Okyanus yüzeyinin altında, güneş ışığının giderek söndüğü bir dünya var. Buna 'alacakaranlık kuşağı' ya da mezopelajik bölge deniyor ve yaklaşık 200 metre derinlikte başlıyor. Burada sürekli bir yarı karanlık hüküm sürüyor; yaklaşık 1000 metre derinlikte ise güneş ışınları tamamen kayboluyor. Tek ışık, biyolüminesans organizmaların gizemli parıltısından geliyor. İşte bu karanlık bölgeden her akşam gezegendeki en büyük göç başlıyor.
Mikroskobik zooplanktondan balıklara kadar trilyonlarca küçük deniz canlısı, beslenmek için yüzeye çıkıyor ve günün ilk ışıklarıyla birlikte yeniden derinlere iniyor. İnsan gözüyle neredeyse görünmez kalsa da bu günlük süreç, okyanus yaşamı ve hatta Dünya'nın iklimi üzerinde muazzam bir etkiye sahip.
Savaş sırasında tesadüfen keşfedildi
Bu fenomen ilk kez II. Dünya Savaşı sırasında fark edildi. O dönemde sonar operatörleri, deniz tabanına benzeyen tuhaf bir yansıma kaydetti. Kısa süre sonra gerçek tabanın çok daha derinde olduğu ve gizemli katmanın günün saatine bağlı olarak yukarı aşağı hareket ettiği anlaşıldı. Sonarların aslında devasa deniz organizması kümelerini tespit ettiği ortaya çıktı; bu kümeler 'derin saçılım katmanı' olarak adlandırılıyor. Yoğunlukları o kadar fazla ki ses dalgaları sanki sert bir yüzeye çarpıyormuş gibi yansıyor.
Okyanusu yöneten minik kabuklular
Bu dünyanın en kalabalık sakinleri arasında kopepodlar yer alıyor. Bunlar genellikle 'deniz böcekleri' olarak adlandırılan minik kabuklular. Deniz biyoloğu Dr. Catherine Hobbs'a göre kopepodlar, hem sayı hem de toplam biyokütle açısından okyanuslardaki en kalabalık hayvanlar olabilir. Mikroskop altında bazıları neredeyse sevimli görünürken, diğerleri dev çeneleri ve etkileyici görünümleriyle gerçek yırtıcılar. Bu minik organizmalar, iki fiziksel dünyanın sınırında yaşıyor; suyun viskozitesi o kadar güçlü ki besin parçacıkları ağızlarına doğru 'fırlatılamıyor'. Bunun yerine kopepodlar, özel olarak gelişmiş uzuvlarıyla besini dikkatlice yakalayıp ağızlarına taşıyor.
Trilyonlarca minik canlı iklimi nasıl etkiliyor?
Tek bir kopepod okyanusu değiştiremez. Ancak trilyonlarcası aynı anda uzuvlarını hareket ettirdiğinde etki büyük oluyor. Bilim insanlarına göre bu kitlesel hareketler, okyanus sularının karışmasına yardımcı oluyor; bu süreç şimdiye kadar ciddi şekilde hafife alınmış olabilir. Daha da önemlisi, 'biyolojik karbon pompası' olarak adlandırılan mekanizmadaki rolleri. Gece yükselişleri sırasında organizmalar yüzeye yakın organik maddeleri tüketiyor, ardından gündüz olduğunda bunları derinlere taşıyor. Bu şekilde her yıl derin okyanusa altı gigaton karbon taşınıyor; bu, dünyadaki tüm arabaların karbon emisyonlarının iki katından fazla. Yaklaşık 1000 metre derinliğe ulaştığında bu karbon, binlerce yıl boyunca atmosferin dışında kilitli kalabiliyor. İşte bu nedenle bu hayvanların günlük göçü, Dünya'nın ikliminin düzenlenmesinde büyük önem taşıyor.
Tehdit altındaki bir dünya
Muazzam önemine rağmen 'alacakaranlık kuşağı' giderek daha fazla tehdit altında. Deniz buzunun erimesi, güneş ışığının daha derine ve daha uzun süre nüfuz etmesine izin veriyor; bu da zooplanktonu daha uzun süre derinliklerde kalmaya zorluyor. Okyanusların ısınması da birçok türün yaşam alanlarını değiştiriyor ve besin zincirlerini bozuyor. Bu arada balıkçılık endüstrisi, mezopelajik bölgenin kaynaklarına giderek daha fazla ilgi gösteriyor. Hawaii, İngiltere'nin güneybatı kıyıları, Nova Scotia ve Azor Adaları çevresindeki bazı bölgeler korunan deniz alanları içinde yer alsa da, bunların çoğu yalnızca deniz tabanını koruyor; bu görkemli göçün gerçekleştiği su sütununu korumuyor. Bu nedenle Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN), bilim bu bölgenin önemini çok daha iyi anlayana kadar mezopelajik bölgede balıkçılığın genişletilmesinin durdurulması çağrısında bulunuyor.
Hâlâ sırlarla dolu
İki yüzyılı aşkın bilimsel araştırmaya rağmen bilim insanları, bu günlük göç hakkında hâlâ şaşırtıcı derecede az şey bildiklerini kabul ediyor. Farklı zooplankton türlerinin okyanustaki değişimlere nasıl tepki verdiği, iklim değişikliğinin karbon taşınımını ve besin zincirlerini nasıl etkileyeceği henüz net değil. Ancak bir şey kesin: Her gece, çoğu insan uyurken okyanusun derinliklerinde Dünya üzerindeki en büyük günlük canlı hareketi yaşanıyor. Ve bundan, tahmin ettiğimizden çok daha fazlası etkileniyor.
