Yapay Zeka Yarışının Ötesi: BRICS Küresel Güney'in Hayatını Nasıl Kolaylaştırıyor?

BRICS ülkelerinin, Küresel Güney'in teknolojiyi daha iyi sağlık hizmetleri sunmak, halkın geçim kaynaklarını korumak ve gıda güvenliğini artırmak adına nasıl kullanacağına öncülük ettiği bir dönemden geçiyoruz.

Yapay zeka inanılmaz bir hızla gelişiyor. Ülkeler ve şirketler, daha güçlü modeller inşa etmek ve makinelerin yapabileceklerinin sınırlarını zorlamak için adeta bir yarış içinde.

Ancak Küresel Güney'in büyük bir kısmı için asıl soru çok daha farklı: Yapay zeka, bugün insanların hayatını doğrudan etkileyen sorunları çözmeye nasıl yardımcı olabilir?

Cevap her zaman dünyanın en güçlü yapay zeka sistemlerinde yatmıyor. Bölgedeki ülkeler teknolojik gelişimin çok farklı aşamalarında. Bazılarının gelişmiş araştırma kapasiteleri ve büyük dijital ekonomileri varken, diğerleri hala yapay zekanın geniş çapta çalışması için gereken veri merkezlerini, dijital ağları ve nitelikli iş gücünü kurmaya çalışıyor.

Bu durum, Güney-Güney işbirliğine yeni bir boyut kazandırıyor. Çeşitli teknolojik kapasitelere ve kalkınma deneyimlerine sahip BRICS ülkeleri, giderek artan bir şekilde yapay zeka teknolojilerini, uzmanlığını ve uygulamalarını diğer gelişmekte olan ekonomilerle geliştirip paylaşıyor.

Herkese uyan tek tip teknolojileri aktarmak yerine, bu çabalar yerel altyapıya, ekonomik koşullara ve kalkınma önceliklerine göre uyarlanıyor.

Ortaya çıkan sonuç, yapay zekanın en büyük farkı nerede yaratabileceğini sormakla ilgili.

Küresel Güney'in büyük bir bölümünde tıbbi kaynaklar genellikle büyük şehirlerde yoğunlaştığı için, zamanında ve kaliteli sağlık hizmetine erişim, kişinin nerede yaşadığına bağlı olabiliyor. Kırsal ve uzak bölgelerdeki insanlar için bir uzmana görünmek, yüzlerce kilometre yolculuk yapmayı gerektirebiliyor; zira yerel kliniklerde doğru teşhis için gereken ekipman veya uzmanlık eksik olabiliyor.

Yapay zeka, tıbbi uzmanlığı donanımlı hastanelerin duvarlarının ötesine taşıyarak bu uçurumu daraltmanın bir yolunu sunmaya başlıyor.

Çin'de Xunfei Healthcare, doktorlara klinik karar verme, tıbbi kayıtlar ve reçete incelemeleri ile tıbbi görüntüleme konularında yardımcı olan yapay zeka destekli araçlar geliştirdi.

Şirket şimdi bu teknolojilerin bir kısmını yurt dışına taşıyor. Haziran ayında, yapay zeka destekli teşhis ve tedavi, halk sağlığı izleme ve tıbbi görüntüleme dahil olmak üzere yapay zeka sağlık çözümlerini dağıtmak için Endonezya'nın PT DSST Mas Gemilang şirketiyle stratejik bir işbirliği anlaşması imzaladı. Bu işbirliği, Çin'in geniş çaplı yapay zeka uygulamalarındaki deneyimini Endonezya'nın yerel altyapısı ve sağlık ihtiyaçlarıyla birleştiriyor.

