Güneydoğu Avrupa'daki kiliseler, yapay zekânın dinde kullanımının yol açtığı teolojik ve pratik sorunları ele almak için artan bir baskı altında.
14. yüzyıldan kalma Sırp Ortodoks Tuman Manastırı, Eylül ayında kendi sohbet robotu Tumanko'yu tanıttığında, siyah bir cüppe giymiş ve elinde akıllı telefon tutan rahip benzeri figür, ilk 24 saat içinde 800.000'den fazla etkileşim alarak sunucularının çökmesine neden oldu.
Tumanko, kilise ve tarihi hakkında bilgi sağlamakla sınırlı, ancak diğerleri daha da ileri gidiyor.
Ekim ayında Atina'daki Nea Ionia Metropoliliği, Ortodoks geleneğine dayalı rehberlik sunan ve tamamen onaylanmış ilk sohbet robotu olan LOGOS'u piyasaya süren büyük bir kilise kurumu oldu.
HERON ICT Lab'deki baş yaratıcısı Athanasios Davalas, LOGOS'u 'dikkatli bir teolojik asistan' olarak tanımlıyor ve en çok dini ritüeller ve Ortodoks tarihi hakkında soruları olanlar tarafından kullanılıyor.
Davalas, BIRN'e yaptığı açıklamada LOGOS'un, çevrimiçi olarak inançla ilgili cevaplar arayan ancak çoğu zaman genelleştirilmiş, belirsiz ve yanıltıcı içeriklerle karşılaşan artan sayıda insanın 'çok gerçek pastoral ihtiyacını' karşılamak için oluşturulduğunu söyledi.
Davalas, 'LOGOS asla manevi rehberliğin yerini almak için tasarlanmadı, Kilise öğretisine dayalı güvenilir destek sunmak için tasarlandı' dedi.
Ancak yapay zeka araçları çoğaldıkça, Güneydoğu Avrupa'daki kiliseler üzerinde yapay zeka kullanımının teolojik ve pratik yönlerini ele alma ve bu araçları kendi yapılarına entegre edip denetleme baskısı artıyor.
LOGOS sohbet robotunun yaratıcısı Athanasios Davalas. Fotoğraf: HERON ICT Lab.Davalas'a göre LOGOS, yalnızca resmi olarak tanınan Ortodoks kaynaklarından gelen içeriklerle yanıt verecek şekilde programlanmıştır; bunlara Kutsal Kitap, sinod kararları, ayin metinleri ve Metropoliliğin Teoloji Ekibi tarafından daha önce incelenmiş materyaller dahildir.
'Genel internet bilgisine veya Ortodoks olmayan yorumlara dayanarak doktrinsel soruları yanıtlamak açıkça yasaktır' dedi.
Bir uygulamanın ilgili Kilise'den resmi onay alıp almaması, lansmanda giderek daha önemli bir meşruiyet göstergesi haline geliyor.
Örneğin Rusya'da, 6. yüzyıldan kalma bir azizin adını taşıyan ve Rus Ortodoks inananlar için tasarlanmış Zosima adlı bir sosyal ağ uygulaması, henüz Rus Ortodoks Kilisesi'nin resmi onayından yoksun. Lansmanı, pasaport bilgileri, ev adresi ve iş bilgileri de dahil olmak üzere son derece hassas kişisel verileri talep etme yeteneği nedeniyle gizlilik endişelerini artırdı ve incelemeye alındı.
Öte yandan LOGOS, teolojik referans materyallerini seçen, içerik sınırlarını ve doktrinsel kriterleri belirleyen Kutsal Nea Ionia Metropoliliği, Filadelfia, Heraklion ve Chalcedon ile ortaklaşa geliştirildi.
Geliştiricisine göre LOGOS, itiraflara, siyasi konulara veya bölücü sorunlara yanıt verecek şekilde tasarlanmamıştır.
Yine de Ortodoks liderler, yapay zekanın dini etkileri konusunda temkinli olmaya devam ediyor.
