Araştırmalar, zihinsel sağlığı koruyan bilişsel uygulamalar arasında en faydalısının yabancı dil öğrenmek olduğunu gösteriyor. Uzman, kitap okumanın, bulmaca ve sudoku çözmenin de oldukça yararlı olduğunu ekliyor.
22 Temmuz Dünya Beyin Günü, nörolojik hastalıkların önlenmesi hakkında konuşmak için bir fırsat daha sunuyor. Bu vesileyle Sofiamed Hastanesi'nden nörolog Dr. Yulian Tsvetanov ile konuştuk.
- Dr. Tsvetanov, hastaların en sık hangi şikayetlerle nöroloğa başvurduğunu ve hangilerinin asla hafife alınmaması gerektiğini anlatır mısınız?
- Hastaları nöroloğa getiren belirtiler oldukça çeşitlidir. En sık karşılaştıklarımız arasında boyun ve bel ağrıları, uzuvlarda uyuşma, baş ağrısı, baş dönmesi, titreme; ayrıca bayılma nöbetleri, güçsüzlük gelişimi, yürüyüşte değişiklikler ve yürüme güçlüğü, uyku bozuklukları gibi daha ciddi şikayetler yer alıyor.
- Baş ağrısı en yaygın şikayetlerden biri. Ne zaman zararsızdır ve ne zaman ciddi bir hastalığın işareti olabilir?
- Baş ağrısı gerçekten de hastaların bize başvurmasına neden olan en sık şikayetlerden biridir. Nedenleri çok çeşitli olabilir; yüksek tansiyon, uykusuzluk, boyun ağrıları daha sık görülen nedenler arasındadır. Genellikle baş ağrısı sağlığımızı tehdit eden bir durum değildir ancak daha ciddi bir sorunun belirtisi de olabilir. Normalde baş ağrısı çekmeyen bir kişide sık sık baş ağrısı görülmesi, aniden çok şiddetli bir baş ağrısının ortaya çıkması -ki hastalar bunu genellikle bir darbe olarak tanımlar- veya görme bozukluğu, baş dönmesi, mide bulantısı, ışığa hassasiyet, uzuvlarda güçsüzlük gibi başka belirtilerle birlikte seyreden baş ağrısı durumlarında mutlaka bir uzmana danışılmalıdır. Bu durumlar daha ciddi bir sorunun işareti olabilir.
- Sersemlik ve baş dönmesi hastaları sık sık endişelendiriyor. Bu iki durum arasındaki fark nedir ve arkalarında hangi hastalıklar yatabilir?
- Bunlar da sık görülen şikayetlerdir ve tıpkı baş ağrısı gibi oldukça spesifik olmayan belirtilerdir. Birçok nedeni olabilir: düşük veya yüksek tansiyon, düşük kan şekeri, enfeksiyonlar, özellikle çok virajlı yolculuklarda ortaya çıkabilir. Genel olarak sersemlik ve baş dönmesi arasında net bir sınır yoktur ve hasta genellikle aynı durumu bu iki terimden biriyle tanımlar.
Baş dönmesi aniden ortaya çıkan, sıklıkla vücut ve baş pozisyonu değişikliğiyle tetiklenen ve mide bulantısının eşlik ettiği bir durumdur. Genellikle vestibüler sistemin aşırı yüklenmesiyle ilişkilidir. Sersemlik ise daha çok kronik bir durumdur. Özellikle yaşlı hastalarda sık görülür ve daha çok kan dolaşımındaki yaşa bağlı değişikliklerle ilgilidir. Her iki durum da iskemik beyin felci gibi daha ciddi bir tanının belirtisi olabilir, bu nedenle hastaların bir uzmana muayene olması önemlidir.
- Son yıllarda hangi nörolojik hastalıklar daha sık görülüyor? Bu hastalıkların daha genç yaşlarda da ortaya çıkma eğilimi gözlemliyor musunuz?
- Nörolojik hastalıkların kesinlikle daha sık görüldüğünü söyleyebilirim, özellikle gençlerde boyun ve bel ağrısı sorunlarına sık rastlanıyor. Bunun nedeni, modern yaşam tarzının bir parçası olan hareketsizliktir. Ne yazık ki şunu da belirtmeliyim ki Bulgaristan, iskemik beyin felci sıklığında ilk sıralarda yer almaya devam ediyor. Bunun nedeni hem sağlıksız yaşam tarzı hem de yetersiz koruyucu hekimliktir.
- Modern yaşam tarzı - kronik stres, uyku eksikliği, hareketsiz günlük yaşam ve ekran başında aşırı zaman geçirme - beyin sağlığını ne ölçüde etkiliyor?
- Hareketsizliğin boyun, bel ve sırt ağrılarının başlıca nedenlerinden biri olduğundan bahsetmiştim. Ancak hareket, kalbin ve akciğerlerin iyi çalışması için de gereklidir; böylece iç salgı bezleri daha iyi çalışır, metabolizma iyileşir ve bağışıklık sistemimiz güçlenir. İnsan vücudunda her şey birbiriyle bağlantılıdır. Kaliteli uyku da kilit öneme sahiptir. Tüm onarıcı süreçler en verimli şekilde uyku sırasında gerçekleşir. Elbette sağlıklı beslenmeyi de unutmamalıyım. Tüm doktorların sık sık bahsettiği bir diğer zorunlu faktördür bu.
- Beynimizi mümkün olduğunca uzun süre sağlıklı tutmaya hangi alışkanlıkların kanıtlanmış faydası var?
- Kendimi tekrar etmek zorunda kalacağım ama sağlıklı uyku - en az 6 saat, sık sık bölünmeden - önemli bir faktördür. Sağlıklı beslenme, özellikle Omega grubu çoklu doymamış yağ asitleri açısından zengin, daha çok haşlanmış ve fırınlanmış yiyeceklere, deniz ürünlerine, daha fazla meyve, sebze ve kuruyemişe ağırlık veren Akdeniz tipi diyet önerilmektedir. Hareketin varlığı da kilit öneme sahiptir; ayrıca daha önce tanı konmuş hastalıkları olan kişilerde bu hastalıkların kontrolü ve takibi de önemlidir - arteriyel hipertansiyon, aritmi ve dislipidemi gibi. Beyin sağlığı için kitap okumak, bulmaca ve sudoku çözmek gibi zihin egzersizleri de önemlidir. Araştırmalar, bilişsel uygulamalar arasında en faydalısının yabancı dil öğrenmek olduğunu gösteriyor.
- Pratiğinizde beyin ve nörolojik hastalıklarla ilgili en sık karşılaştığınız mitler nelerdir?
- Hastaların anlayışlarında oldukça fazla yanılgı ve hata var, ancak bunlar daha çok bilgi eksikliğinden kaynaklanıyor. Genellikle hafif durumlar felç geçirmekle karıştırılıyor. Felç gerçekten ciddi bir durumdur ve bazen bir sağlık çalışanı için bile ayırt etmesi zor olabilir; bu nedenle şüphe durumunda hastanın veya yakınlarının bir uzmana başvurması her zaman daha iyidir. Herkese sağlıklarına daha fazla dikkat etmelerini, daha sağlıklı yaşamaya çalışmalarını ve belirtileri konusunda şüpheleri varsa doktorlara sormaktan çekinmemelerini tavsiye ederim.
