Jüri üyeleri Salı gecesi bu yılki Uluslararası Booker Ödülü'nün kazananını açıklamadan önce Rene Karabash, 'bir duygu fırtınasıyla' boğuştuğunu hatırlıyor.
Karabash, Londra'dan telefonla BIRN'e yaptığı açıklamada, 'Bu edebiyat Dünya Kupası'nda yer almak bile başlı başına bir başarı. En büyük ödül, her yerden gelen okuyucuların gösterdiği muazzam sevgi' dedi. Booker ödül töreninin yayınındaki yorumlar ve Bulgar bayrağı emojileri, duyuru öncesinde coşkulu tepkilerle doluydu.
Ödül, Birleşik Krallık'taki törenle Yang Shuang-zi'nin Tayvan Seyahatnamesi adlı eserine gitti ancak Karabash'ın kısa listede yer alan romanı She Who Remains'in (Kalan Kadın) başarısı, Bulgar edebiyatına yeni bir ilgi odağı getirdi.
Uluslararası Booker Ödülü, her yıl İngilizceye çevrilmiş bir roman veya öykü koleksiyonuna veriliyor. Karabash'ın kırsal Arnavutluk'ta geçen She Who Remains adlı eseri, sıra dışı bir konuyu kısa listeye taşıdı.
Kitabın konusu, Arnavutça'da 'Burrnesha' olarak adlandırılan, yüzyıllardır süren 'yeminli bakireler' geleneğinden ilham alıyor. Bu kadınlar bekaret yemini ediyor ve daha sonra hayatlarının geri kalanını toplum tarafından erkek olarak kabul edilerek, kadınsı kıyafet, yaşam tarzı ve görünümden vazgeçerek geçiriyordu.
Bu uygulama, kısmen, nesiller boyunca sözlü olarak aktarılan orta çağ Arnavutluk yasası olan Leke Dukagjini Kanunnamesi'nden kaynaklanıyor. Bu kanun, bir hanenin ataerkil liderinin ölümü üzerine bir kadının hanenin liderliğini üstlenmesine izin veriyordu; bu durum genellikle klanlar arasındaki kan davaları nedeniyle ortaya çıkıyordu.
20. yüzyıl boyunca hâlâ gözlemlenen bu kaybolmakta olan gelenek, günümüzde bir avuç 'yeminli bakirenin' hayatta olduğu anlamına geliyor. Booker komitesine göre roman, bu konuyu 'ölçülü bir şiirsellikle' ele alıyor ve 'acı dolu anıların kaygan belirsizliğini yakalıyor'.
Yeminli bakireler fenomeni Bulgaristan'da bilinmiyor; bu nedenle Bulgar bir yazarın bu konuda yüksek profilli bir kitap yazması ve Bulgar bir fotoğrafçının daha önce konuyu uluslararası ilgiye taşıması merak uyandırıcı.
Pepa Hristova, 2008 ile 2010 yılları arasında kuzey Arnavutluk'a yaptığı seyahatlerin ardından hayatta kalan 'yeminli bakireler' üzerine bir fotoğraf kitabı ve sergi hazırladı.
Karabash'ın dikkatini çeken şey Hristova'nın çalışmasıydı.
'Hristova'nın fotoğraflarıyla karşılaştıktan sonra, bu tarih parçasını araştırdığım ve bir köyde büyüdüğüm için hikayenin bazı yönlerinin tanıdık geldiği iki yıllık bir dönem geçirdim' diye anlatıyor. 'Sonra romanı iki aydan kısa bir sürede yazdım.'
Gerçek adı Irena Ivanova olan Karabash, 1989'da küçük bir kasaba olan Lovech'te doğdu. Edebi çıkışını 2015'te bir şiir kitabıyla yaptı. She Who Remains 2018'de yayımlandı. Bulgaristan'da hızla tanınmasına rağmen, Booker Ödülü adaylığı, Bulgaristan doğumlu ABD'li yazar Izidora Angel tarafından çevrilen İngilizce versiyonuna bambaşka bir ilgi düzeyi getirdi.
Karabash, 'Roman ülkede iyi karşılanmıştı ama şimdiki gibi bir çok satan değildi; kitlelerle daha önce bu kadar büyük bir şekilde bağ kuramamıştı, belki de parçalı, bilinç akışı bir tarzda yazıldığı için herkese hitap etmeyebilir - ancak herkesin hikayede değerli bir şey bulabileceğine ve duygusal olarak etkilenebileceğine yürekten inanıyorum' diyor.
Bulgaristan doğumlu, ABD'de yaşayan çevirmen Izidora Angel, 'She Who Remains'i İngilizceye çevirdi. Fotoğraf: www.izidoraangel.comRoman şu anda 25'ten fazla dile çevrildi; 2023 tarihli Fransızca çevirisi Fransız PEN Ödülü'nü kazandı. Almanya, Ukrayna, Ermenistan, Güney Kore, Çin ve Brezilya'da yayımlar yakında çıkacak ve Hindistan pazarı için üç farklı çeviri yapılacak. Kitap için bir Arnavutça baskısı da yakında çıkacak ve böylece kitap tam bir daire çizmiş olacak.
'Arnavut halkından neler olduğunu fark eden ve tarihlerinin bir kısmının ilgi odağı olmasından minnettar olan birçok mesaj alıyorum' diyor.
She Who Remains ayrıca ünlü Bulgar yönetmen Kostadin Bonev tarafından filme uyarlanacak; Arnavutluk ve Romanya ortak yapımcı ülkeler arasında yer alıyor. Proje post prodüksiyon aşamasında.
Dua Lipa da hayranları arasında
Dua Lipa, Berlin Uluslararası Film Festivali'nde, Şubat 2026. Fotoğraf: EPA/FABIAN SOMMER.Bulgaristan için bu, kısa bir zaman diliminde yeni bir çarpıcı edebi başarıyı temsil ediyor. 2023'te Uluslararası Booker Ödülü'nü, Zaman Sığınağı adlı romanıyla bir başka Bulgar yazar Georgi Gospodinov ve ABD doğumlu Bulgarca-İngilizce çevirmen Angela Rodel kazanmıştı.
She Who Remains gibi bu roman da orijinal olarak Janet 45 yayınevi tarafından Bulgarca yayımlanmış ve ardından Sofya Edebiyat Ajansı tarafından uluslararası alanda tanıtılmıştı.
Karabash, bu yıl Booker'a aday gösterilen tek Balkan ve hatta Doğu Avrupalı yazardı.
Romanı, Arnavut kökenli İngiliz pop yıldızı Dua Lipa da çevrimiçi kitap kulübünde tanıtarak destekledi. Lipa geçtiğimiz günlerde 'Arnavutluk hakkında her şeyi bildiğimi sanıyordum ama bu hikayeyi öğrenmem bir Bulgar yazar, bir Bulgar çevirmen, küçük bir bağımsız İngiliz yayınevi ve uluslararası bir ödül gerektirdi' dedi.
Geçen yıl, şarkıcı ve model Iva Yankulova'nın Admira – Saraybosna'nın Son Juliet'i adlı şarkıyı yayımlamasıyla, bir Bulgar sanatçının Batı Balkanlar'dan bir hikayeyle bağlantı kurmasının bir başka ilginç örneği daha yaşanmıştı.