Yeni teknolojilerin toplum üzerindeki etkisi, Eylül ayı sonunda Selanik'te düzenlenen ve Yunanistan Kilisesi Kutsal Sinodu'nun akademik dergisi Theologia'nın yüzüncü yıl kutlamalarına denk gelen bir konferansın odak noktasıydı. Konferansa ilahiyatçılar ve aralarında birkaç Ortodoks Patriğinin de bulunduğu dini liderler katıldı.
Yapay zekanın potansiyel faydalarını kabul ederken, birçok kilise lideri daha çok yol açabileceği tehlikelere vurgu yaptı.
Gürcistan Patriği II. Ilia, yapay zekanın dünyayı 'uçuruma' sürükleme gücüne sahip olduğu uyarısında bulunurken, Bulgar Patriği Daniil 'yaşamın teknolojileştirilmesine' karşı çıktı.
Daniil, 'Yapay zekanın, duanın ve çileciliğin yerini alabileceği veya ortadan kaldırabileceği yanılsamasını yaratmasına izin vermemeliyiz' dedi.
'Yapay zeka ne kadar gelişirse gelişsin veya yükseltilirse yükseltilsin, Babaların 'Mesih'in zihni' dediği şeyi asla edinemeyeceğini asla unutmamalıyız. Zihin, Mesih'le dua eden, Efkaristiya ve kutsal birliktelik içinde lütuf armağanını alır.'
Romanya Patriği Daniel, teknolojinin 'insanlık için Tanrı'nın bir armağanı' olarak görülmesi gerektiğini söyledi; 'artık insanlığa hizmet etmediğinde ve onun yerini alma eğiliminde olduğunda sorunlu hale gelir'.
Yapay zekanın geleneksel manevi uygulamaların yerini almasına karşı uyarıda bulunan Bulgar Patriği Daniil, Aralık 2024'te Sofya'daki Aziz Aleksandr Nevski Katedrali'nde. Fotoğraf: EPA/VASSIL DONEV.Geçen yıl Ağustos ayında, yapay zeka destekli bir İsa, İsviçre'nin Luzern kentindeki bir Katolik kilisesinde, sürükleyici gerçeklik üzerine yerel bir üniversite araştırma laboratuvarıyla yıllardır süren bir işbirliğinin parçası olarak bir günah çıkarma kabinine yerleştirildi.
İki aylık bir süre boyunca 1.000'den fazla kişi avatar ile etkileşime girme fırsatı buldu; bazıları aşk, savaş ve acı çekme konularında derinlemesine sohbetler yaptı.
Başka yerlerde, vaaz yazmak veya İncil gibi dini literatürü inananlara yaklaştırmak için yapay zeka araçlarının kullanıldığı örnekler oldu.
Batı Bulgaristan'da kendi tarım çiftliğini işleten Tsarnogorsky Ortodoks manastırının başrahibi Archimandrite Nicanor, teknolojinin 'gerçek manevi hayatın' yerini alabileceğine inanmak için hiçbir neden olmadığını söyledi.
Archimandrite Nicanor, BIRN'e yaptığı açıklamada teknolojinin 'ruhen tarafsız' olduğunu söyledi.
Archimandrite Nicanor, 'Bunların sadece makineler olduğunu asla unutmamalıyız. Yapay zekanın arkasında zeka veya kişilik yok. Bu sadece özü donanım ve elektriksel darbelere dayanan karmaşık bir bilgisayar. Orada hayat yok, tıpkı bir bahçe küreğinde hayat olmadığı gibi' dedi.
Ortodoks kilisesinin yapay zeka ve dijital dönüşümdeki rolünü vurgulayan Archimandrite Nicanor, şunları ekledi: 'Ortodoks Kilisesi, bir tarikat haline gelmemek için, takipçilerini etrafımızdaki maddi dünyaya ve dijital teknolojilere ve yapay zekaya karşı doğru bir tutuma sahip olmaları için eğitmelidir.'
Sırp Ortodoks Tuman Manastırı tarafından oluşturulan sohbet robotu Tumanko. Fotoğraf: httpsmanastirtumane.org.Hızla gelişen yapay zeka teknolojisinin, algoritmalarla kültür, politika ve kişisel kimliğin kesiştiği günümüz dünyasında gerçekten tarafsız olup olmadığı sorusu gündemde.
