90 yıl önce New York Times'ın Moskova muhabiri Walter Duranty, Amerikan gazeteciliğinin en prestijli ödülü Pulitzer'i, SSCB'de kıtlık olmadığına dair haberleriyle kazandı. Duranty, geniş bir Moskova dairesinde yaşıyor, şoförlü bir arabası vardı ve Stalin'le görüşme imkânına sahipti. Gerçeği ortaya çıkaran ise genç İngiliz gazeteci Gareth Jones oldu. Jones, Ukrayna köylerini yürüyerek dolaştı ve günlüğüne şunları yazdı: 'Ekmek yok. Birçok kişi ölüyor.'
Duranty'nin yanıtı, 31 Mart 1933'te New York Times'ta yayımlandı ve başlığı gazetecilik tarihine geçti: 'Ruslar aç, ama açlıktan ölmüyorlar.' Aynı makalenin alt başlığı ise şunu itiraf ediyordu: 'Yetersiz beslenmeden kaynaklanan hastalıklara bağlı ölüm oranı yüksek.' İnkâr başlıktaydı, gerçek ise altında küçük puntolarla yazılıydı.
Duranty, ücretli bir ajan değildi. Buna gerek de yoktu. Konfor, ayrıcalıklı erişim ve yalnızca gösterilenleri görme lüksü yeterliydi. En tehlikeli propaganda, seçici gerçeklerle, çok şeyin örtbas edilmesiyle ve çok şeyin görmezden gelinmesiyle başlar.
Bu hafta 'Moskova tanığı' formatı Bulgaristan ekranlarında en ikna edici haliyle yeniden ortaya çıktı: Gözleriyle gördüklerini dürüstçe anlatan bir kişi. Anlattıklarının büyük bir kısmı doğru. Moskova temiz bir şehir, metro etkileyici, tanığın orada kurduğu okul örnek görünüyor. Ne yazık ki bizde böyle örnekler nadiren görülüyor. Duranty de dairesi hakkında yalan söylememişti.
Sorun, tanığın gördüklerinde değil. Sorun, kameranın dışında kalanlarda.
Tanık, tabeladaki fiyatın pompadaki yakıt anlamına gelmediğini görmüyor. Şu anda birçok Rus bölgesinde benzin kuponla satılıyor, Moskova'da bile kuyruklar var ve karaborsada litre fiyatı birkaç günde çarpıcı biçimde arttı. Kıtlık, Ukrayna insansız hava araçlarının büyük rafinerileri devre dışı bırakmasının ardından Putin tarafından bizzat kabul edildi.
Tanık, ucuz ısınmanın başka bir yerde ödendiğini görmüyor. Rusya bütçesinin yüzde 38'i ordu ve güvenlik birimlerine gidiyor, vergiler 'savunma ve güvenliğin finansmanı' resmî gerekçesiyle artırılıyor ve sivil ekonomi büyümeyi durdurdu.
Ve tanık, bu ülkede savaşa 'savaş' diyen bir yayına yıllarca hapis cezası verildiğini görmüyor.
Rusya, bizden sonra da komşumuz olmaya devam edecek. İşte tam da bu yüzden onu olduğu gibi görmek zorundayız. Ortak dil, vitrinle değil, gerçeklikle bulunur.
