Ancak kamyon ve tır şoförleri yetersiz kalıyor, firmalar hemen 5 bin yeni şoför işe almaya hazır.
Eskiden ithal çikolatalar, kot pantolonlar ve diğer 'lüks' ürünlerin birer para birimi, parfümlerin ise efsane olduğu dönemlerde Bulgar tır şoförleri sadece sınırları aşmaz, beraberlerinde dünyadan küçük bir parça da getirirdi.
Bugün yollar ve kamyonlar değişti, şoförler ise daha çok kara istatistiklerde yer buluyor. Son aylarda meydana gelen kazaların ardından tır şoförleri artık 'iyi kahramanlar' olarak görülmüyor. Sektör temsilcileri, şoförlerin 'yol katili' olarak anılmasının onları çok zor durumda bıraktığını itiraf ediyor.
Tır şoförleri, ülkemizde ve Avrupa'da yollarda çok tonlu canavarları süren devasa bir ordu. Boş bir tır 12 ton ağırlığa sahipken, yüklü olduğunda bu rakam 40 tona kadar çıkabiliyor.
Sadece Bulgaristan'da kamyon sayısı 89 bini aşıyor.
Bunların 77 bin 500'ü uluslararası lisansa sahipken, yurt içi taşımacılık yapanların sayısı 11 bin 512. Kamyon ve otobüs şoförleri dahil toplam profesyonel şoför sayısı 203 bin 302. Uluslararası taşımacılık yapan şoför sayısı ise 77 bin 500. Taşımacılık firmalarının sayısı 15 bini bulurken, bunların yüzde 80'i en fazla 5 kamyona sahip.
Tüm bu etkileyici rakamlara ve iyi maaşlara rağmen yeterli insan bulunamıyor. Şoförler aylık 3000 ile 3500 Euro arasında kazanç sağlıyor. Sektör, yarından itibaren hiçbir zorluk çekmeden 5 bin şoförü daha bünyesine katabilir. Ağır kamyonların direksiyonunu artık Özbekler, Hintliler ve Pakistanlılar da çeviriyor. Lesotho, Zimbabve ve hatta Nepal'den birer kişiye de sertifika verildi. Sektör, yabancı şoför çalıştırmayı geçici bir aşama olarak görüyor. Eskiden olduğu gibi ulaşım okulları için devlet siparişi verilmesini ve yeterli sayıda nitelikli kadro yetiştirilmesini umuyorlar.
Şu anda Bulgaristan'da 8 bin 500 ile 10 bin arasında öğrenci eğitim alıyor. Ancak bunların çok küçük bir kısmı daha sonra ağır tonajlı kamyonların direksiyonuna geçiyor. Çoğu oto tamir, lojistik, arıza teşhis, mekatronik alanlarına yöneliyor veya yükseköğretime devam ediyor.
Yine de büyük direksiyonun başındaki insanların çoğu hala deneyimli şoförlerden oluşuyor.
Nikolay Botev, 50-60 yaş aralığındaki nesilden. Uluslararası şoförlerin yüzde 80'i bu yaş grubunda. Şirketlere bağlı okullarda ve kurslarda eğitim görmüşler, hayatları Avrupa yollarında geçmiş.
Botev, bir tır şoförünün hayatının yalnızlık, öngörülemeyen durumlar, trafik kuyruklarında saatlerce bekleme ve aileden uzun süre uzak kalma demek olduğunu sıralıyor. Aylardır Bulgaristan'da uzun süreli bulunamamış.
Torununun lise mezuniyet balosu için sadece 4 günlüğüne ülkeye uçmuş. Direksiyon başında 33 yılı devirmiş. Otomotiv taşımacılığı ve mekanizasyon meslek lisesinden mezun olmuş. 1983'ten beri ehliyeti, 1993'ten beri de uluslararası şoförlük yapıyor. Eşinin mesleğe bakışını sorduğumuzda, 40 yıllık evli olduklarını, hala birbirlerini sevdiklerini ve günde birkaç kez görüştüklerini anlatıyor. Gerektiğinde koltukların arkasındaki yatakta uyuyor. Duşu ve yemek alanları olan park alanlarında mola veriyor.
Botev'in kamyonu yaşamak için donatılmış. Uzun bir mola için durduğunda uydu çanağını çıkarıp televizyonunu açıyor.
Römorktaki gazlı ocakta yemeklerini kendisi pişiriyor. Buzdolabında her ihtimale karşı kuru gıda da bulunduruyor. Ayrıca seyyar bir duşu da var; bir ucu su kovasına batırılıyor, bir askı ile kamyona tutturuluyor ve iki kova suyla yıkanabiliyor.
Botev, sektöre kamyon kullanamayan ama çok para kazanılacağını düşünen insanların girdiğini itiraf ediyor: 'Dün garson ve barmen olan insanlar kamyonlara bindi, ne yaptıklarını ve bu işin nasıl yapıldığını bilmiyorlar. Yollarda bunca kaza olmasının sebebi de bu.'
Yeni şoförlerin eski nesilden çok farklı olduğunu düşünüyor. Şu anda Bulgar firmalarına gelen Hintli ve Pakistanlılardan bahsediyor.
Bu zor meslek için en önemli yeteneklerin ne olduğunu soruyoruz. 'Herkes kendi işine bakmalı ve ne yaptığını düşünmeli.'
Yeni şoförlerin çoğu direksiyon başında telefonla oynuyor, video izliyor.
'Mola verdiğinde telefonuna bak, istediğin kadar kurcala' diyerek durumu özetliyor Botev.
Nesiller arası farklar da bir gerçek.
Gençler lastik patladığında nadiren değiştiriyor, bunun için para ödemek istemiyorlar. Büyük şirketlerin ise ekip gönderen servislerle anlaşmaları var.
Daha genç nesil günde 8 saat çalışmak ve normal dinlenme koşullarına sahip olmak istiyor.
Uluslararası Taşımacılar Birliği'nden Jordan Arabadzhiev, deneyimli şoförlerin karmaşık durumlarda kendi başlarının çaresine bakmaları ve çözüm bulmaları gerektiğini bildiklerini yorumluyor.
Büyük firmalarda şoförlerle sürekli iletişimde olan ve onlara yönlendirmeler yapan dispeçerler bulunuyor. Örneğin hangi park alanında durmaları gerektiğini, mal teslimi sırasında evrak işlerini nasıl halledeceklerini söylüyorlar.