Güney-Güney teknoloji paylaşımının bir başka benzer örneği de Hindistan merkezli Qure.ai'de görülüyor. Şirketin qXR sistemi, göğüs röntgenlerini tüberküloz ve diğer anormallikler açısından analiz etmek için yapay zeka kullanıyor. Sistem, Afrika, Asya ve Latin Amerika'daki 60'tan fazla ülkede konuşlandırılarak, uzman radyologların kıt olduğu bölgelerde sağlık çalışanlarının ileri tetkik gerektirebilecek hastaları tespit etmesine yardımcı oluyor.

İklim değişikliğinin ön saflarında yer alan topluluklar için bir felaket genellikle yardım gelmesinden çok daha hızlı varıyor. Seller tarım arazilerini sürükleyip götürebilir, fırtınalar evleri yıkabilir ve kuraklıklar topluluklar tepki vermeden önce mahsulleri yok edebilir. Ancak yapay zeka, bu erken uyarı sistemlerini gerçeğe dönüştürmeye yardımcı oluyor.

Bu yıl Şanghay'da düzenlenen Dünya Yapay Zeka Konferansı'nda, Çin Meteoroloji İdaresi MAZU-Fengyun Uydu Yapay Zeka Araç Kutusu'nu tanıttı.

Uydu verisi alımı, yapay zeka çıkarımı ve çok kaynaklı veri füzyonunu birleştiren bu meteorolojik araç kutusu, aşırı hava koşulları ve diğer meteorolojik tehlikeler için izleme ve erken uyarı kapasitesini artırmaya yardımcı oluyor.

MAZU-Fengyun Uydu Yapay Zeka Araç Kutusu'nun kullanıcı arayüzü. Kaynak: Çin Meteoroloji İdaresi.

Özelleştirilmiş MAZU sistemleri halihazırda Pakistan, Etiyopya ve Sri Lanka dahil yedi ülkede konuşlandırıldı ve seller, kuraklıklar ve diğer aşırı hava olaylarına karşı savunmasız ülkelerin erken uyarı kapasitelerini güçlendirmesine yardımcı oluyor. 40'tan fazla ülke de bulut tabanlı platformlar aracılığıyla ilgili MAZU hizmetlerine erişim sağlıyor.

Pakistan Devlet Bakanı Bilal Bin Saqib, MAZU Uydu Yapay Zeka Araç Kutusu'nun Küresel Güney'deki ülkeler için daha akıllı meteorolojik erken uyarı hizmetleri sağlayabileceğini, mahsulleri koruyabileceğini, gıda güvenliğini güçlendirebileceğini ve BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına katkıda bulunabileceğini belirtti.

Küresel Güney'deki birçok ülke için tarım, ekonomik faaliyetin büyük bir payını oluşturuyor. Yapay zeka, çiftçilere ve tarım araştırmacılarına ne kadar gübre kullanacaklarından hangi tohumların değişen iklim koşullarına daha iyi dayanacağına kadar daha iyi kararlar vermeleri için yeni yollar sunuyor.

Namibya'da Çinli tarım uzmanları, zayıf toprak koşullarının ve uygunsuz gübre kullanımının düşük tarımsal verimliliğe katkıda bulunduğunu tespit etti. Sorunu çözmek için 2025 yılında, çiftçiler topraklarıyla ilgili bilgileri girdikten sonra özel gübreleme planları oluşturabilen akıllı bir tarım yönetim sistemi tanıttı. Sistem, çiftçilere arazilerinin özel koşullarına göre rehberlik sunduğu için bir 'tarım navigatörü' olarak tanımlanıyor.

Yapay zeka aynı zamanda tarımın en zaman alıcı aşamalarından birini de değiştiriyor: Daha iyi tohumlar yetiştirmek.

Geleneksel tohum seçimi, sekiz ila on yıllık denemeler ve ardından yeni bir çeşidin çiftçilere ulaşmasından önce tanıtım için ek yıllar gerektirebiliyor. Yapay zeka, büyük miktarda veriyi hızla ve daha doğru bir şekilde analiz ederek bu süreci önemli ölçüde kısaltabiliyor.

