soruşturması kapsamında TELK kararının sahte veya tahrif edilmiş belgelere dayandığı tespit edilirse, NOİ kararı yeniden değerlendirilmek üzere geri gönderebilecek. Bu işlem, uzman kararının geçerlilik süresi dolmamış olması ve güncel tıbbi belgelerin istenmesi koşuluyla yapılabilecek.
Düzenlemeler, emekli maaşlarındaki sürekli artışın gölgesinde geliyor. DOO bütçe taslağına göre, 2026 yılında ortalama emekli maaşının 543,46 avroya ulaşması bekleniyor.
1 Temmuz itibarıyla, 2025 sonuna kadar bağlanan maaşlar 'İsviçre formülü' olarak bilinen yöntemle yüzde 7,8 oranında güncellendi. Tam sigorta süresine sahip olanlar için asgari emekli maaşı 322,37 avrodan 347,51 avroya yükseltildi. Bir veya daha fazla maaşın azami tutarı ise 1.738,40 avro olarak kaldı.
2026 yılında tüm emekli maaşları ve ek ödemeler için 13,5 milyar avro ayrıldı. Bu rakam, 2025 bütçesine göre yaklaşık 1,18 milyar avroluk bir artış anlamına geliyor.
Bütçe gerekçesinde ayrıca emekli sayısının artmasının beklendiği belirtiliyor. Bunun nedenleri arasında fiili sigorta süresinin sayılmasına ilişkin kurallardaki değişiklikler ve birden fazla engeli bulunan kişilerde kalıcı iş göremezlik oranının belirlenmesinde kullanılan yeni yöntem gösteriliyor.
Başka bir deyişle, birden fazla hastalığı olan kişilerde değerlendirme artık yalnızca ana engellilik durumuna değil, diğer rahatsızlıkların bir kısmına da bakılarak yapılabiliyor. Bu durum, kişinin yüzde 50 veya daha fazla kalıcı iş göremezlik oranına ulaştığı, yani engelli maaşına hak kazandığı vaka sayısını artırıyor.
Önerilen önlemler, engelli maaşlarının otomatik olarak kesilmesi anlamına gelmiyor. NOİ'ye şüpheli durumlarda denetim yapma ve usulsüzlük verilerine müdahale etme konusunda daha fazla yetki veriyor. Amaç, kaynakların gerçekten hak sahibi olan kişilere ulaşmasını sağlamak ve haksız ödemeleri sınırlandırmak.
