Sözleşmeler 10 ila 35 yıl süreyle yapılacak; düşük kalite ve yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde feshedilecek.
Devlet, daha iyi bir ekonomik ve finansal verimlilik sağlayacağı ve kamu yararını gözeteceği durumlarda altyapı inşası için özel yatırımcılarla sözleşme imzalayabilecek. Bu ortaklığın süresi en az 10, en fazla 35 yıl olabilecek.
Kamu-özel ortaklıklarının yürütülmesine ilişkin kurallar, Ekonomi Bakanlığı tarafından kamuoyunun görüşüne sunulan yepyeni bir yasada yer alıyor. Başbakan Rumen Radev ve Ekonomi Bakanı Aleksandır Pulev tarafından temel önceliklerden biri olarak belirlenen bu iş birliği modeli, özellikle büyük altyapı projelerinin daha hızlı hayata geçirilmesini hedefliyor. Hükümet programında ise yeni Çerno More ve Rila otoyolları, Petrohan altından geçecek tünelli hızlı yol, Trakya otoyolunun genişletilmesi ve Veliko Tırnovo - Makaza koridoru projeleri açıkça sıralanmış durumda.
Önümüzdeki yıldan itibaren özel emeklilik şirketleri de altyapı projelerine yatırım yapabilecek.
Yasa tasarısının gerekçesinde, Bulgaristan'daki kamu-özel ortaklığı gelişiminin birçok Avrupa ülkesinin gerisinde kaldığı ve bu durumun özel yatırımları çekme ile kamu hizmetlerinin daha etkin sunulması imkanlarını kısıtladığı belirtiliyor. Avrupa Yatırım Bankası bünyesindeki Avrupa Kamu-Özel Ortaklıkları Uzmanlık Merkezi'nin verilerine göre, 2019-2023 yılları arasında Bulgaristan'da toplam değeri 880 milyon avro olan sadece iki böyle proje hayata geçirilirken, aynı dönemde Yunanistan'da bu rakam 2,31 milyar avroya ulaştı.
Şimdi beklenti, yeni yasanın bu yatırımları 2030 yılına kadar en az 5 projeye çıkarması yönünde. Bu sayede kamu maliyesinin kötü durumunun telafi edilmesi, yolsuzluk riskinin ve kurum içi prosedürlerin ortadan kaldırılması hedefleniyor.
Kamu-özel ortaklığında iki taraf bulunuyor: Devlet veya belediyeler ile bir veya daha fazla özel yatırımcı. Sorumluluklar ve finansman dağıtılsa da, özel ortağın operasyonel riski üstlenmesi gerekiyor ve tüm finansmanı da kendisi sağlayabiliyor.
Projeler kullanıcı gelirleriyle de finanse edilebilecek
Örneğin kullanım ücretleri, uluslararası finansman veya bu kaynakların bir kombinasyonu yoluyla. Ayrıca mevcudiyet ödemeleri de öngörülüyor; yani devlet, ilgili tesisin veya hizmetin var olması ve kararlaştırılan göstergeleri karşılaması durumunda özel sektöre ödeme yapacak. Aksi takdirde ödemeler azaltılacak veya tamamen durdurulacak.
Hangi projelerin bu ortaklıkla inşa edileceğine, çoğu bakanlığın temsilcilerinden oluşacak ve Bakanlar Kurulu bünyesinde özel olarak kurulacak bir konsey karar verecek. Ancak öncelikle projelerin, risk dağılımı, mülkiyet hakkı ve ulusal güvenlik açısından incelenerek Ekonomi Bakanlığı'ndaki özel bir birim tarafından onaylanması gerekiyor. Maliye Bakanı ise mali kurallara ve Kamu Maliyesi Yasası'ndaki kısıtlamalara uyulup uyulmadığına karar verecek.
Bir proje, ancak ortak inşasının sadece kamu kaynaklarıyla gerçekleştirilmesinden daha karlı olması durumunda onaylanabilecek. Bu durum, henüz geliştirilmekte olan özel bir mekanizma ile değerlendirilecek. Analiz; tüm yaşam döngüsü maliyetlerini, beklenen faydaları, sosyo-ekonomik etkileri ve diğer unsurları kapsayacak.
Özel bir yatırımcının proje teklifinde bulunmasına izin verilecek, ancak bu durum projeyi mutlaka kendisinin uygulayacağı anlamına gelmeyecek.
Özel ortak rekabetçi bir ihale usulüyle seçilecek
Bu ihalede Bulgar ve yabancı katılımcılar eşit koşullara sahip olacak.
Tüm kamu-özel projelerini ve bunların yürütülme durumlarını içeren kamuya açık bir sicil oluşturulacak.
Yasa, iki taraf arasındaki ilişkileri ayrıntılı bir şekilde düzenliyor. Taraflar, kurumsal kamu-özel ortaklığı kapsamında ortak olabilir; bu durumda özel bir ticaret şirketi kuracaklar. Devlet bu şirkete nakit, gayrimenkul veya başka mal varlığı katkı sağlayabilecek, ancak bunlar yalnızca ilgili projede kullanılmak zorunda olacak. Şirketin serbestçe tasarruf işlemi yapma veya teminat oluşturma hakkı bulunmayacak.
Kamu ortağı, sermayedeki payından bağımsız olarak kilit kararlarda veto hakkına sahip olacak.
İlgili proje için yalnızca onun yürütülmesine yönelik ayrı bir proje şirketi de kurulabilecek.
Sözleşmede ödemeler, finansal model, endeksleme, riskler, aranan hizmet kalitesi, denetim, yaptırımlar, sözleşmenin hangi durumlarda feshedileceği, sözleşme sona erdiğinde mal varlığının akıbeti ve çevresel yükümlülükler ayrıntılı olarak tanımlanmak zorunda.
Sözleşmede değişiklikler yalnızca öngörülemeyen durumlar halinde yapılabilecek. Taraflar anlaşamazsa, sözleşme her iki tarafça da feshedilebilecek.
Sözleşmenin yerine getirilmemesi durumunda, kamu ortağı sözleşmeyi önceden uyarmaksızın erken feshedebilecek. Bu durumda özel taraf, yeni bir operatör devralana kadar hizmeti sürdürmeye devam edecek, ancak bu süre en fazla 6 ay olabilecek.
Sözleşme süresinde değişiklik yapılabilecek, ancak bu değişiklik ilk sürenin üçte birinden fazla olamayacak. Özel ortağın yerine ise başka bir özel ortak getirilemeyecek.
Yasada belirtilen koşulların ihlali durumunda, sözleşmeyi imzalayan taraflara 2.500 ila 5.000 avro arasında para cezası kesilecek. Sözleşmeyi imzalayan taraf bir bakan ise bu ceza 5.000 ila 10.000 avro arasında olacak. Kamu ortağının özel ortak seçim usulünü resmi internet sitesinde yayınlamaması halinde ise 1.000 ila 3.000 avro arasında yaptırım uygulanacak.