Asya ve Okyanusya Islah Araştırmalarının Geliştirilmesi Derneği başkanı Chen Xin, yapay zekanın zararlılara, hastalıklara daha dayanıklı ve yüksek sıcaklıklara daha toleranslı tohumların seçilmesinde hassasiyeti artırabileceğini belirtti. Ayrıca araştırmacıların melezleme için umut verici kombinasyonları belirlemesine yardımcı olarak, değişen çevre koşullarına uygun çeşitlerin aranmasını hızlandırabileceğini sözlerine ekledi.

Bu teknoloji giderek daha fazla yerel ihtiyaçlara uyarlanıyor. Örneğin Tayland ve Myanmar'da, yerel yetişme koşullarına ve tarımsal taleplere daha iyi uyum sağlaması için optimize edilmiş fasulye çeşitleri geliştiriliyor.

Teknoloji tek başına kamu hizmetlerini dönüştüremez. Yapay zeka sistemlerinin dijital ağlara, bilişim altyapısına ve diğer fiziksel ve kurumsal temellere ihtiyacı var ve bunların hepsi yatırım gerektiriyor.

2014 yılında BRICS ülkeleri tarafından kurulan ve 2015 yılında faaliyete geçen Yeni Kalkınma Bankası (NDB), BRICS üye ülkelerinde ve diğer gelişmekte olan piyasalarda ve gelişmekte olan ekonomilerde altyapı ve sürdürülebilir kalkınma projeleri için finansman sağlıyor. Bankanın portföyü giderek daha fazla dijital altyapı ve teknoloji odaklı kamu hizmetlerini içeren projeleri kapsar hale geldi.

Brezilya'da banka, yeni nesil kamu sağlık altyapısının geliştirilmesini destekliyor. Bu yılın başlarında NDB, São Paulo'daki ilk kamu akıllı hastanesi için 320 milyon dolarlık bir kredi onayladı. Hastane, yapay zeka dahil olmak üzere teknolojileri, yapay zeka destekli kapsamlı bir teşhis platformunu ve çevrimiçi konsültasyonları gelişmiş tıbbi hizmetlerle birleştirmek üzere tasarlandı.

Gelişmekte olan ülkeler için zorluk sadece yapay zeka teknolojisine erişim sağlamak değil, aynı zamanda bu teknolojinin geniş çapta kullanılmasına olanak tanıyan altyapıyı ve bağlı sistemleri inşa etmektir. NDB bu tür projeleri finanse ederek, yapay zekanın yeni çıkan bir teknolojiden temel kamu hizmetlerine gömülü bir araca dönüşmesine yardımcı olabilir.

Temmuz ayında bu yıl düzenlenen Dünya Yapay Zeka Konferansı'nda Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ülkeleri "yaygın uluslararası işbirliği yapmaya, yapay zeka ve dijital uçurumları kapatmak, sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek ve yapay zekada yeni tarihsel adaletsizlikler yaratılmasını önlemek için Küresel Güney ülkelerine kapasite geliştirme konusunda yardımcı olmaya" çağırdı.

Ayrıca, "bu öncü teknolojinin insanlığa daha iyi fayda sağlaması için" uzlaşıya dayalı küresel bir yönetişim çerçevesi oluşturulması çağrısında bulundu.

Küresel Güney'deki ülkeler için bu, en son yapay zeka modellerine erişim kazanmaktan daha fazlası anlamına geliyor. İşbirliği, teknolojileri, uzmanlığı ve kalkınma deneyimini paylaşmalarına ve yapay zeka çözümlerini yerel koşullara uyarlamalarına yardımcı olabilir.

Bölge genelindeki altı milyardan fazla insan için başarısı çok daha somut bir ölçütle değerlendirilecek: Yapay zekanın daha iyi sağlık hizmetleri sunmaya, geçim kaynaklarını korumaya, gıda güvenliğini güçlendirmeye ve topluluklara önümüzdeki zorluklara hazırlanmaları için daha iyi bir şans vermeye yardımcı olup olmadığı.