NATO müttefikleri, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'ya anlaşma havasıyla geleceğini umuyordu. Ancak Trump, zirveye sert eleştirilerle başladı ve ortaklarını Washington'ın savunmalarına ne kadar bağlı kaldığı konusunda yeniden belirsizliğe itti. Politico'nun haberine göre, Cumhuriyetçi lider Türkiye'nin başkentine varmasının üzerinden saatler geçmeden ittifaka yönelik eski şikayetlerini yeniden gündeme getirdi.
Trump, Ukrayna'da yaşananların Washington'ı doğrudan ilgilendirmediğini söyledi ve Grönland'ın ABD kontrolünde olması gerektiği yönündeki tezini yineledi. Bu arada müttefikler milyarlarca dolarlık yeni silah anlaşmaları duyurdu ve daha yüksek savunma harcamaları için planlar sundu. Ankara'daki Beştepe Başkanlık Külliyesi'nde birçok katılımcı hâlâ zirvenin olumlu sonuçlanmasını umuyordu ancak atmosferin bu kadar hızlı bozulmasından duydukları rahatsızlığı gizlemediler.
NATO'lu bir diplomat, "Tam olarak Amerikalıların bizden istediğini ve kendi güvenliğimiz için yapmamız gerekeni yapıyoruz" dedi. Diplomat, büyük yeni savunma harcamalarına ayrılan sabahın Trump'ın Grönland şikayetleriyle gölgelendiğini belirtti.
Müttefikler arasındaki şaşkınlık daha da büyüktü çünkü zirve öncesinde ABD Başkanı'nın danışmanları, Washington'ın Ankara'daki iki gün boyunca yapıcı bir diyalog aradığına dair güvence vermişti. Delaware'li Demokrat Senatör Chris Coons, "O bizi birleştirici olumlu hedeften saptırdı" yorumunu yaptı. Coons'a göre Trump, kendi yönetiminin mesajlarını sık sık kendisi baltalıyor.
NATO ülkeleri zirveyi olabildiğince kısa ve kontrollü tutmak için ciddi çaba harcadı. Amaç, önceki zirvede olduğu gibi Trump'ın olumlu bir tonda ayrılması ve ittifaka kalıcı hasar vermemesiydi. Ancak 32 üyeli paktın katılımcıları arasında Trump'ın kötü ruh halinin Çarşamba gününe de taşınabileceği endişesi oluştu. O gün Trump'tan Washington'ın Avrupa'dan olası asker çekme niyetini netleştirmesi, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile yapacağı görüşmede Kiev'e destek ifade etmesi ve Washington'a dönmeden önce basın toplantısı düzenlemesi bekleniyor.
Eski bir NATO yetkilisi, Trump'ın yorumlarının foruma gölge düşürmesine rağmen bu tür davranışların artık müttefikleri şaşırtmadığını söyledi: "Bu noktada bunların hepsi hesaplara dahil. Herkes bunu bekliyor."
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Trump'ın stratejik bölge üzerinde Amerikan kontrolü konusunda ısrar etmesine rağmen ülkesinin Grönland konusundaki tutumunun değişmediğini vurguladı: "Umarım Danimarka Krallığı'nın tutumunun bunun olmayacağı yönünde olduğu da aynı derecede iyi biliniyordur." Frederiksen, Kopenhag'ın Arktik bölgesinde ABD ile işbirliğini genişletmek istediğini de ekledi.
Müttefikler hâlâ bu yılki zirvenin geçen yılki gibi başarıyla sonuçlanmasını umuyor. Geçen yıl Mark Rutte'nin diplomatik yaklaşımı, övgüleri, yüzde 5 savunma harcaması vaadi ve kısa program, Trump'ın forumu başarılı ilan etmesine yardımcı olmuştu. Eski bir NATO temsilcisi, Trump'ın ilk döneminde ittifakın ikinci zirvesinin en gergin geçen toplantı olduğunu hatırlattı. O dönem Trump, Almanya'yı Rusya'nın "tutsağı" olmakla suçlamış, savunma harcamalarının yüzde 4'e çıkarılmasını istemiş ve müttefikleri daha fazla ödeme yapmazlarsa ABD'nin tek başına hareket edebileceği konusunda uyarmıştı. Ardından Trump, Helsinki'ye giderek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakınlık göstermişti.
Eski yetkili, "Şimdi aynı şey mi oluyor? Herkes bunu görmezden gelmeye veya yok saymaya çalışacak çünkü öncelik gerginlikten kaçınmak ve fırtınanın geçmesini sağlamak" dedi. Liderlerin ortak bildirisi geçen yıla göre daha uzun ancak önceki zirvelerde kabul edilen belgelere kıyasla önemli ölçüde daha kısa. Politico'nun gördüğü taslağa göre bildiri sadece altı maddeden oluşuyor. Bildiride Trump dahil katılımcılar, kolektif savunma için 5. Madde'ye bağlılıklarını teyit ediyor ve Rusya'nın NATO için uzun vadeli bir tehdit oluşturduğu konusunda hemfikir oluyor. Metinde ayrıca İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiği belirtiliyor.
Bazı katılımcılar yine de olumlu sinyallere odaklanmayı tercih etti. Eski NATO yetkilisi ve Litvanyalı milletvekili Gedrimas Jeglinskas'a göre Trump'ın Ankara'da bulunması bile müttefiklere önemli bir mesaj taşıyor: "Güvenlik açısından daha büyük mesaj, Başkan Trump'ın liderler zirvesi için Ankara'da olması gibi basit bir gerçektir." Jeglinskas, Ukrayna konusunda Trump'ın onayını alan olumlu bir dinamik olduğunu ve zirve bildirisinin kısa, net ve tüm önemli konuları kapsadığını söyledi.
